XV tom Encyklopedii katolickiej

Encyklopedia katolicka w swoich założeniach stara się łączyć koncepcje właściwe encyklopediom powszechnym i specjalistycznym, dlatego w każdym tomie oprócz haseł geograficznych i biograficznych znajdują się hasła rzeczowe (przedmiotowe), dokonujące encyklopedycznego opisu rzeczywistości materialnej, duchowej i symbolicznej. Należą do nich także pojęcia funkcjonujące na gruncie poszczególnych dyscyplin naukowych czy opracowania poświęcone określonym dziedzinom nauki. W tomie XV, zawierającym 1551 haseł, rzeczowe stanowią 30% zawartości i obejmują zarówno zagadnienia opisywane w obrębie jednej dyscypliny (pastorał, patriotyzm, pauperyzm, pektorał, pełnia eschatyczna, perychoreza, płaca, Pośredniczka Łask), jak i teksty ujmowane wieloaspektowo, o charakterze interdyscyplinarnym, podejmujące opis określonej rzeczywistości z punktu widzenia różnych nauk, łącząc dokonania teologii i filozofii (personalizm, początek, podmiot) oraz poszerzając je o aspekty: socjologiczny, prawny, psychologiczny czy pedagogiczny (patologia, pedofilia, podatek, pokój, poligamia, politeizm, pornografia). Służąc dialogowi międzyreligijnemu i ekumenicznemu, hasła z zakresu religioznawstwa i teologii prezentują stanowiska różnych religii, a w ramach chrześcijaństwa uwzględniają tradycje poszczególnych wspólnot i Kościołów (patrylogia, piekło, pielgrzymka, pneumatologia, pobożność, pogrzeb, pokuta, pokuty i pojednania sakrament).

Ważną grupę haseł rzeczowych w encyklopedii stanowią opracowania poświęcone poszczególnym dyscyplinom wiedzy (pastoralna psychologia, pastoralna teologia, patrystyka). Spośród tego rodzaju haseł w tomie XV znalazł się obszerny tekst poświęcony pedagogice (obejmujący 34 jednostki hasłowe zrealizowane przez 18 autorów), omawiający poszczególne działy i kierunki tej dyscypliny.

Lista haseł biograficznych obejmuje następujące grupy osób: święci i błogosławieni (Patryk, Paulin I z Noli, Paweł Apostoł, Piotr Apostoł, Piotr Chryzolog, Polikarp ze Smyrny, J. Popiełuszko), papieże (Paweł, Pelagiusz, Pius), patriarchowie (Paweł II, Piotr Fullon, Piotr III Mongos), kardynałowie (E.F. Pironio, J.B. Pitra, L. Poggi), władcy (Pepin Mały, Piotr I), arcybiskupi (Paulin z Yorku, Pełka, Piotr Pascual, M.J. Poniatowski, W. Popiel) i biskupi (A. Pawłowski, Paweł z Samosat, W. Pieńkowski, J. Pietraszko, Piotr z Alwerni, Piotr Wysz, T. Płoski, M. Popławski), zakonnicy (Paweł Węgier, J. Peckham, Peregryn z Łaska, Peregryn z Opola, J. Piechowski, Piotr Polak, Piotr z Werony, M. Pirożyński), działacze społeczni i narodowi (S. Paszkowski, K. Piejda, E. Piszek, A.S. Pomieczyński, C. Plater, M. Poradowski).

Świat nauki reprezentują biogramy filozofów (Patańdżali, K. Pearson, G. Pico della Mirandola, H. Poincaré, Porfiriusz, J. Piaget, J. Pieper, Pitagoras z Samos, Platon, Plotyn, Plutarch, K.R. Popper), teologów (Paweł z Worczyna, Piotr Aureoli, Piotr Lombard), przedstawicieli nauk humanistycznych (T. Pawluk, W. Poplatek, Piotr z Proboszczowic, J. Pedersen, M. Peter, M. Plezia, I.W. Pomiałowski, S. Poniatowski), a także przyrodniczych (I.P. Pawłow, M. Planck, A. Ploetz, D. Poisson).

Spośród twórców kultury w tomie zamieszczono biogramy wielu pisarzy (W.A. Percy, Ch. Péguy, L. Pirandello, Pliniusz Młodszy, Pliniusz Starszy, E.A. Poe, W. Pol), malarzy (Perugino, Pisanello, J.B. Plersch, J. Polak, J. Pontormo, T. Popiel), architektów (Paweł Szczęśliwy, G. Pisano, F. Placidi, P. Polejowski, T. Poncino), rzeźbiarzy (B. Permoser, G.P. Perti, J.J. Pinsel, A. Pisano) oraz kompozytorów (G.B. Pergolesi, Perotin).

Wśród haseł osobowych znalazły się opracowania poświęcone poszczególnym rodom (m.in. Poniatowscy), rodzinom artystów (Perret, Podczaszyńscy), drukarzy i wydawców (Pieniężni, Pillerowie) oraz hasła o charakterze biografii zbiorowych, poświęcone zakonom (paulini, pauliści, pijarzy) czy grupom męczenników (Paulina i Towarzysze, pięciu braci polskich, podlascy męczennicy).

Przestrzenny (geograficzny) wymiar działalności Kościoła od samych jego początków do czasów współczesnych ukazują teksty poświęcone poszczególnym państwom (Peru), prezentujące nie tylko dzieje społeczno-religijne, ale także rozwijającą się na ich terytorium kulturę, która ujmowana jest w częściach poświęconych sztuce religijnej, literaturze i muzyce sakralnej. Do tej grupy należy także hasło Polska (obejmujące 26 jednostek hasłowych zrealizowanych przez 20 autorów), starające się dokonać syntezy dziejów i kultury ojczystej. Problematykę losów narodu polskiego istotnie uzupełniają hasła poświęcone Polonii, szczegółowo omawiając polonijne duszpasterstwo, polonijne czasopisma religijne oraz polonijne organizacje, a także hasło polska filozofia.

Grupę haseł geograficznych tworzą opracowania opisujące ośrodki ważne dla dziejów kultury i nauki, zwłaszcza ośrodki uniwersyteckie (Perugia), siedziby archidiecezji (Pekin, Płowdiw) i diecezji (Pawia, Pecz, Pemba, Pembroke, Perth, Piacenza, Phenian, Phoenix, Połock), a także biskupstw tytularnych (Pella, Pergamon, Petina, Philadelphia in Arabia, Polybotus). Poza historią społeczno-polityczną i religijną teksty te omawiają również zachowane na ich terenie zabytki sztuki. Żywotność i znaczenie Kościoła w dziejach ukazują hasła poświęcone poszczególnym, historycznym i aktualnym, jednostkom jego organizacji terytorialnej (pelplińska diecezja, pińska diecezja, płocka diecezja, podolska diecezja prawosławna, pomezańska diecezja).

Autor: Piotr Królikowski
Ostatnia aktualizacja: 27.10.2014, godz. 09:27 - Piotr Królikowski