PRZEGLĄD PRAWNO-EKONOMICZNY
Rewiew of Law, Business & Economics

Nr 40 (3/2017) lipiec - sierpień - wrzesień 2017

pobierz pdf 

 

SPIS TREŚCI 

 

Artykuły


Andrzej Szymański 

Likwidacja przedszkola katolickiego „Caritas” w Gdańsku oraz prywatnego liceum ogólnokształcącego sióstr urszulanek w Gdyni w latach 1961 – 1962 | 7

 

W krótkim tekście przedstawiono dwa przypadki walki władz komunistycznych z instytucjami kościelnymi w Polsce Ludowej. Gdańskie przedszkole prowadzone przez siostry zakonne pod szyldem „państwowego Caritas” zostało zlikwidowane – podobnie jak wiele innych w całym kraju – bez podania jakiejkolwiek racjonalnej podstawy prawnej. Placówki prowadzone w ramach Zrzeszenia Katolików „Caritas” władze najwyraźniej uważały już za „swoje”. Przy okazji przejęcia placówek przejmowano prawie zawsze budynek będący własnością kościelną i zwalniano personel zakonny. Chodziło głównie o wprowadzenie monopolu na wychowanie dzieci w duchu socjalistycznym oraz o osłabienie żeńskich zgromadzeń zakonnych poprzez pozbawianie ich członkiń możliwości zarobkowania. Zdania rodziców dzieci zupełnie nie brano pod uwagę – władza wiedziała lepiej z zasady.


Anna Tunia 

Sytuacje niweczące skuteczność oświadczeń woli o zawarciu małżeństwa w demokratycznym państwie prawnym | 22

 

Przedmiotem niniejszego artykułu jest ukazanie katalogu okoliczności, których zaistnienie może zniweczyć skutek złożonych przez nupturientów oświadczeń o zawarciu małżeństwa. Autorka analizuje w nim przypadki (sytuacje), w których – mimo złożenia oświadczeń woli o zawarciu małżeństwa przez osoby niezwiązane zakazami jego zawarcia (przeszkodami małżeńskimi), jak też mimo złożenia oświadczeń woli wolnych od wad – nie wywierają one skutku w postaci zaistnienia małżeństwa w prawie polskim. Stawia pytanie, czy demokratyczne państwo prawne może unicestwić skutek złożonych przez nupturientów oświadczeń woli o zawarciu małżeństwa, mimo spełnienia wymaganych przez prawo przesłanek koniecznych jego zawarcia.


Paweł Rogowski 

Postępowanie w sprawie pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich jako przejaw realizacji zasady demokratycznego państwa prawnego | 39

 

Niniejszy artykuł przedstawia system pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich, który w brzmieniu postulowanym przez ustawodawstwo europejskie został wprowadzony do polskiego porządku prawnego ustawą z dn. 23 września 2016r. o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich. Praca wskazuje na zasady nowego systemu ADR w Polsce oraz przedstawia najważniejsze założenia dotyczące postępowania przed podmiotami powołanymi do rozwiązywania sporów konsumenckich.


Jakub Wojas 

Aspekty prawne rosyjskich prowokacji zbrojnych wobec państw NATO | 53

 

Od momentu zaostrzenia stosunków na linii Rosja–Zachód możemy zaobserwować znaczący wzrost incydentów zbrojnych między wojskami rosyjskimi a siłami zbrojnymi państw natowski. Najczęściej dokonywane są one przez rosyjskie samoloty, które bez zgody przelatują nad terytorium państw bądź w sposób niebezpieczny zbliżają się do samolotów i okrętów natowskich, symulując nawet atak. Rezultatem jednego z takich wydarzeń było zestrzelenie 24 listopada 2015 r. rosyjskiego Su24 nad granicą turecko-syryjską. Celem pracy jest analiza incydentów z udziałem Rosjan i sił zbrojnych NATO. W szczególności zbadane zostały kwestie kwalifikacji danych wydarzeń pod względem prawnym, możliwości legalnej odpowiedzi państwa będącego ofiarą prowokacji, a także wskazane zostały mechanizmy, które mogą przyczynić się do ukrócenia tych niebezpiecznych praktyk.


