DUDEK Upupa epops (Linnaeus, 1758)
SYSTEMATYKA: Rząd – dzioborożcowe Bucerotiformes, rodzina – dudkowate Upupidae.
WYGLĄD: Wymiary ciała: długość 26–28 cm, rozpiętość skrzydeł 42–46 cm, masa 55–80 g. Grzbiet, głowa i pierś są rdzawobrązowe, na skrzydłach występują czarno-białe poprzeczne pasy, brzuch jest żółtawobiały. Na głowie widoczny czub, rozkładany niczym wachlarz. Pióra tworzące czub są, tak jak pozostała część głowy – rdzawobrązowe z czarnymi zakończeniami. Ogon jest czarno-biały. Długi dziób (5–6 cm) lekko wygięty ku dołowi.
DYMORFIZM: Brak.
ŚRODOWISKO: Dudek jest związany z terenami ekstensywnego rolnictwa (mozaika pastwisk, muraw, piaszczysk, łąk mineralnych) na słabych glebach, w pobliżu zadrzewień i kęp drzew dziuplastych (np. stare głowiaste wierzby). Zasiedla też poligony. Jakkolwiek nie jest gatunkiem leśnym, może zasiedlać rozległe polany i zręby w głębi zwartych kompleksów leśnych, jednak preferuje brzegowe strefy lasów oraz ich skraje, szczególnie w sąsiedztwie wydm, wrzosowisk i pastwisk.
DIETA: Bezkręgowce tj. pająki, prostoskrzydłe, błonkówki, motyle czy drobne mięczaki.
ROZRÓD: Gniazda dudek buduje w ukryciu np. w dziuple, budki lęgowe, opuszczone budynki, pryzmy kamieni, nory w pionowych urwiskach, jamy pod korzeniami. Zniesienie liczy 6-8 jaj (kwiecień-maj), wysiadywanie trwa ok. 15-16 dni a młode opuszczajĄ gniazdo po ok. 29 dniach.
AKTYWNOŚĆ: Ptak silnie terytorialny, prowadzi dzienny tryb życia.
ROZMIESZCZENIE: W Polsce dudek występuje głównie na obszarach nizinnych.
LICZEBNOŚĆ: Wielkość europejskiej lęgowej populacji dudka szacowana jest na około 670 000–1 600 000 p.
OCHRONA: Ochrona gatunkowa w Polsce: gatunek objęty ochroną ścisłą, wymagający ochrony czynnej (Dz U z 2004 r. Nr 220, poz. 2237); Status zagrożenia w Europie: S gatunek nie zagrożony, którego status ochronny prawdopodobnie jest odpowiedni; BirdLife International: SPEC -; Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2; Konwencja Berneńska: załącznik II.
UWAGI: Wyróżnia się 9 podgatunków.
GATUNEK