Wybuch wojny spowodował szereg represji ze strony niemieckiego okupanta; zamknięto Uniwersytet, aresztowano i osadzono w więzieniu na Zamku kilkunastu profesorów. Nie zaprzestano jednak nauczania, które miało tajny charakter. W ten właśnie sposób nauczał prof. Mieczysław Popławski, kierując przez cały czas okupacji tajnym nauczaniem z zakresu nauk humanistycznych. On również – latem i jesienią 1944 r., tuż po wyzwoleniu Lublina – razem z ówczesnym rektorem ks. A. Słomkowskim (oraz z innymi profesorami Wydziału: J. Białkowskim, H. Jakubanisem, A. Kossowskim) walnie przyczynił się do wznowienia działalności KUL. 21 sierpnia 1944 r. zapadła decyzja o wznowieniu działalności pierwszej na wyzwolonych terenach uczelni. W połowie września zgodzili się podjąć zajęcia na KUL: prof. Juliusz Kleiner – wybitny znawca literatury polskiej (od 1949 r. prof. honorowy KUL) i prof. Jan Czekanowski – światowej sławy antropolog. Inauguracja roku, podczas której prof. M. Popławski wygłosił wykład pt. „Królewskie Towarzystwo Nauk i Literatury w Aleksandrii”, odbyła się 12 listopada 1944 r. Z przedwojennego grona profesorskiego w r. akad. 1944/45 stanęli do pracy: L. Białkowski, H. Jakubanis (odszedł na emeryturę w 1945), A. Kossowski, ks. J. Pastuszka i M. Popławski. W 1946 powrócili na katedry: T. Milewski i W. Kuraszkiewicz, a na wakujące bądź na nowo utworzone zostali powołani, poza już wspomnianymi – Janem Czekanowskim i Juliszem Kleinerem ze Lwowa – inni wybitni specjaliści: historyk sztuki – Marian Morelowski z Wilna, Andrzej Wojtkowski – znany historyk z Poznania oraz wybitny humanista – filolog klasyczny i historyk literatury – Jan Parandowski. Inne katedry obsadzono zastępcami profesorów, wśród których znaleźli się m.in.: Maria Dłuska, Henryk Elzenberg, Stefan Swieżawski, Jan Dobrzański, Stefan Kawyn, Stefan Kunowski, R. Ligacz, Jan Stanisław Łoś, K. Morawski, P. Mroczkowski, Marian Plezia.

Obok już wymienionych nazwisk – dla intelektualnego kształtu Wydziału Nauk Humanistycznych i sposobu postrzegania jego dokonań w ośrodkach akademickich w Polsce bardzo ważni byli (i wciąż pozostają) również inni profesorowie, którzy uważani są za twórców polskiej myśli naukowej: Czesław Zgorzelski, Tadeusz Brajerski, Zygmunt Sułowski, Jerzy Kłoczowski, Leokadia Małunowiczówna, Janina Niemirska-Pliszczyńska, Irena Sławińska.

 

***

 

Zasadniczą jednostką organizacyjną w ramach Wydziału była początkowo katedra, natomiast grupa – odpowiadająca kierunkowi specjalizacji studentów – nie miała zbyt dużego znaczenia. W latach 1948-1950 zorganizowano Instytuty: Polonistyczny, Neofilologiczny i Historyczny. Ostatecznie – w miarę realizowania programów dydaktycznych – punkt ciężkości przesunął się na grupy, zwane od 1953 r. jednolicie Sekcjami, które dopiero w 1999 r. (po upływie 46 lat) decyzją Senatu Akademickiego KUL przekształciły się w Instytuty.

