Jak należy rozumieć bezinwazyjność pomiarów lub badań?
Czy uprawnionym jest szerokie i uniwersalne stosowanie analogii do definicji bezinwazyjności na gruncie medycyny, podanej w słowniku SJP.pl?
Cyt.:
bezinwazyjny – w medycynie: pozwalający na zbadanie narządów bez sond i interwencji chirurgicznej
Nie znalazłem szerszego objaśnienia słowa
bezinwazyjny w innych słownikach, a jednak powszechnie używa się tego terminu w odniesieniu do różnych metod badawczych i pomiarowych, w wielu odległych od siebie dziedzinach nauki i techniki.
Jakie działania uznać należy za inwazyjne, a jakie za bezinwazyjne, np. w odniesieniu do lokalizowania i badania krecich korytarzy, kanalizacji sanitarnej itp. infrastruktury? W sposób oczywisty inwazyjną metodą badawczą będzie uzyskanie dostępu i wglądu w obiekt przez zabieg chirurgiczny z użyciem skalpela, odkopanie korytarza szpadlem, czy też odsłonięcie rury podziemnej z pomocą koparki. Wątpliwość, co do ich bezinwazyjności, mogą budzić badania z użyciem różnego rodzaju sond. Czy działania polegające na penetracji z użyciem specjalistycznego sprzętu możemy nazywać bezinwazyjnymi? Czy kryterium faktycznego lub potencjalnego wyrządzenia szkody w organizmie lub obiekcie jest w tym przypadku właściwe? Czy może decydującym jest sam fakt penetracji, bez względu na cel i skutki?
Bardzo proszę o podanie możliwie uniwersalnego znaczenia słowa
bezinwazyjny.

Określenie bezinwazyjny niewątpliwie zyskuje ostatnio popularność, do czego szczególnie przyczynia się jego obecność w medycznej odmianie języka polskiego. Właśnie z tym obszarem leksykalnym wiązany jest omawiany przymiotnik – bezinwazyjny w medycynie: ‘pozwalający na zbadanie narządów wewnętrznych bez sond i interwencji chirurgicznej’ (za: http://sjp.pl/bezinwazyjny oraz  http://sjp.pwn.pl/sjp/bezinwazyjny; 2443816.html).

Jednak omawiany wyraz pojawia się również w związku z innymi obszarami, na co wyraźny wpływ ma język angielski, np.: „Skaning laserowy 3D jest nowoczesną technologią pozwalającą na bardzo szybkie, precyzyjne oraz bezinwazyjne pozyskiwanie informacji 3D o obiektach.” (http://www.linguee.pl/polski-angielski/t%C5%82umaczenie/bezinwazyjne.html, co w języku angielskim brzmi następująco: „Laser scanning is modern technology, which permits receiving 3D information of objects in very quick, precise and non-invasive way.”), „Szybkie, łatwe, bezinwazyjne pomiary poziomu zawartości chlorofilu w liściach.” (z angielskiego: „Quick, easy measurement of chlorophyll levels in plant leaves without damaging the leaf.”) lub „Naszym celem stało się niejako bezinwazyjne i ciche zaistnienie pomiędzy napotkanymi elementami urbanistycznymi.” (z angielskiego: „Our aim has been, as it were, the non-invasive and calm co-existence between the encountered urban elements.”). Pojawia się zatem wątpliwość – czy dotychczas używana definicja wystarcza, skoro odnosi się tylko do terminologii medycznej? Pod wpływem języka angielskiego, z którego zapożycza się terminologię do odmian zawodowych i środowiskowych, znaczenie przywoływanego leksemu się rozszerza. Zatem obecnie słowo bezinwazyjny funkcjonuje w bardziej ogólnym znaczeniu, jeszcze nienotowanym przez słowniki: ‘sposób badania, przyglądania się wnętrzu rzeczy bez naruszania jej struktury’. Takie rozszerzenie pierwotnego znaczenia może zostać ocenione pozytywnie.

Jednak to prawda, że nawet tak szerokie znaczenie słowa bezinwazyjny nie oddaje jego rzeczywistego użycia. W medycynie np. coraz częściej mamy do czynienia z określaniem tym słowem metod nie tyle bezinwazyjnych, ile mniej inwazyjnych niż tradycyjne. Ponieważ jest to już wyjście poza właściwe ramy znaczeniowe tego słowa, można tu mówić o modzie językowej, która jednocześnie jest związana z pozytywną konotacją tego leksemu. Przecież pacjenci łatwiej zgodzą się na badanie czy zabieg metodą bezinwazyjną niż mniej inwazyjną. Semantycznie to tylko kwestia zatarcia granicy między niskim stopniem obecności bądź brakiem pewnej cechy. W ten sposób powoli postępuje zatarcie pierwotnego znaczenia słowa i jego nadużywanie. Taki kierunek zmian jest charakterystyczny dla wielu zapożyczeń znaczeniowych i jest skutkiem tzw. mody językowej, którą w tym wypadku należałoby ocenić negatywnie.

 

Autor: Natalia Sosnowska
Ostatnia aktualizacja: 09.06.2017, godz. 07:46 - Natalia Sosnowska