Przygotowany do druku atlas jest owocem pracy zespołu historyków i kartografów z Ośrodka Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce KUL. Stanowi dzieło w pełni oryginalne i jest pierwszym tego rodzaju opracowaniem historyczno-kartograficznym w nauce polskiej, odnoszącym się do dziejów jednej diecezji Kościoła rzymskokatolickiego.
Zespół autorów Atlasu, korzystając z doświadczenia i ugruntowanego już dorobku środowiska lubelskiego pracując prawie całkowicie na źródłach, przedstawił w formie kartograficznej i graficznej dzieje (archi)diecezji lubelskiej w ciągu dwustu lat jej istnienia, od momentu jej ustanowienia w 1805/07 r. do chwili obecnej (2010).
Podstawową przesłanką twórców Atlasu była wszechstronna prezentacja struktur przestrzennych (archi)diecezji ze szczególnym wydobyciem ewolucji struktur parafialnych. Życie religijne stanowić będzie oddzielną część Atlasu.
Atlas składa się z 34 arkuszy, prezentujących (archi)diecezję lubelską na tle zmieniających się struktur Kościoła polskiego z wydobyciem jej przynależności metropolitalnej, przedstawia problematykę parafii od chronologii ich powstania poczynając, poprzez rozwój ich sieci, aż po serię map przekrojowych. Poszczególne przekroje są tak dobrane ażeby ukazać kolejne zmiany terytorium (archi)diecezji. Na podkreślenie zasługują 2 mapy wieloarkuszowe ukazujące okręgi parafialne – z wyszczególnieniem wszystkich miejscowości należących do danej parafii – w latach 1870 i 2010. Prezentowane są również kwestie wezwań kościołów parafialnych oraz problematyka materiałów użytych do ich budowy. Odgrywające w organizacji kościelnej ważną rolę dekanaty uwidoczniono na poszczególnych mapach przekrojowych, a ich ewolucję ukazuje oddzielny wykres. Dopełnieniem Atlasu są plany większych miast (archi)diecezji prezentujące istniejącą w ich obrębie sieć parafialną. Duża część Atlasu jest poświęcona duchowieństwu diecezjalnemu jego liczebności, strukturze wieku, ze szczególnym naciskiem na duchowieństwo parafialne oraz liczebności wiernych w parafiach.
Osobny, obszerny dział Atlasu stanowi problematyka zakonna. Dział ten podzielono na dwie części, jedna zawiera problematykę zakonów męskich, druga problematykę zakonów i zgromadzeń żeńskich. Z racji odrębności i swoistej koherentności tej problematyki połączono w nich zagadnienia związane zarówno z siecią klasztorów – domów zakonnych, jak i zakonników oraz sióstr zakonnych.
Ujęta chronologicznie prezentacja zjawisk w Atlasie odnosząca się do obszaru podległego biskupom lubelskim poprzedzona jest ukazaniem tych zjawisk przed powstaniem diecezji lubelskiej na terytoriach, które należały uprzednio do archidiakonatu lubelskiego w ramach diecezji krakowskiej i diecezji chełmskiej. Natomiast na terytorium diecezji janowskiej (podlaskiej), która przejściowo była złączona z diecezją lubelska, poszczególna zjawiska prezentowane są tylko w latach 1867- 1918, w czasie faktycznego związku obu diecezji.
Atlas zawiera 109 map, 6 planów miast oraz 19 wykresów. Metody prezentacji zastosowane w Atlasie zostały dobrane tak aby jak najlepiej zilustrować poszczególne zjawiska z punktu widzenia odbiorcy. Dlatego na mapach zasadniczo stosowano metodę sygnatur punktowych w mniejszym stopniu sięgano do metod kartogramu i kartodiagramu. Mapy podkładowe w skali 1: 1 000 000 dla prezentacji większości zjawisk i 1: 300 000 dla okręgów parafialnych są oryginalnym opracowaniem Ośrodka. Odzwierciedlają one teren, sieć rzeczną, lasy, drogi i są odtworzone dla poszczególnych przekrojów chronologicznych na podstawie dostępnych źródeł kartograficznych. Konsekwentnie zastosowana podstawowa skala map pozwala śledzić rozwój poszczególnych zjawisk pomimo historycznych, istotnych zmian terytorialnych (archi)diecezji lubelskiej. Nazewnictwo na mapach oddaje rzeczywistość nazewniczą źródeł na podstawie, których poszczególne mapy opracowano. Ujednolicenie zawiera wielotematyczny indeks.
Henryk Gapski
Publikacje i mapy dostępne na tej stronie stanowią własność Ośrodka Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce KUL chronioną prawem autorskim.
Kopiowanie i upublicznianie tych materiałów w całości lub w części bez zgody autora jest zabronione. Nielegalne wykorzystanie publikacji i map jest karalne.
Wstęp (Henryk Gapski)
I
1. Kościół w Rzeczypospolitej 1772.
2. Terytorium (archi)diecezji lubelskiej 1805/07-2010.
3. Granice (archi)diecezji lubelskiej: 1805/07-1811, 1811-1818, 1818-1867, 1867-1918, 1918-1992, od 1992 (6 map).
II
1. Terytorium kościoła lubelskiego przed powstaniem diecezji 1772-1805/07.
2. Diecezja chełmska 1772.
3. Diecezja chełmska 1782.
4. Diecezja chełmska i lubelska 1790.
5. Diecezja chełmska i lubelska 1795.
6. Diecezja lubelska 1805/07.
III
1. Diecezja chełmska i lubelska 1790.
IV
2. Kościół rzymskokatolicki na obszarze byłej Rzeczypospolitej 1805.
3. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1805/07 (wykres).
