Która forma jest poprawna: dwa złote leżało czy dwa złote leżały?

 

Wszystkie liczebniki główne od 1 do 4 (poza męskoosobowymi formami dwóch, trzech, czterech) tworzą z rzeczownikami związki zgody, np. jeden podręcznik, dwie kobiety, trzy piłki, cztery książki. Formy dwóch, trzech, czterech tworzą z wyrazami określanymi związki rządu, np. dwóch kucharzy, trzech chłopców, czterech mężczyzn.

Jeśłi chodzi o zasady łączliwości składniowej takich połączeń, to są one następujące: podmioty połączone związkiem zgody mają orzeczenie zależne od liczebnika, np. Jeden senator protestował, Dwie biegaczki trenowały, natomiast podmioty tworzące związki rządu - orzeczenie w liczbie pojedynczej, które w formach czasu przeszłego i trybu warunkowego ma rodzaj nijaki, np. Trzech wiolonczelistów wróciło z konkursu z nagrodami.

Wedle powyższych reguł należałoby więc mówić dwa złote leżały. Mówimy jednak dwa (trzy, cztery) złote leżało. Dlaczego? W tym wypadku, tj. w odniesieniu do ilościowego określenia jednostki monetarnej,  jaką jest złoty, mamy najprawdopodobiej do czynienia z leksykalizacją  wyrażenia z członem liczebnikowym (czyli z zatarciem związku między znaczeniem a prymarnym  rodzajem gramatycznym), które w całości przybiera rodzaj gramatyczny nijaki (to dwa/trzy/cztery złote), co sprawia, że i orzeczenie ma również formę rodzaju nijakiego.

Autor: Magdalena Smoleń-Wawrzusiszyn
Ostatnia aktualizacja: 28.02.2012, godz. 12:21 - Magdalena Smoleń-Wawrzusiszyn