W Katolickim Uniwersytecie Lubelskim studia z zakresu prawa kanonicznego stanowią istotny element programu badawczego i dydaktycznego od początku istnienia uczelni. W 1918 r. obok Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych powołano do istnienia Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych, którego Dziekanem został ks. Bronisław Żongołłowicz. Pierwsze posiedzenie Rady Wydziału odbyło się 6 lutego 1919 r. Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych, jako wydział kościelny, od początku funkcjonowania był uprawniony do nadawania stopnia licencjata i doktora.
W początkowym okresie funkcjonowania Wydziału Prawa Kanonicznego jego kadra naukowo-dydaktyczna była nieliczna. Po uruchomieniu Wydziału pracę na nim podjęli profesorowie, współzałożyciele uczelni, którzy uprzednio związani byli z innymi ośrodkami naukowymi (ks. Bronisław Żongołłowicz, ks. Józef Florczak). W 1919 r. władze uczelni podjęły starania o pozyskanie zagranicznych profesorów prawa kanonicznego. Jednym z wykładowców został o. Gommar Michiels, wieloletni dziekan Wydziału i jego współorganizator. Władze uczelni szukały także kandydatów na profesorów wśród kanonistów w kraju. I tak kolejno zostali zatrudnieni profesorowie: ks. Jan Wiślicki, ks. Józef Pruszkowski, ks. Henryk Insadowski, ks. Jan Roth. W późniejszym czasie Wydział uzupełniał kadry swoimi absolwentami. Pierwszym z nich był ks. Piotr Kałwa, uczeń Władysława Abrahama, późniejszy biskup lubelski i Wielki Kanclerz KUL.
W początkowej fazie rozwoju Wydziału jego struktura, program studiów i nazwa ulegały zmianom. W okresie międzywojennym Wydział Prawa Kanonicznego był jedynym odrębnym wydziałem tej dyscypliny naukowej w Polsce. W innych ośrodkach uniwersyteckich (Kraków, Lwów, Warszawa, Wilno) prawo kanoniczne było uprawiane w ramach wydziałów teologicznych.
Po zakończeniu II wojny światowej Wydział Prawa Kanonicznego wznowił swoją działalność i funkcjonował nieprzerwanie do roku 1984. Wówczas to - w związku z reaktywacją, zlikwidowanych uprzednio przez władze komunistyczne, studiów z zakresu prawa - powstał Wydział Prawa Kanonicznego i Nauk Prawnych. Od tego czasu prawo kanoniczne funkcjonowało w ramach Wydziału jako Sekcja Prawa Kanonicznego. Zmiana nazwy Wydziału nastąpiła jeszcze dwukrotnie (w 1989 r. na „Wydział Prawa Kanonicznego i Świeckiego", zaś w 1999 r. na "Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji"). Decyzją Rady Wydziału z dniem 15 lutego 2005 r. nastąpiło przekształcenie Sekcji Prawa Kanonicznego w Instytut Prawa Kanonicznego. Obecnie w skład Instytutu wchodzi 9 katedr. Instytut Prawa Kanonicznego posiada własny Statut, zatwierdzony przez Stolicę Apostolską, który określa cele i zadania Instytutu.
Środowisko kanonistyczne tworzyło wielu wybitnych profesorów, prócz wymienionych powyżej wspomnieć jeszcze należy: ks. Aleksego Petraniego, ks. Jana Nowickiego, ks. Pawła Pałkę, ks. Józefa Rybczyka, ks. Walentego Wójcika, a obecnie ich kontynuatorami są ks. Józef Krukowski, ks. Henryk Misztal i Bronisław W. Zubert OFM.
Ostatnia aktualizacja: 07.10.2009, godz. 22:57 - Marta Ordon