Tomasz J. Kotliński 

Galicyjska ustawa przeciwko opilstwu jako przyczynek do dziejów ustawodawstwa przeciwdziałającemu alkoholizmowi | 70

 

W artykule przedstawiono przede wszystkim rozwiązania prawne przyjęte w uchwalonej w 1877 r. przez austriacką Radę Państwa ustawie mającej za cel położenie tamy opilstwu, która obowiązywała w Galicji i w Księstwie Bukowiny. Obok omówienia genezy prac nad tą ustawą, w artykule na podstawie dostępnych danych, przedstawiono także zagadnienia związane z praktycznym stosowaniem tej ustawy w kraju. Na zakończenie zostały ukazane, podejmowane przez rząd wiedeński, próby wprowadzenia w życie przepisów antyalkoholowych - wzorowanych na ustawie galicyjskiej - dla wszystkich krajów koronnych Przedlitawii.

 

Jerzy Nikołajew 

Gwarancje państwowe dotyczące uprawnień skazanych odbywających karę pozbawienia wolności | 88

 

Polski ustawodawca zapewnił osobom odbywającym karę pozbawienia wolności możliwość realizacji ich konstytucyjnych uprawnień uwzględniających poszanowanie godności ludzkiej skazanego. Na podstawie Kodeksu karnego wykonawczego zagwarantowano im uprawnienia o charakterze socjalnym i bytowym, prawo do łączności ze światem zewnętrznym, prawo do zatrudnienia, prawo do nauki, prawo do praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych oraz prawo do nagrody i ulgi. Jednak poziom tego zabezpieczenia jest zróżnicowany a praktyczna realizacja tych uprawnień nie zawsze koreluje z wymogami przepisów prawa krajowego i międzynarodowego.


Piotr Olechowski 

O przejawach klauzuli rebus sic stantibus w zagranicznych porządkach prawnych i prawie międzynarodowym | 119

 

Artykuł zwrca uwagę na problem wyjątkowej, rażącej wręcz niejednorodności rozwiązań krajowych w zakresie podejścia do problemu klauzuli rebus sic stantibus. Trzeba podkreślić, że niejednolitość ta nie oddaje potrzeb dynamiki rozwoju gospodarczego ani międzynarodowej praktyki kontraktowej, co prowadzi do wyraźnej tendencji regulowania przez strony omawianej kwestii w formie modelowych, lub „szytych na miarę” umownych klauzul adaptacyjnych i renegocjacyjnych. I chociaż za przykład udanego rozwiązania w tym zakresie należy uznać Zasady Europejskiego Prawa Kontraktów (PECL), na które strony mogą powołać się przy zawieraniu umowy, w przyszłości z pewnością należy przygotować się na wzrost projektów pro- harmonizacyjnych w kontekście podejścia do klauzuli rebus sic stantibus, a zwłaszcza w zakresie stanowionych norm prawa międzynarodowego.


Robert Sobków 

Zakres swobody biegłego przy gromadzeniu materiału faktograficznego w trakcie sporządzania opinii sądowej – teoria i praktyka | 133

 