V
1. Diecezja lubelska 1811.
2. Sieć dekanatów diecezji lubelskiej 1805/07-1807/08.
3. Terytorium diecezji lubelskiej wg bulli 1805.
4. Zmiany granic diecezji lubelskiej w 1811.
5. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1811 (wykres).
VI
1. Diecezja lubelska 1818.
2. Kościół rzymskokatolicki na obszarze byłej Rzeczypospolitej 1825.
3. Zmiany granic diecezji lubelskiej w 1818.
4. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1818 (wykres).
VII
1. Diecezja lubelska 1867.
2. Zmiany granic diecezji lubelskiej w 1867.
3. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1867 (wykres).
VIII A-F
1. Okręgi parafialne diecezji lubelskiej 1870 (6 rozkładówek).
IX
1. Diecezja lubelska 1900.
2. Kościoły skasowane i przejściowo zamknięte w latach 1863-1900 w diecezji lubelskiej.
3. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1900 (wykres).
X
1. Diecezja lubelska 1914.
2. Kościół rzymskokatolicki na obszarze byłej Rzeczypospolitej 1914.
3. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1914 (wykres).
XI
1. Diecezja lubelska 1925.
2. Kościół rzymskokatolicki w Polsce 1925.
3. Zmiany granic diecezji lubelskiej w 1918.
4. Parafie diecezji lubelskiej erygowane w latach 1918-1925 przy cerkwiach.
5. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1925 (wykres).
XII
1. Diecezja lubelska 1939.
2. Parafie diecezji lubelskiej erygowane w latach 1918-1939.
3. Zmiany granic diecezji lubelskiej w latach 1925-1939.
4. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1939 (wykres).
XIII
1. Diecezja lubelska na tle granic okupacyjnych w latach 1939-1941.
2. Diecezja lubelska na tle granic okupacyjnych w latach 1941-1944.
3. Straty duchowieństwa diecezji lubelskiej podczas II wojny światowej.
XIV
1. Diecezja lubelska 1948.
2. Kościół rzymskokatolicki w Polsce w latach 1945-1972.
3. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1948 (wykres).
XV
1. Diecezja lubelska 1966.
2. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1966 (wykres).
XVI
1. Diecezja lubelska 1985.
2. Parafie w Lublinie 1985 (plan).
3. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1985 (wykres).
XVII
1. Archidiecezja lubelska 1992.
2. Kościół rzymskokatolicki w Polsce 1992.
3. Metropolia lubelska 1992.
4. Liczba parafii i duchownych w dekanatach diecezji lubelskiej 1992 (wykres).
XVIII
1. Parafie w Lublinie i w Świdniku 2010 (plan).
2. Parafie w Chełmie 2010 (plan).
3. Parafie w Krasnymstawie 2010 (plan).
XIX
1. Archidiecezja lubelska 2010.
2. Parafie w Puławach 2010 (plan).
3. Parafie w Kraśniku 2010 (plan).
XX A-C
1. Okręgi parafialne archidiecezji lubelskiej 2010 (3 rozkładówki).
XXI
1. Rozwój sieci dekanalnej (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805/07-2010 (wykres).
2. Liczba dekanatów (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805/07-2010 (wykres).
3. Średnia liczba parafii w dekanatach (archi)diecezji lubelskiej w latach 1805/07-2010 (wykres).
XXII
1. Dekanaty (archi)diecezji lubelskiej 1805/07-2010.
XXIII
1. Rozwój sieci parafialnej w (archi)diecezji lubelskiej: 1805/07-2009, 1805/07-1918, 1918-1925, 1926-1939, 1940-1970, 1971-1979, 1980-1995, 1996-2010 (8 map).
XXIV
1. Budownictwo sakralne w diecezji lubelskiej 1981-1992.
2. Liczba kościołów parafialnych w (archi)diecezji lubelskiej 1805/07-2010 (wykres).
3. Materiał budowlany kościołów parafialnych w (archi)diecezji lubelskiej 1805/07-2010 (wykres).
XXV
1. Średnia liczba wiernych na parafię: 1825, 1870, 1900, 1914, 1939, 1948, 1966, 1995, 2010 (9 map).
XXVI
1. Średnia liczba wiernych na kapłana: 1825, 1870, 1900, 1914, 1939, 1948, 1966, 1995, 2010 (9 map).
XXVII
1. Średni wiek kapłana: 1820, 1870, 1900, 1914, 1939, 1948, 1966, 1995, 2010 (9 map).
XXVIII
1. Domy zakonne męskie w (archi)diecezji lubelskiej 1805/07-2010.
2. Domy zakonne żeńskie w (archi)diecezji lubelskiej 1805/07-2010.
XXIX
1. Zakony i zgromadzenia męskie w (archi)diecezji lubelskiej 1805/07-2010 (wykres).
XXX
1. Zakony i zgromadzenia żeńskie w (archi)diecezji lubelskiej 1805/07-2010 (wykres).
XXXI
1. Domy zakonne męskie w diecezji lubelskiej: 1805/07, 1811, 1818, 1870 (4 mapy).
XXXII
1. Domy zakonne męskie w (archi)diecezji lubelskiej: 1939, 1948, 1985, 1992, 2010 (5 map).
XXXIII
1. Domy zakonne żeńskie w (archi)diecezji lubelskiej: 1805/07, 1870, 1925, 1939, 1948, 1966, 1995, 2010 (8 map).
XXXIV
1. Parafie zakonne w (archi)diecezji lubelskiej: 1805/07-1865, 1919-2010 (2 mapy).
Indeksy
Dodatek
1. Archidiecezja lubelska 2010 (mapa ścienna).
