SESJA PLENARNA 
1.	Emergentyzm ewolucyjny a godność osoby ludzkiej
Ks. Abp. prof. dr hab. Józef Życiński (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)
Ewolucyjną wizję rozwoju gatunku ludzkiego artykuł łączy z refleksją aksjologiczną i etyczną. Ukazuje ona nienaruszalną godność osoby ludzkiej w kontekście specyficznych dla homo sapiens uwarunkowań kulturowych.
Słowa kluczowe: antropologia, emergentyzm, ewolucja, godność człowieka 

Арх. Юзеф Жичиньски
Эволюционный эмергентизм и достоинство человеческой личности
Статья соединяет эволюционный подход развития человеческого вида с аксеологической и этической рефлексиями. Указывает она нерушимое достоинство личности человека в контексте специфических для homo sapiens культурных условиях.
Ключевые слова: антропология, эмергентизм, эволюция, человеческое достоинство.

2.	Koncepcja informacji, masy i energii: w kierunku zintegrowanego podejścia
prof. dr hab. Adam Biela (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Autor proponuje rozważyć możliwość koncepcyjnego zintegrowania pojęć informacja oraz energia na bazie rozwiniętych głównych wątków pragmatycznej koncepcji informacji K. Szaniawskiego (1974). Żeby zrealizować ten cel najpierw został ujęty ontologiczny i epistemologiczny status pojęcia energia w fizyce, a później w analogiczny sposób ujęto status pojęcia informacja w teorii informacji C Shannona i W. Weavera (1949) oraz w teorii decyzji w interpretacji K. Szaniawskiego (1974). Analiza ta wskazała, iż faktycznie koncepcja informacji oparta zarówno na teorii informacji (informacja selektywna), jak i na teorii decyzji (informacja pragmatyczna) – faktycznie nie korespondują z fizykalnymi realnościami określanymi za pomocą terminów: masa i energia. Aby przezwyciężyć ten dualizm pojęć autor proponuje przejście myślowej drogi, która ma swój początek w energetycznej koncepcji bytu Arystotelesa, a następnie wiedzie przez refleksję nad relacją terminów teoretycznych do obserwacyjnych zapoczątkowanej w swoim czasie przez R. Carnapa (1936) a kontynuowanej w latach  50 tych i 60-tych przez polskich logików, m.in. przez M. Przełęckiego (1961) – i doprowadza do konstatacji, iż masa będąc terminem teoretycznym w fizyce, denotuje potencjalną energię określonego obiektu materialnego. W tym więc kontekście energię proponuję rozumieć jako pojęcie elementarne fizyki, które może być przedmiotem obserwacji empirycznej. Rozumowania te prowadzą  ostatecznie do przyjęcia równania informacji, gdzie informacja jest funkcją zmiennej stanu energetycznego masy, czyli przebycia przez tę masę określonej drogi w przestrzeni oraz drugiej zmiennej, którą jest bilans użyteczności uwzględniającej koszty realizacji tej drogi poprzez wybór określonego działania oraz korzyści związanych z aktualizacją energii w danym punkcie. Przedstawiona formuła równania została nazwana energetyczno-użytecznosciowym (energetyczno-decyzyjnym) równaniem informacji.
Słowa kluczowe: informacja, podejmowanie decyzji, masa, energia, terminy teoretyczne i obserwacyjne, energetyczno-decyzyjne równanie informacji

The concept of information, mass, and energy: Towards the integrative approach
The Author proposes to consider a possibility to integrate the concept information and energy on a base of a pragmatic conception of information formulated by K. Szaniawski (1974). In order to reach this goal, firstly, will be considered methodologically the concept of energy in physics, and then the concept of information in the theory of information and in the theory of decision, respectively. This analysis shows clearly that the concept of information based on the theory of information (selective information) and on the theory of decision (pragmatic information) does not correspond with the physical realities defined in terms of mass  and energy. In order to cross out this conceptual dualism, there has been proposing to walk the mental path which starts from the Aristotelian energetic conception of being, and then leads through reflection on the relationship between the theoretical and empirical terms initiated by R. Carnap (1936) and then continuing by the Polish logiciana, among others by M. Przełęcki (1955, 1961), and finally allows to draw a conclusion that the mass as a theoretical concept in physics denotes a potential energy of the defined material object. In this context energy is understood as an elementary term in physics in a sense of the Carnap and Przełęcki’s reflections. This term can be the object of empirical observations. This reasoning leads finally into formulating the information equation where the information is a function of an energetic state of the mass (i.e. covered by this mass the defined distance in the space), and utility balance taking into account the costs of covering this distance by choosing the particular action, and the benefits connected with acualizing the potential energy through the mass in the given point of the space. The presented equation formula has been called as the energetic-utility (or energetic-decisional) equation of information.
Key words: information, decision making, mass, energy, theoretical and empirical terms, energetic-decisional equation of information

