CZERNICA (KACZKA CZERNICA) Aythya fuligula (Linnaeus, 1758)
SYSTEMATYKA: Rząd - blaszkodziobe Anseriformes, rodzina - kaczkowate Anatidae.
WYGLĄD: Średniej wielkości, wyraźnie mniejsza od krzyżówki. Wymiary: długość ciała 40–47 cm, rozpiętość skrzydeł 67–73 cm, masa 1,0–1,4 kg. Młode są podobne do samic, nie posiadają czubka, a ich oczy mają kolor brunatnożółty. Pisklęta puchowe są ciemnobrązowe, z wyjątkiem żółtych policzków i gardła oraz piersi i brzucha.
DYMORFIZM PŁCIOWY: Wyraźny. Kaczor w szacie godowej od późnej jesieni do VII jest czarny, z białymi bokami i spodem ciała. Długi czub z tyłu głowy. Kaczka również posiada czubek, lecz jest on mniejszy. Samica i samiec w szacie spoczynkowej są brunatne, z jaśniejszymi, pręgowanymi bokami i krótkim czubkiem na potylicy.
ŚRODOWISKO: Występuje nad wodami śródlądowymi, na stawach hodowlanych i jeziorach, ostatnio na wyspach położonych w nurcie rzek o naturalnym korycie, stawach pokopalnianych, zalanych wodą wyrobiskach i kamieniołomach, osadnikach zakładów przemysłowych, polach irygacyjnych, gliniankach itp. Znane są pierwsze przypadki gniazdowania na miejskich stawach i jeziorkach.
DIETA: Zielone części roślin, nasiona, mięczaki (głównie racicznice) i skorupiaki. Żerują głównie nurkując (do gł. 3 m).
ROZRÓD: Czernica gniazduje pojedynczo lub w luźnych koloniach. Szczególnie chętnie zakłada gniazda w koloniach mew. Dojrzałośc płciową osiąga w wieku 1 czasem 2 lat. Do składania jaj przystępuje w drugiej połowie V, a szczyt znoszenia następuje V/VI. Gniazdo buduje najczęściej na lądzie, w pobliżu wody. Składa 8-11 do 14 jaj*. Wysiadywanie trwa 24-26 dni. Pisklęta zaraz po wykluciu opuszczają gniazdo i są wodzone przez samicę przez 45–50 dni.
AKTYWNOŚĆ: Dzienny tryb życia, towarzyska, często tworzy stada. Przelot jesienny jest bardzo rozciągnięty w czasie i często poprzedzony dużymi koncentracjami polęgowymi pierzących się od VI samców. Większość ptaków odlatuje z kraju wraz z zamarzaniem wód. Przelot wiosenny odbywa się od ostatniej dekady II do połowy V, często notowane są dwa szczyty liczebności – w końcu III i końcu IV. Zimuje nad wodami morskimi, jak i śródlądowymi**.
ROZMIESZCZENIE: Północna cześć Palearktyki - od Islandii i Wielkiej Brytanii do Kamczatki. Nie wyrównie się podgatunków. W Europie Zachodniej rozmieszczenie nierównomierne, w Środkowej części kontynentu i w Skandynawii powszechnia, natomiast na południu nie gniazduje. W Europie Zachodniej jest częściowo osiadła, populacje bardziej północne zzimują w basenie Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i Morza Kaspijskiego, w Afryce Północnej i na płd. od Sahary, na Środkowym Wschodzie, w pn. Indiach, płd.-wsch. Azji i Japonii. W Polsce zasiedla cały kraj, poza terenami górzystymi.
LICZEBNOŚĆ: Populacja europejska czernicy oceniana jest na około 600 000–800 000 p. Duża część zasiedla Rosję (400 000–500 000 p.) oraz kraje skandynawskie: Finlandię (100 000–150 000 p.), Szwecję (40 000–60 000 p.), Norwegię (7000–10 000 p.). Stan krajowej populacji lęgowej szacowany jest na ok. kilkanaście tysięcy par.
OCHORONA: Gatunek łowny od 15 sierpnia do 21 grudnia. Status zagrożenia w Europie: S gatunek niezagrożony, którego status ochronny jest prawdopodobnie odpowiedni, BirdLife International: SPEC -, Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2, załącznik II, Konwencja Berneńska: załącznik III, Konwencja Bońska: załącznik II, Porozumienie AEWA.
UWAGI: * Większe zniesienia pochodzą od dwóch lub większej liczby samic, które w warunkach wysokiego zagęszczenia gniazd często podrzucają swoje jaja do gniazd innych czernic lub innych gatunków kaczek.
** W kraju najważniejszym zimowiskiem jest rejon ujścia Odry wraz z jez. Dąbie.
GALERIA
