Atlas wyznań i religii w Rzeczypospolitej przed pierwszym rozbiorem, który stanie się z kolei punktem wyjścia do badań nad stosunkami narodowościowymi, będzie w pełni udokumentowanym źródłowo, mającym duże znaczenie opracowaniem naukowym. Obejmie państwo polsko-litewskie w całej swej różnorodności religijno-wyznaniowej i narodowej. Będzie to pierwsze tego rodzaju dzieło w historiografii polskiej i środkowoeuropejskiej.
Atlas, który obejmie terytoria takich dzisiejszych państw, jak Polska, Ukraina, Białoruś, Litwa, Łotwa i skrawek Rosji, będzie miał również wielkie znaczenie polityczne, dla zrozumienia wielu współczesnych nam problemów kulturowych i politycznych występujących na styku cywilizacji łacińskiej i wschodniej grecko-bizantyńskiej i decydujących o różnorodności kulturalnej widocznej jeszcze obecnie.

mapa1772Praca będzie się składała z dwóch podstawowych części. Część pierwszą będzie stanowił właściwy Atlas składający się z mapy głównej w skali 1:300 000 (ok. 70 arkuszy) oraz ok. 20-30 małoskalowych map problemowych, kartogramów, kartodiagramów, wykresów itp. Jeśli chodzi o mapę główną będzie ona opracowana na pełnym podkładzie fizjograficznym (hipsometria, hydrografia, szata leśna itp.) pozwalającym na właściwe odczytanie i zinterpretowanie umieszczonej na niej treści historycznej.
Na mapę główną zostaną naniesione świątynie wszystkich religii i wyznań. Mapy problemowe poświęcone zostaną przedstawieniu konkretnych, wyodrębnionych problemów nie występujących na mapie głównej lub też, ze względu na dużą jej objętość, słabo na niej widocznych (np. Kościół ormiański, muzułmanie oraz zakony męskie i żeńskie wraz z ich szkolnictwem, budownictwo sakralne, patronat kościelny itp.).
Mapa główna obejmie ponad ok. 16 tys. miejscowości i 23 tys. świątyń różnych wyznań.

Będą to:
I. W obrębie religii chrześcijańskiej:

1. Kościół katolicki obrządku łacińskiego występujący na całym terytorium Rzeczypospolitej.
2. Kościół katolicki obrządku greckiego, występujący na wschodnich, ruskich ziemiach Rzeczypospolitej.
3. Kościół katolicki obrządku ormiańskiego, występujący w południowo-wschodniej części Rzeczypospolitej (głównie Podole).
4. Kościół prawosławny (W XVIII w. przede wszystkim: Białoruś i Ukraina).
5. Wyznania protestanckie (Kościół ewangelicko-augsburski, czyli luterański i Kościół reformowany, czyli kalwiński, bracia czescy, mennonici).
II. Religie niechrześcijańskie:
1. Religia mojżeszowa - judaizm.
2. Karaimi
3. Muzułmanie 

Wszystkie obiekty sakralne umieszczone zostaną na mapie głównej w ramach właściwych im wyznaniowych jednostek administracyjnych (np. w Kościele katolickim: dekanaty, archidiakonaty, diecezje, prowincje kościelne) oraz województw.

Część drugą będzie stanowił obszerny Słownik, zawierający dokumentację źródłową do każdego punktu na mapie głównej wraz ze współrzędnymi występujących na niej miejscowości.

Dane zawarte na mapie oraz w Słowniku zostaną także zaprezentowane w postaci aplikacji Web-GIS, przy użyciu której każdy użytkownik internetu odnajdzie bez większych trudności zarówno lokalizację każdego obiektu sakralnego na terenie Rzeczypospolitej przed I rozbiorem jak również uzyska o nim podstawowe informacje - wezwanie, patronat, materiał budowlany, przynależność do jednostek administracji państwowej i kościelne (zobacz próbę wersji roboczej).

 

Autorzy projektu: Stanisław Litak (*1932-†2010, część historyczna); Zofia Żuchowska (część kartograficzna); Bogumił Szady (część historyczna i informatyczna).

 


Ostatnio w ramach projektu...

 

W lutym 2010 roku pożegnaliśmy pomysłodawcę "Atlasu wyznań i religii w Rzeczypospolitej około 1772 r." prof. Stanisława Litaka. Swoją bibliotekę oraz zbiory rękopiśmienne przekazał dla Instytutu Historii. Jego życzeniem było, aby kontynuować prace nad Atlasem.

 

 

 

 

Znaczna część projektu została podsumowana w monograficznym opracowaniu: B. Szady, Geografia struktur religijnych i wyznaniowych w Koronie w II połowie XVIII w., Lublin 2010, ss. 748.

 

 



Autor: Bogumił Szady
Ostatnia aktualizacja: 06.10.2011, godz. 23:51 - Bogumił Szady