Podstawą wielu wyrażanych opinii dotyczących roli biegłego sądowego przy ocenie materiału dowodowego jest wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 1969 r. (sygn. akt I CR 140/69) zgodnie z którym zadaniem biegłego „nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy, lecz naświetlenie i wyjaśnienie okoliczności z punktu widzenia posiadanych przez biegłego wiadomości specjalnych przy uwzględnieniu zebranego i udostępnionego biegłemu materiału sprawy”. Praktyka wskazuje jednak, że biegli pomimo wskazań powyższego wyroku przy sporządzaniu opinii sądowych dokonują uzupełnienia materiału dowodowego poprzez własną kwerendę lub też bezpośredni kontakt ze stronami procesowymi. Strony procesowe zaś w trakcie tych prac biegłego świadomie podejmują działania zmierzające do nieformalnego wpływania na przebieg postępowania procesowego. W szczególności dotyczy to włączania do akt procesowych, poprzez opinię biegłego, dowodów objętych już prekluzją dowodową, jak też nadmiernego przedłużania postępowania procesowego. Niniejszy artykuł koncentruje się na zagadnieniu zakresu swobody i możliwych konsekwencjach samodzielnego gromadzenia przez biegłego materiału faktograficznego w trakcie przygotowywanej opinii sądowej.


Anna Grzywacz 

Problematyka wymogu graficznej przedstawialności niekonwencjonalnych znaków towarowych | 143

 

Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie problemów, jakie niesie za sobą konieczny do spełnienia przy rejestracji wymóg graficznej przedstawialności znaków towarowych. w artykule kwestia ta została rozpatrzona w oparciu o prawo Unii Europejskiej oraz o regulacje polskie (Ustawę z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej). Zostały przywołane konkretne przykłady z orzecznictwa związane z rejestracją znaków zapachowych, dźwiękowych, kolorów i hologramów. w związku z implementacją Dyrektywy 2015/2436 opisana została konieczność redefinicji wymogu graficznej przedstawialności w związku z usunięciem tego kryterium oraz konsekwencje wprowadzanych zmian.


Grzegorz Wolak Prawo do lokalu a postępowanie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej | 156

 

W artykule omówiona została, z uwzględnieniem orzecznictwa Sądu Najwyższego, problematyka prawa do lokalu jako przedmiotu postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. Autor wskazał, że przesądzenie o tym, czy prawo do lokalu nabyte w trakcie trwania ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej należy do majątku wspólnego małżonków, czy też do majątku osobistego jednego z małżonków, jest sprawą dość skomplikowaną i złożoną. Ocena w tym zakresie uzależniona jest od różnych czynników.

 

Weronika Stefaniuk 

Nadużycie przez akcjonariuszy mniejszościowych prawa do zaskarżania uchwał Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy jako rodzaj szantażu korporacyjnego | 185

 

Celem niniejszego artykułu jest analiza zjawiska niepokojąco powszechnego, którego skutki są dla spółek bardzo dotkliwe, niekiedy prowadzące nawet do upadku prowadzonego biznesu. Mowa o szantażu korporacyjnym. W tym pojemnym pojęciu można znaleźć wiele sposobów służących unicestwieniu prawidłowego działania spółki w imię partykularnych korzyści dla osoby, która ucieka się do takich działań. Jak łatwo się domyślić problem ten choć był już tematem wielu dyskusji i sporów wciąż pozostaje aktualny, a praktycy są szczególnie zainteresowani wprowadzeniem skutecznych środków walki ze zjawiskiem szantażu korporacyjnego. W artykule szczegółowo zostanie omówiona kwestia nadużywania przez akcjonariuszy mniejszościowych prawa do zaskarżania uchwał Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy. Przeanalizowane zostaną przesłanki zastosowania sankcji z artykułu 423 k.s.h. Zaproponowane zostaną ponadto możliwe sposoby walki z działaniami obstrukcyjnymi akcjonariuszy mniejszościowych oraz uwagi de lege ferenda.