Po pierwszej inauguracji w 1944 r. Wydział rozpoczął pracę w sześciu przedwojennych grupach: filozofii (przekształconej w r. akad. 1946/47 w Wydział Filozofii Chrześcijańskiej), pedagogiki, historii oraz filologii polskiej, klasycznej i francuskiej. W następnym roku (1945) zorganizowano nowy kierunek studiów – historię sztuki, zaś w 1946 uruchomiono studium filologii niemieckiej i studium filologii angielskiej (to ostatnie utworzone jeszcze w r. 1938). Wkrótce jednak polityka władz państwowych, zmierzająca do ograniczenia wpływów Uniwersytetu na wychowanie i kształcenie ludzi świeckich, doprowadziła do zamknięcia pedagogiki (nabór wstrzymano w 1953, kierunek zaś przestał istnieć w 1956), a od roku 1963 przystąpiono do likwidacji trzech neofilologii. Wcześniej, bo jeszcze w 1953 r., odmówiono Wydziałowi Nauk Humanistycznych prawa do przeprowadzania przewodów doktorskich i habilitacyjnych. Po zamknięciu neofilologii studenci II, III i IV roku zostali przeniesieni na uniwersytety państwowe (ostatnie magisteria w zakresie anglistyki, germanistyki i romanistyki odbyły się w 1964). Po roku 1956 humanistyka, która w założeniach Uniwersytetu była podstawą wszystkich studiów, została mocno okrojona, a jej rozwój znacząco zahamowany, m.in. wyniku wprowadzenia w latach 60-tych drastycznie niskich limitów przyjęć na I rok studiów (łącznie na Wydziały Nauk Humanistycznych i Filozoficzny – 120 osób, podczas gdy wcześniej – na początku lat 50-tych – liczba wpisów na WNH zbliżyła się nawet do tysiąca). Bolączką KUL była też odmowa zatwierdzania przez Ministerstwo stopni naukowych pracowników, zwłaszcza w latach 1960-1963 i później. W takiej sytuacji, tzn. bez oficjalnego zatwierdzenia profesury, znalazł się np. dr Jerzy Kłoczowski. Niektóre osoby, którym odmawiano zgody na pracę w KUL, dalej pracowały dla Uczelni, nie mając oficjalnych tytułów naukowych (np. ks. dr Władysław Smoleń). Widać wyraźnie, iż ważnym elementem ataku władz państwowych na wydziały świeckie, w tym na WNH, było usuwanie z KUL samodzielnych pracowników naukowych albo wskutek przenoszenia ich w stan spoczynku, albo przez odmowę zatwierdzania stopni naukowych, albo też przez „kuszące” propozycje pracy na uczelniach państwowych. W okresie stalinowskim, jak też i po roku 1956 sytuację Wydziału pogarszał fakt, iż władze państwowe „pielęgnowały” i rozbudowywały Uniwersytet im. M. C. Skłodowskiej, gdzie otwierano sekcje, wcześniej zlikwidowane na WNH KUL. Przed Wydziałem stanęło więc ogromne zadanie – jak najszybszego stworzenia młodej kadry naukowej, co stało się możliwe m.in. dzięki przeprowadzaniu doktoratów i habilitacji pracowników Wydziału na uczelniach państwowych, najczęściej na Uniwersytecie Warszawskim, Uniwersytecie Poznańskim, Uniwersytecie M. Kopernika w Toruniu, a także Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie i w Instytucie Badań Literackich (zwłaszcza stopnie pracowników Sekcji Filologii Polskiej). W ten sposób w najcięższym dla Wydziału okresie została stworzona młoda i dość liczna kadra, zdolna w sprzyjających warunkach rozwinąć badania w tych dziedzinach, które wcześniej zamknięto lub ograniczono.

Po bardzo trudnym dla Wydziału okresie (likwidacja sekcji, ograniczanie stanu kadry, odmowa zatwierdzania stopni naukowych) w połowie lat 60-tych nastąpiła pewna stabilizacja w jego strukturze organizacyjno-osobowej. Cztery pozostałe Sekcje: Historii, Historii Sztuki, Filologii Polskiej i Filologii Klasycznej nie były zagrożone likwidacją. Taka struktura WNH utrzymała się przez kilka lat. Od roku 1973 dostrzec można powolny rozwój Wydziału, na którym najpierw reaktywowano Sekcję Filologii Romańskiej (1.10.1973). Powstanie „Solidarności” otworzyło w pełni drogę do reaktywowania innych Sekcji: Filologii Angielskiej w r. akad. 1982/83 i Filologii Germańskiej w r. akad. 1983/84, a w roku 1989 powstała Sekcja Filologii Słowiańskiej. W latach 80-tych wszystkim wydziałom KUL, w tym również WNH, przywrócono prawo do nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego.

Mimo braku prawa nadawania stopni naukowych prowadzone były na Wydziale seminaria doktoranckie przy poszczególnych katedrach. W latach 80-tych zmieniono je w studia doktoranckie, dla których został opracowany i przyjęty w r. 1992 regulamin. Liczba doktorantów na WNH z roku na rok wzrastała. Dla porównania w roku 1986/87 było ich 112, w roku 1990/91 – 185, obecnie zaś liczba ta wynosi 255 (łącznie na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych). Program studiów na WNH w ostatnich kilkudziesięciu latach (od lat 70-tych do chwili obecnej) w zasadzie pokrywał się z przepisami ministerialnymi. Ponadto obowiązywały tu i w większości nadal są wykładane: etyka, filozofia, katolicka nauka społeczna czy Biblia w jej kulturowym wymiarze. Pełną samodzielność w zakresie opracowywania programów studiów Wydział posiada od końca lat 80-tych. Studia stacjonarne jednolite (magisetrskie) odbywają się w systemie 2-semestralnym, trwają pięć lat i kończą się dyplomem magistra. Natomiast od roku akademickiego 2007/2008 wszystkie kierunki WNH wprowadzily 3-letnie studia stacjonarne I stopnia (wcześniej tego typu studia istniały w Zamiejscowym Ośrodku Dydaktycznym WNH w Tomaszowie Lubelskim), kończące sie dyplomem licencjata, i 2-letnie studia stacjonarne (filologia polska i słowiańska) i niestacjonarne (filologia angielska) - więcej na temat kierunków kształcenia w zakładce "Dydaktyka".


Opracował Krzysztof Narecki
Autor: Krzysztof Narecki
Ostatnia aktualizacja: 03.11.2007, godz. 17:56 - Krzysztof Narecki