XVI tom Encyklopedii katolickiej

Encyklopedia katolicka powstaje w Instytucie Leksykografii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II i zgodnie z dewizą tej Uczelni służy „Bogu i Ojczyźnie”, dlatego na jej łamach można odnaleźć wiele tekstów poświęconych dziejom ojczystym oraz dotyczących rzeczywistości transcendentnej. Oddawany do rąk czytelników tom XVI zawierający 1800 haseł, został zrealizowany przez 450 autorów z różnych ośrodków naukowych.

Dziejom Ojczyzny poświęcono wiele haseł przedmiotowych, ukazujących przełomowe momenty dziejów (pozwolska wyprawa; Rada Główna Opiekuńcza, Rada Pomocy Żydom, Rada Regencyjna, Rada Trzech), liczne są także biogramy przybliżające zasługi wybitnych rodów (Potoccy, Preussowie, Radziwiłłowie) oraz działalność kształtujących polską historię (J.B. Pranajtis, Prandota, F. Prażmowski, I. Prądzyński, W. Protasewicz, J.A. Próchnicki, A. Pruski, J.H. Przebendowski, Przecław z Pogorzeli, Przemysł, J. Przerębski, H. Przeździecki, M. Przykucki, L.M. Przyłuski , K. Pułaski, J. Puszet, J. Puzyna, B. Pyclik, Rafał Kalinowski) oraz zasłużonych na niwie narodowej kultury (W. Potocki, Praetorius, A. Pronaszko, Z. Pronaszko, B.J. Proszowski, B. Prus, J. Przyboś, S. Przybyszewski, S. Przypkowski, A. Pruszyński, L. Puget).

Nurt nauk teologicznych, ujmowanych, w ścisłym powiązaniu z innymi dyscyplinami wiedzy, reprezentują m.in. hasła: posłannictwo, post, pośrednik, powołanie, prawda, prawdy wiary, profetyzm, proroctwo, prymat, przebaczenie, raj,. Wiele haseł dotyczy też szczegółowych dziedzin teologii, m.in. biblistyki (potop, Przysłów księga, psalmy, Powtórzonego prawa księga, Rachela), teologii fundamentalnej (prakseologia chrześcijańska, preambuła fidei, przynależność do Kościoła) czy liturgiki (portatyl, preces, prefacja, procesja, proprium, pryma, puryfikacja, racjonał, relikwiarz). Omówione zostały także liczne dokumenty Stolicy Apostolskiej kształtujące nie tylko rozwój nauk teologicznych, ale również istotnie wpływające na życie Kościoła i zaangażowanie chrześcijan w rozwiązywanie problemów tego świata (Quadragesimo anno, Quae nobis, , Quanta cura, Quecumque, Qui pluribus, Redemptor hominis, Rerum ecclesiae, Rerum novarum).

Dzieje Kościoła w jego lokalnym wymiarze najpełniej ukazują hasła poświęcone jednostkom organizacji terytorialnej (poznańska diecezja, przemyska diecezja, przemysko-warszawska archidiecezja greckokatolicka, radomska diecezja), oraz ważnym ośrodkom życia religijnego (Poznań, Przemyśl, Przeworsk, Puławy, Pułtusk, Pszczyna, Pratulin, Racibórz, Radecznica, Radom, Raków). W tomie znalazło się wiele tekstów przybliżających funkcjonujące w Kościele godności i urzędy (prałat, prepozyt, prezbiter, proboszcz, prokurator, promotor sprawiedliwości, promotor wiary, pronuncjusz, protonotariusz apostolski, prymas, prymikiriusz, prowincjał, przełożony, przeor, rektor).

Zgodnie z charakterem encyklopedii do kluczowych haseł tego tomu zaliczyć należy religię i teksty dotyczące dziedzin podejmujących naukową refleksję nad tym zjawiskiem – religiologia, religioznawstwo. Problematykę religioznawczą uzupełniają hasła przybliżające pojęcia szczegółowe funkcjonujące w poszczególnych religiach (pudża, rabin, rabinizm, ramadan, reinkarnacja).

Spoza nurtu religijno-historycznego do wiodących pojęć omówionych w mniejszym tomie należy hasło prawo ukazujące poszczególne dziedziny tej nauki; w ramach problematyki prawnej, szczegółowo w odrębnych jednostkach hasłowych omówiono także: pozytywizm prawniczy, prawa człowieka, prawną ochroną, prawo kanoniczne, prawo narodów, prawo naturalne, prawodawstwo, oraz wiele pojęć specjalistycznych: powinowactwo, powództwo, pozew sądowy, prawe pochodzenie, prekluzja, profanacja, promulgacja, propinacja, przestępstwo, przeszkoda, przysięga, przysposobienie, przywilej, quinquae compilationes antiqua, ratio legis, rebus sic stantibus, rekognicja, rekomendacja, rekoncyliacja, rekurs.

Spośród tekstów opublikowanych w XVI tonie na szczególna uwagę zasługuje także rozbudowane hasło psychologia opisujące podstawowe dyscypliny i kierunki tej dziedziny nauki; w nurcie tej problematyki omówiono również: psychologizm i psychoterapię.

Problematykę z zakresu nauk społecznych istotnie uzupełniają zagadnienia: postęp, praca, a zwłaszcza liczne teksty związane z socjologią religii (praktyki religijne, przekonania religijne, przesąd, przywództwo charyzmatyczne, przywództwo religijne, psychosocjologia religii)

Nie stroniąc od problematyki z zakresu przyrodoznawstwa na szpaltach encyklopedii podjęto także analizy wokół wielu istotnych pojęć znajdujących się w obszarze należącym do filozofii przyrody (prawa naukowe, prawdopodobieństwa teoria, prąd, prędkość, proces, promieniotwórczość, proton, przestrzeń, przyczynowość, przypadek, rachunek predykatów), a dzięki uzupełnieniu tej problematyki o wyniki analiz poczynionych z punktu widzenia filozofii teoretycznej (poststrukturalizm, postulatywizm, pragmatyka, pragmatyzm, prakseologia, praksizm, prezentacjonizm, prosylogizm, pryncypium, racji dostatecznej zasada, racjonalizacja, racjonalizm, racjonalność) uzyskuje się komplementarną wizję poznania, pozwalającą współczesnemu człowiekowi, epoki postmodernizmu, oddzielić pseudonaukę od prawdy. Uzmysłowienie człowiekowi przygodności bytu ludzkiego i jego przypadłości pozwala odkryć mu predestynację do życia w przyjaźni Bożej, co staje się źródłem prawdziwej radości.

Autor: Piotr Królikowski
Ostatnia aktualizacja: 27.10.2014, godz. 08:33 - Piotr Królikowski