Artur Potocki 

Zależność samorządowych instytucji kultury w aspektach prawno administracyjnych | 198

 

Przedmiotem niniejszego opracowania jest analiza oraz krytyczne ujęcie regulacji publicznoprawnych dotyczących niezależności instytucji kultury, które tworzone są przez jednostki samorządu terytorialnego. W pracy, oprócz wskazówek, które mogą być przydatne zarówno praktykom prawa, jak również administratywistom, konfrontowane jest także stanowisko przedstawicieli doktryny oraz praktyki w kwestiach związanych z dostosowywaniem jakości i rodzaju usług instytucji względem woli polityki prowadzonej przez organizatora oraz oczekiwań członków społeczności samorządowej. W pracy wskazano na najważniejsze kwestie, jakie związane są z zależnością organizacyjną i finansową samorządowej instytucji kultury, a także na potrzebę wprowadzenia mechanizmów mających na celu dostosowanie lub chociaż zwrócenie uwagi na oczekiwania odbiorców w zakresie działalności komunalnych instytucji kultury.


Tomasz Pilikowski 

Szczególna ochrona trwałości zatrudnienia działacza związkowego a klauzula nadużycia prawa podmiotowego – dopuszczalność jednostronnego rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę | 214

 

Odróżnienie prawa pracy od prawa cywilnego zaczęło następować w XIX wieku gdy zauważono, że pomiędzy pracodawcą i pracownikiem nie ma równości, przynajmniej pod względem ekonomicznym. Skłoniło do ustawodawców do wprowadzenia rozmaitych rozwiązań chroniących pracownika, w tym do wykształcenia się instytucji ochrony trwałości stosunku pracy.
Instrumenty ochrony zatrudnienia można podzielić na dwie kategorie: powszechne – odnoszące się do wszystkich pracowników oraz szczególne, które ze względów humanitarnych czy społecznych dotyczą tylko niektórych z nich. Jedną z instytucji zapewniających szczególną ochronę trwałość stosunku pracy kształtuje art. 32 ustawy o związkach zawodowych.
Przedmiotowa regulacja ma powszechne zastosowanie w praktyce. Warto jest więc przedstawić warunki, od których zależy skuteczność ochrony. Naruszenie ich daje bowiem pracownikowi prawo dochodzenia na drodze sądowej rozmaitych roszczeń, stosownie rodzaju zawartej umowy i sposobu jej rozwiązania.
Klauzule zwiększające stabilność zatrudnienia mogą dawać pracownikom spore pole do nadużyć. Pracodawcy trudniej jest bowiem wyciągnąć konsekwencje, a w szczególności zwolnić pracownika, któremu ustawodawca przyznaje szczególną ochronę. Wymóg uzyskania zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej na zwolnienie takiego pracownika może rodzić pokusę nadużywania przez organizacje pracownicze i poszczególnych pracowników ich uprawnień. Jeżeli organizacja związkowa nie wyrazi zgody na zwolnienie pracownika ostatnim wyjściem dla pracodawcy pozostaje formalne naruszenie art. 32 ustawy o związkach zawodowych i powołanie się w toku ewentualnego – acz bardzo prawdopodobnego postępowania sądowego – na instytucję nadużycia prawa podmiotowego uregulowaną w art. 8 Kodeksu pracy.
Niniejszy artykuł analizuje wspomniane wyżej instytucje oraz przedstawia uregulowanie art. 32 ustawy o związkach zawodowych w kontekście klauzuli nadużycia prawa podmiotowego.


Wiktoria Kuzia 

Zjawisko plagiatu w architekturze- analiza przypadków | 229

 

Celem artykułu jest przybliżenie problemu plagiatu w architekturze. Aby stwierdzić czy zaistniał, należy uprzednio ocenić czy pierwotne dzieło stanowi przedmiot prawa autorskiego, a zatem czy posiada elementy twórczości. Następnie należy przeanalizować czy utwór stanowi plagiat czy też może pozostaje jedynie inspiracją. Autor na wybranych przykładach dokonuje szczegółowej analizy starając się określić granicę pomiędzy tymi pojęciami.


