CYRANKA Anas querquedula (Linnaeus, 1758)
SYSTEMATYKA: Rząd – blaszkodziobe Anseriformes, rodzina – kaczkowate Anatidae.
WYGLĄD: Wymiary: długość ciała ok. 37–40 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 63 cm, waga ok. 370–400 g. Upierzenie samca w szacie godowej: głowa, szyja, pierś ciemnorudobrązowe, biała wyraźna brew, boki ciała jasnoszare, a długie pióra na grzbiecie czarno-białe. W szacie spoczynkowej samce upodobniają się do samic i młodych, nakładają upierzenie brązowoszare. Pisklęta są ciemnobrązowe z wierzchu, od spodu miodowożółte.
DYMORFIZM: Wyraźny. Samce są większe od samic.
ŚRODOWISKO: W okresie lęgowym cyranka preferuje rozległe obszary o charakterze podmokłych łąk i pastwisk. Nie wymaga przy tym dużych powierzchni otwartego lustra wody. Na pierzowiska wybiera spokojne, podmokłe obszary porośnięte bujną roślinnością szuwarową. W okresie przelotów i zimowania skupia się na płytkich, dużych jeziorach, na rozległych bagnach oraz wśród rozlewisk w dolinach rzecznych.
DIETA: Gatunek wszystkożerny. Zjada zielone części roślin wodnych oraz liście i nasiona roślin łąkowych i bagiennych; je także bezkręgowce, pierścienice, skorupiaki.
ROZRÓD: Gniazdo zakłada w okolicach płytkich wod sródlądowych, w miejscach suchych i o niedużej wilgotności, niekiedy w znacznej odległości od lustra wody. Jest ono przeważnie dobrze osłonięte. Cyranki wyprowadzają jeden lęg w roku na przełomie V/VI, samica składa od 8 do 11 bladożółtych jaj i wysiaduje je przez ok. 25 dni. Bezpośrednio po wykluciu młode opuszczają gniazdo. Opiekę nad nimi sprawuje samica, jednka pokarm pobierają samodzielnie. Samodzielność uzyskują po upływie ok. 25 dni (bywa, że nawet po 40 dniach).
AKTYWNOŚĆ: Całodobowa. W ciągu dnia odpoczywa w wodnych szuwarach. Żeruje za dnia i w nocy. Na lęgowiskach przeważnie przebywa w parach, poza sezonem lęgowym może tworzyć stada. Ptak wędrowny. Przeloty w III-IV i VIII - X.
ROZMIESZCZENIE: Cyranka gniazduje w szerokim pasie Eurazji pomiędzy 42° N a 60° N – od Europy Zachodniej i Europy Środkowej poprzez Azję Centralną aż po Mongolię i Bajkał. Podstawowe zimowiska gatunku znajdują się w Afryce Centralnej i Azji tropikalnej. W Polsce gniazduje na obszarze całego kraju.
LICZEBNOŚĆ: Wielkość europejskiej populacji lęgowej cyranki szacowana jest na 650 000–1 100 000 p. Gatunek ten najliczniej, poza Rosją (do 960 000 p.), zasiedla Białoruś (35 000–65 000 p.), Ukrainę (26 000–29 000 p.), Rumunię (2000–8000 p.) i Finlandię (2000–5000 p.). W większości wymienionych państw obserwuje się spadek liczebności gatunku.W Polsce nieliczny (lokalnie może być liczny).
OCHRONA: Ochrona gatunkowa w Polsce: gatunek objęty ochroną ścisłą, wymagający ochrony czynnej. Status zagrożenia w Europie: V gatunek narażony na wyginięcie; BirdLife International: SPEC 3; Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2, załącznik II; Konwencja Berneńska: załącznik III; Konwencja Bońska: załącznik II; Porozumienie AEWA.
UWAGI:
GALERIA