Aleksandra Kuczyńska

 

N. Bierdiajew stwierzdził, że „cały XIX wiek i nawet XX wiek odbywają się u nas spory na temat, jakie są drogi Rosji, czy mogą one być po prostu odtworzeniem dróg Zachodniej Europy. I nasza myśl historiozoficzna toczy się w atmosferze głębokiego pesymizmu w stosunku do przeszłości i szczególnie współczesności Rosji oraz optymistycznej wiary i nadziei w stosunku do przyszłości”. Dotąd jednak Rosjanie nie dokonali kulturalno – religijnego wyboru, ponieważ albo utożsamiali swój ideał narodowy z europeizacją, bądź negowali wszystko, co europejskie. S. Huntington nazywa Rosję krajem na rozdrożu ze względu na brak możliwości zdefiniowania własnej tożsamości. Problem przynależności Rosji do określonej cywilizacji pojawił się w związku z próbą wprowadzenia Rosji do Europy przez Piotra I. Również i we współczesnej Rosji społeczeństwo i politycy podzieleni są na obozy okcydentalistów i słowianofilów, które różnicuje podejście zwłaszcza do polityki zagranicznej i  międzynarodowej roli Rosji. Podkreślenie wyjątkowości Rosji i cywilizacyjnej odrębności od reszty Europy, miało służyć konieczności wyboru „trzeciej drogi”, pomiędzy Wschodem a Zachodem, dzięki której Rosja mogłaby spełniać rolę pomostu pomiędzy tymi cywilizacjami. Dostrzegano, że Rosja jako mocarstwo położone na dwóch kontynentach jest fenomenem niespotykanym nigdzie indziej. Jej geografia implikuje narodową tożsamość, wyrażoną stwierdzeniem, że „Rosja to ani Azja ani Europa”. U podłoża jej cywlilizacyjno – kulturowej identyfikacji leżą elementy kultury europejskiej i azjatyckiej, co powoduje swoiste rozszczepienie, rozbicie, którego politycznym wyrazem jest ciągła oscylacja między Wschodem a Zachodem oraz dążenie do wielkomocarstwowego statusu Rosji.

 

W artykule pragnęłabym zwrócić uwagę na kryzys tożsamościowy w Rosji, w aspekcie niemożności wyboru cywilizacyjnego między Wschodem a Zachodem, z którym Rosja nie może sobie poradzić od stulecia. W związku z tym we współczesnej Rosji (po 1991) pojawiają się tendencje prozachodnie, realistyczne, euroazjatyckie, próbujące przezwyciężyć kryzys tożsamościowy i określić międzynarodową drogę Rosji. W pracy zwrócę uwagę na uwarunkowania kryzysu tożsamościowego, główne orientacje polityczne oraz ich propozycje rozwiązania problemu.