Łukasz Chyla 

Uwagi na tle kolizji zasad prejudycjalności i prawdy materialnej w kontekście wznowienia postępowania w arbitrażu | 250

 

Celem artykułu jest przedstawienie problematyki kolizji zasad prejudycjalności i prawdy materialnej w kontekście użycia klauzuli porządku publicznego przy wznowieniu postępowania w arbitrażu. Autor analizuje orzecznictwo i poszczególne poglądy przedstawicieli doktryny celem odpowiedzi na pytanie o możliwość analogicznego zastosowania przepisów o wznowieniu do postępowania arbitrażowego. By rozstrzygnąć tę kwestię, artykuł prezentuje z jednej strony problem prejudycjalnego związania orzeczeniami sądów powszechnych i polubownych w arbitrażu, jak również kwestię dopuszczalności badania przez sąd powszechny, na podstawie klauzuli porządku publicznego, nowych faktów i dowodów, jak również możliwości i zakresu badania prawidłowości rozstrzygnięcia dokonanego przez sąd polubowny.


Marek Bielecki 

Przetwarzanie danych osobowych przez Świadków Jehowy | 267

 

The subject of this scientific paper is stating an issue of personal data processing by Jehovah’s Witnesses religious organization in Poland. Being not common for such organizations, in that field Jehovah’s Witnesses have got their internal law regulations concerning both- all their members, as well as Jehovah’s Witnesses members only from Poland. The range of existing rules is extensive, therefore to be able to present accurately the existing rules we should refer to the internal law regulations, which is an extremely wide area. While the membership matter is precisely stated in the rules and regulations of their organization, the single objectives are based in a great deal of documents.


Zbigniew Klimiuk 

Metody i formy popierania polskiego eksportu w okresie międzywojennym | 285

 

Państwo polskie podejmowało w okresie międzywojennym dla zwiększenia eksportu działania o charakterze bezpośrednim lub pośrednim w kierunku zlikwidowania bądź złagodzenia istniejących trudności eksportowych. Stosowało w tym celu odpowiednią politykę kredytową, celną, podatkową oraz udzielało pomocy pośredniej w postaci służby eksportowej, informacyjnej oraz reklamy. Wzrost obrotów towarowych na rynku międzynarodowym wzmagał konkurencję między producentami. O sprzedaży towary decydowała nie tylko cena, ale również warunki sfinansowania transakcji, wysokość oraz termin udzielonego przez dostawcę kredytu. Pomoc państwa i banków dla eksportera podążała w kierunku finansowania produkcji i sprzedaży eksportowej. Przeszkodą w jej finansowaniu było rozdrobnienie produkcji eksportowej oraz brak organizacji i związków branżowych eksporterów. Niewielkie zasoby kapitałowe naszych instytucji finansowych nie pozwalały na stosowanie różnego rodzaju pomocy kredytowej i akceptowej dla eksportu, jaka miała miejsce w krajach bogatych w kapitały własne. Na szczególną uwagę w tej dziedzinie zasługuje działalność Państwowego Instytutu Eksportowego (PIE), który spełniał rolę instytucji ubezpieczającej kredyt eksportowy. Poręka PIE, jak również Skarbu Państwa, miała na celu zmniejszenie ryzyka eksportera.


Paweł Kłusek 

Utworzenie wewnętrznej jednostki organizacyjnej a optymalizacja podatku od środków transportowych | 309

 

Stawki podatku od środków transportowych mogą być bardzo zróżnicowane. Dlatego też przedsiębiorcy podejmują działania, mające na celu optymalizację podatku od środków transportowych poprzez zmianę właściwego organu podatkowego. Jednym ze sposobów dokonania takiej optymalizacji jest utworzenie wewnętrznej jednostki organizacyjnej przedsiębiorstwa w miejscowości, w której stawki podatku są niższe. Celem niniejszego artykułu jest ustalenie czy optymalizacja tego podatku, poprzez utworzenie wewnętrznej jednostki organizacyjnej, jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.

 


Tekst źródłowy


Artur Lis 

Uchwały synodu sieradzkiego z 1233 roku | 327

 

Autor: Dominik Tyrawa
Ostatnia aktualizacja: 08.09.2017, godz. 18:13 - Rafał Podleśny