z cyklu 100 lat KUL
Patrycja Burba
Katolicki Uniwersytet Lubelski, realizujący misję wszechstronnego kształcenia młodzieży akademickiej, sięga swymi korzeniami Academia et Universitas Vilniensis Societatis Jesu, Rzymsko-Katolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu, a nawet tradycji XVI-wiecznej Akademii Zamojskiej. Oficjalnie, na mapie polskich uniwersytetów, KUL pojawił się jako jeden z pierwszych ośrodków naukowych w roku 1918 - wyprzedzając tym samym większość polskich szkół wyższych m. in. Uniwersytet w Poznaniu. Lubelska Alma Mater ustępuje wiekiem jedynie Uniwersytetowi w Krakowie oraz Warszawie (Uniwersytet Lwowski i Wileński posiadają obecnie odrębną przynależność państwową).
Uniwersytety, będące żywym tworem i organizmem społecznym ,,wrzuconym w dzieje’’, legitymują się zawiłą genealogią, transformacjami strukturalnymi oraz bogactwem filiacji międzyuczelnianych. Najstarsze polskie wszechnice zmieniały swoje statuty, nazwy, siedziby. Daty założenia szkół wyższych są więc często płynne i nieostre, stąd nierzadko pojawiają się trudności w ich ustaleniu. Problem ten dotyczy także wyznaczenia właściwej daty powstania KUL-u.
Powszechnie w literaturze przedmiotu za datę inauguracji pierwszego roku akademickiego, a tym samym za datę powstania Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, przyjmuje się datę 8 grudnia 1918 r. Na podstawie analizy wypowiedzi ówczesnej prasy i nielicznych dokumentów kościelnych można jednak wywnioskować, iż owa inauguracja odbyła się 9 grudnia 1918 r. Pod datą 6 grudnia na stronie tytułowej ,,Głos Lubelski’’ informuje: ,,Uniwersytet Lubelski rozpoczyna w poniedziałek 9 grudnia wykłady na wszystkich wydziałach (...)’’ (Wobec ukończenia prac Komisji Kwalifikacyjnej, GL, 6 XII 1918, nr 335, s. tytułowa). 8 grudnia (powszechnie przyjęta data inauguracji) ,,Głos Lubelski’’ donosi: ,,Uniwersytet przystępuje do zajęć odkładając na czas późniejszy uroczystą inaugurację’’ (Uniwersytet Lubelski, GL, 8 XII 1918, nr 337, s. 2). Podobna informacja pojawia się także 8 grudnia w ,,Ziemi Lubelskiej’’: ,,Z Uniwersytetu otrzymaliśmy następujący komunikat: Uniwersytet przystępuje do zajęć odkładając na czas późniejszy uroczystą inaugurację’’ (Uniwersytet Lubelski rozpoczyna pracę, ZL, 8 XII 1918, nr 509 - dodatek, s. 3). Uniwersytet, w dniu sugerowanej daty inauguracji, podał więc komunikat do prasy o przesunięciu terminu inauguracji. Termin ten został wyznaczony na 9 grudnia, o czym informuje dalsza część komunikatu: ,,W poniedziałek (8 grudnia przypadał w niedzielę – P. B.)
Strona 1 z 2 :: Idź do strony: [1] 2
9 grudnia r. b. rozpoczną się wykłady na Uniwersytecie na wszystkich wydziałach (...). W dniu tym o godz. 10-ej rano w kościele seminaryjnym (po-misjonarskim) J.E. Bp Fulman odprawi Mszę świętą na intencje rozpoczęcia wykładów, bezpośrednio po nabożeństwie odbędzie się w gmachu uniwersyteckim uroczystość immatrykulacji studentów, poprzedzona przemówieniem J. M. Rektora, prałata ks. I. Radziszewskiego oraz wykład inauguracyjny profesora Wydziału Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych dr-a Henryka Radziszewskiego’’ (Tamże). ,,Głos Lubelski’’ wydawany raz dziennie, 9 grudnia nie opublikował żadnej informacji o Uniwersytecie Lubelskim (redakcja uczestnicząc w uroczystościach w kościele i na uniwersytecie opublikowała relację dotyczącą inauguracji dzień później, 10 grudnia - 9 grudnia przygotowywano ją prawdopodobnie do druku). (Otwarcie Uniwersytetu Lubelskiego, GL, 10 XII 1918, nr 339, s. 2). ,,Ziemia Lubelska’’ posiadająca wydanie: poranne, popołudniowe i wieczorne, 9 grudnia podała do wiadomości: ,,w dniu dzisiejszym czwarta wszechnica lubelska, chluba i zaszczyt Lublina rozpoczyna swą pracę. Daliśmy w swoim czasie gorący wyraz radości z powodu otwarcia Uniwersytetu w naszym mieście. Dziś więc chcemy w kilku tylko słowach serdecznie pozdrowić Uniwersytet przystępujący do swej właściwej działalności’’ (Wszechnica Lubelska, 9 XII 1918, nr 595, s. 2). Podobnie jak w przypadku ,,Głosu Lubelskiego’’, 10 grudnia pojawia się w ,,Ziemi Lubelskiej’’ obszerne streszczenie z uroczystości inauguracyjnych (Otwarcie Wszechnicy Lubelskiej, 10 XII 1918, nr 598, s. 2). W organie prasowym diecezji lubelskiej - ,,Wiadomościach Diecezjalnych Lubelskich’’ ukazuje się artykuł pod tytułem ,,Otwarcie Uniwersytetu Lubelskiego’’, w którym czytamy: ,,Dzień 9 grudnia będzie pamiętny w dziejach miasta Lublina i całej Polski. W dniu tym bowiem po nabożeństwie, odprawionem przez J. E. Ks. biskupa Fulmana, Uniwersytet zaczął swoją pracę’’ (Otwarcie Uniwersytetu Lubelskiego, WDL, XII, nr 1, s. 30-31). O dacie 9 grudnia jako dacie inauguracji informuje także Dziennik Czynności Biskupa Lubelskiego. Pod data 8 grudnia zapisano: ,,Z okazji Święta Niepokalanego Poczęcia N. Maryi Panny J. E. Ks. Biskup celebrował sumę’’. Pod datą 8 grudnia nie ma więc żadnej wzmianki o Uniwersytecie. W Dzienniku Czynności Biskupa pod datą 9 grudnia widnieje informacja: ,,O godzinie 10-ej z okazji otwarcia Uniwersytetu Lubelskiego odprawił Ksiądz Biskup w kościele Seminarium Mszę świętą, wypowiedział naukę, a po nabożeństwie wziął udział w inauguracji’’ (Dziennik Czynności J. E. Biskupa Lubelskiego, WDL, XII, nr 1, s. 32). W liście biskupa Fulmana do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego również pada data 9 grudnia 1918 r.: ,,Pierwsza [odpowiedz ministerstwa –P.B.] – udzieliła im koncesji na założenie Uniwersytetu, który też niebawem, 9 grudnia 1918 r., został otwarty’’ (AAL, Akta Kurii Biskupiej Lubelskiej. Katolicki Uniwersytet Lubelski. vol.1. 1918-1927. rep. 61.VIII.1. k. 48). Za data 9 grudnia przemawia także wypowiedz samego ks. I. Radziszewskiego: ,,Jeśli weźmiemy nasze czasy, to zobaczymy, że istnieje 19 uniwersytetów katolickich, erygowanych przez Stolicę Apostolską, mianowicie dziesięć w Europie, tj. belgijski w Lowanium, pięć francuskich - w Paryżu, Lille, Angers, Tuluzie, Lionie; jeden szwajcarski – we Fryburgu, jeden irlandzki – w Dublinie; jeden włoski, świeżo otwarty w Mediolanie, i jeden polski w Lublinie, otwarty na mocy pozwolenia rzymskiego 9 grudnia 1918 r., a kanonicznie erygowany dekretem przez Stolicę Apostolską dekretem z 25 lipca 1920 r.’’ (Uniwersytet katolicki w Polsce, Ks. Idzi Benedykt Radziszewski. Pisma, s. 377). Rektor Radziszewski nie wspomina o dacie 8 grudnia. W mowie inaugurującej rok akademicki 1919/20 ks. Radziszewski zaznaczył, że zajęcia w roku akademickim 1918/19 trwały od 9 grudnia 1918 r. do 20 czerwca 1919 r. (Uniwersytet Lubelski, GL, 10 X 1919, nr 252, s. 2). Ks. I. Radziszewski w przemówieniu inauguracyjnym z 21 listopada 1920 r. wspominał: ,,Przed dwoma laty, 9 grudnia 1918 r., otwieraliśmy nasz pierwszy w Wolnej Polsce po wyrzuceniu okupantów Uniwersytet’’ (Inauguracja roku szkolnego na Uniwersytecie Lubelskim, ZL, 23 XI 1920, s. 2).
Data powstania Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego nie może być także rozciągnięta na okres: 8-9 grudnia, gdyż powyższe relacje nie zwierają żadnej wzmianki o odbywających się 8 grudnia jakichkolwiek uroczystościach. Natomiast relacje z 10 grudnia potwierdzają, iż zarówno Msza Święta, immatrykulacja, przemówienia, odczyt telegramów oraz błogosławieństwo Biskupów miało miejsce 9 grudnia 1918 r.
Powstanie Uniwersytetu jest procesem. Za datę jego założenia można przyjąć słynną Konferencję Biskupów z 27 lipca 1918 r., datę pojawienia się w prasie pierwszych informacji o rozpoczęciu zapisów na Uniwersytet Lubelski 5 września 1918 r., czyli początku jego administracyjnej działalności, bądź datę inauguracji pierwszego roku akademickiego i początek działalności naukowo-dydaktycznej. Jeśli jednak powstanie Wszechnicy przyjęłoby się wiązać z pierwszą uroczystą inauguracją to należałoby wskazać raczej na datę 9 grudnia. Dzień 8 grudnia 1918 r., utrwalił się zaś w pamięci Uniwersytetu zapewne w zgodzie z odwieczną tradycją kościelną wiązania rozpoczęcia lub zwieńczenia wielkich dzieł z określoną uroczystością roku liturgicznego, jako znakiem Bożej Opatrzności, której opiece powierzano to dzieło. Ponieważ z czasem zatarła się prawdopodobnie świadomość właściwego znaczenia tych dwóch dat, sądzę, że nic nie przeszkadza, by Uniwersytet wiązał swe powstanie z Niepokalanym Poczęciem NMP. Odpowiada to coraz częściej formułowanym przekonaniom na gruncie współczesnej historiografii i socjologii historycznej, ceniącej nie tylko demistyfikacyjną rolę profesjonalnych badań historycznych, ale także kulturotwórcze znaczenie tzw. pamięci zbiorowej, świadomości historycznej, społecznie pojętej pamięci przeszłości, jako narzędzia utrwalania tożsamości określonej grupy społecznej (B. Szacka, Czas przeszły, pamięć, mit, Warszawa 2006).
Strona 2 z 2 :: Idź do strony: 1 [2]
