ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO (PTSD - Post-Traumatic Stress Disorder)

Rozpoznanie PTSD, zgodnie z kryteriami DSM-IV, zawiera wiele elementów identycznych z rozpoznaniem zaburzenia stresu ostrego, różni się natomiast znacznie, jeśli chodzi o nasilenie i okres utrzymywania się objawów:

● Osoba przeżyła dramatyczną sytuację lub była jej świadkiem, zetknęła się ze śmiercią, bezpośrednim zagrożeniem życia, poważnym okaleczeniem albo doświadczyła zagrożenia własnej integralności fizycznej i integralności fizycznej osób trzecich; jednocześnie jej reakcją był silny strach, poczucie bezradności i przerażenie.

● Osoba wciąż na nowo przeżywa uraz, co może przybrać jedną lub kilka następujących postaci:

1. Nawracające niechciane wspomnienia wydarzenia, zawierające obrazy, dźwięki i inne wrażenia zmysłowe;
2. Powtarzające się przygnębiające sny dotyczące wydarzenia;
3. Działanie i odczuwanie, jak gdyby dramatyczne wydarzenie następowało wciąż na nowo; towarzyszą temu takie doznania, jak złudzenia, halucynacje, oderwane migawki ze zdarzenia, wrażenie powtórnego przeżywania całego doświadczenia w momencie przebudzenia lub pod wpływem substancji psychoaktywnych;
4. Głębokie cierpienie w momencie zetknięcia się z zewnętrznymi lub wewnętrznymi sygnałami przypominającymi lub symbolizującymi jakiś aspekt dramatycznego wydarzenia;
5. Reakcja fizjologiczna na działanie wewnętrznych lub zewnętrznych sygnałów przypominających któryś z aspektów dramatycznego wydarzenia.

● Osoba ciągle unika bodźców związanych z traumatycznym wydarzeniem i ma przytłumioną ogólną wrażliwość (w stosunku do stanu przed urazem), na co wskazuje występowanie co najmniej trzech spośród następujących objawów:
1. Usiłowanie uniknięcia myśli, uczuć i rozmów wiążących się z urazem;
2. Usiłowanie uniknięcia działań, miejsc i osób wywołujących wspomnienie urazu;
3. Niemożność przypomnienia sobie żadnego ważnego elementu urazu;
4. Wyraźne zmniejszenie zainteresowania ważnymi działaniami i ograniczenie udziału w nich;
5. Uczucie zobojętnienia i obcości wobec innych;
6. Ograniczenie uczuć (na przykład niezdolność do odczuwania miłości);
7. Brak oczekiwań związanych z przyszłością (na przykład brak oczekiwań związanych z karierą zawodową, małżeństwem, dziećmi czy normalnym życiem).

● Utrzymują się objawy pobudzenia (niewystępujące uprzednio), stwierdzone na podstawie występowania przynajmniej dwóch spośród następujących symptomów: trudności z zasypianiem lub budzeniem się, rozdrażnienie lub wybuchy złości, trudności z koncentracją uwagi, nadmierna czujność, wyolbrzymiona reakcja przestrachu.
● Zaburzenie trwa ponad miesiąc.
● Zaburzenie wywołuje u pacjenta klinicznie istotne zakłócenie lub osłabienie funkcjonowania społecznego, zawodowego lub w innych ważnych obszarach życia.

 	Lekarz stawiający diagnozę zespołu stresu pourazowego musi określić, czy choroba jest: ostra - jeśli objawy utrzymują się krócej niż trzy miesiące, przewlekła - jeśli objawy utrzymują sią dłużej niż trzy miesiące.
 	Oprócz tego lekarz musi stwierdzić, czy zaburzenie ma postać odroczona, jeśli objawy wystąpił co najmniej sześć miesięcy po zadziałaniu stresora.
 	Jeśli objawy wystąpiły w ciągu sześciu miesięcy po doznanym urazie, mówimy wówczas o reakcji ostrej PTSD. Reakcję nazywamy opóźnioną, gdy objawy pojawiały się później niż po sześciu miesiącach. Odroczona postać zespołu stresu pourazowego nie jest tak dobrze opisana i trudniej ją rozpoznać niż zaburzenie, które wystąpiło wkrótce po przeżyciu.

Źródło: American Psychiatric Association, 1994

ZABURZENIE STRESU OSTREGO

Żeby rozpoznać zaburzenie stresu ostrego, zgodnie z DSM-IV spełnione być muszą następujące kryteria:

● Osoba przeżyła dramatyczną sytuację lub była jej świadkiem, zetknęła się ze śmiercią, bezpośrednim zagrożeniem życia, poważnym okaleczeniem albo doświadczyła zagrożenia własnej integralności fizycznej i integralności fizycznej osób trzecich; jednocześnie jej reakcją był silny strach, poczucie bezradności i przerażenie.

● W czasie lub w następstwie dramatycznego wydarzenia wystąpiły trzy lub więcej następujących objawów dysocjacji:

	1. Subiektywne poczucie otępienia, zobojętnienie lub brak wrażliwości emocjonalnej;
	2. Ograniczenie świadomości otoczenia (np. stan oszołomienia);
	3. Derealizacja;
	4. Depersonalizacja;
	5. Amnezja dysocjacyjna (to znaczy niemożność przypomnienia sobie żadnego istotnego elementu wydarzenia urazowego).

● Osoba ustawicznie przeżywa dramatyczne wydarzenie, zdradzając przynajmniej jeden z następujących objawów: nawracające obrazy wydarzenia, myśli, sny, złudzenia i migawki związane z tym wydarzeniem, uczucie ciągłego jego przeżywania, uporczywe poczucie przygnębienia, towarzyszące nawracającym wspomnieniom.

● Osoba wyraźnie unika bodźców przypominających dramatyczne wydarzenie (tj. myśli, uczuć, rozmów, czynności, miejsc i ludzi).

● Osoba zdradza wyraźne objawy niepokoju lub pobudzenia (trudności ze snem, drażliwość, osłabienie koncentracji uwagi, nadmierna czujność, wzmożona reakcja zaskoczenia, nadruchliwość).

● Zaburzenie następujące po urazie powoduje istotne z punktu widzenia klinicznego upośledzenie lub osłabienie zdolności do kontaktów społecznych, wykonywania pracy zawodowej i funkcjonowania w innych ważnych dziedzinach życia; może ograniczyć zdolność do podjęcia niezbędnych działań, takich jak zwrócenie się o pomoc do członków rodziny lub uzyskanie u nich wsparcia.

● Zaburzenie trwa nie krócej niż dwa dni i nie dłużej niż cztery tygodnie; ujawnia się w ciągu czterech tygodni od dramatycznego wydarzenia.

● Zaburzenie nie jest wynikiem bezpośredniego fizycznego działania substancji psychoaktywnych (np. narkotyków lub lekarstw) ani skutkiem ogólnego stanu zdrowia, nie daje się zakwalifikować jako krótkotrwałe zaburzenie psychotyczne ani nie jest zwykłym zaostrzeniem wcześniejszego zaburzenia, określonego na osi I lub osi II.

Źródło: American Psychiatric Association, 1994