Адам Беля
Концепция информации, массы и энергии: в сторону интегрального подхода
Автор предлагает рассмотреть возможность концептуальной инеграции терминов информация и энергия на основе прагматической концепции информации, сформулированной К. Шанявским (К. Szaniawski, 1974). Для достижения поставленной цели, во-первых, определен онтологический и эпистемологический статус понятия энергии в физике, затем аналогичным образом определен статус термина информации в теории информации К. Шеннона (C. Shannon) и В. Вивера (W. Weaver, 1949), а также в теории принятия решений в интерпритации К. Шанявского. Проведенный анализ ясно показывает, что концепция информации базируется одновременно на теории информации (селективная информация) и на теории принятия решений (прагматическая информация), фактически не связаных с физическими реальностями, определяемыми терминами масса и энергия. С целью преодоления концептуального дуализма, автор предлагает пройти путь, который начинается с энергической концепции бытия Аристотеля, а затем ведет через размышления об отношениях между теоретическими и эмпирическими понятиями, начатыми Р. Карнапом (R. Carnap, 1936) и затем продолженными в 50-х и 60-х годах польскими логиками, в том числе М. Пшелэнцким (М. Przełęcki, 1955, 1961), и наконец приходит к выводу, что масса, как теоретическое понятие в физике, обозначает потенциальную энергию определенного материального объекта. В этом контексте энергию предлагается рассматривать как элементарный термин в физике, который может быть объектом эмпирических наблюдений. Рассуждения приводят в конечном итоге к уравнению информации, где информация - функция переменной энергетического состояния массы, то есть прохождение массой определенного пути в пространстве и другой переменной - баланса полезности, принимающего во внимание затраты реализации этого пути через выбор определенного действия и пользы, связанной с обновлением энергии в данной точке пространства. Представленная формула уравнения была названа энерго-полезным уравнением информации.

Ключевые слова: информация, принятие решения, масса, энергия, теоретические и эмпирические термины, энерго-полезное уравнение информации

3.	Racjonalność egzystencjalna świata w XXI wieku
Dr hab. Kazimierz A. Kłosiński, prof. KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Referat przedstawi podstawowe uwarunkowania egzystencjalne ludzkości w XXI wieku w jej obecnej strukturze suwerennych państw oraz nakreśli podstawowe kierunki zmian tej struktury, wynikające z procesów jej dostosowania do wymogów racjonalności egzystencjalnej.
Słowa kluczowe: racjonalność egzystencjalna, struktura funkcjonalna ludzkości. 

Existential rationality of the world in the 21st century
A paper will present the basic existential conditionalities of humanity in the 21st century in its present structure of nation-states and also will draw basic directions of changes of this structure, which arising up from the processes of its adaptation to the requirements of existential rationality.
Keywords: existential rationality, functional structure of humanity.

Казимеж Альбин Клосиньски
Экзистенциальная рациональность мира в XXI веке
Статья представит основные условия экзистенции человечества в XXI веке в ее нынешней структуре суверенных государств, а также начертит основные направления изменений этой структуры, исходящие из процессов ее приспособления к требованиям экзистенциальной рациональности.
Ключевые слова: экзистенциальная рациональность, функциональная структура человечества

4.	Антропософия и политическая антропология в современном мире
Академик, проф. д.филос.н. Панкова Людмила Николаевна (Московский государственный университет им. М.В. Ломоносова, Россия)
Современные политические науки ищут категории, чтобы описать homo politicus и его роль в глобализирующемся мире. В период экономического спада и глобальных преобразований роль христианской антропологии и антропософии приобретает все более важное значение. В своей статье профессор Л.Н.ПАНКОВА из Московского государственного университета им. М. Ломоносова предпринимает попытку разграничить между homo sapiens, homo ludens и homo politicus в современных политических науках.
Ключевые слова: Религия и культура, нравственные и политические ценности, религия и метафизика, экзистенциализм в современной антропософии, общество и община, политические науки, современная политическая антропология, философия нестабильности, динамические процессы в макропространстве, колебания и глобальное развитие, религия и культура, христианская этика.

Ludmila N.Pankova
The anthroposophy and political anthropology in a modern world
Modern political sciences are searching for categories to describe homo politicus and his role in a globalizing world. In the period of economic recession and global transformations the role of Christian anthropology and anthroposophy is growing enormously. In this article Dr. hab. (Philosophy), professor L.N.PANKOVA, from Lomonosov Moscow State University undertakes the attempt to differentiate between homo sapiens, homo ludens and homo politicus in modern political sciences.
Keywords: Religion and culture, moral and political values, religion and metaphysics, existentialism in modern anthroposophy, society and community, political sciences, modern political anthropology, philosophy of non-stability, dynamic processes in macrospace, fluctuations and global evolution, religion and culture, Christian ethics, spiritual ecology.

Antropozofia oraz antropologia polityczna w świecie współczesnym
Współczesne nauki polityczne poszukują kategorii, które pozwoliłyby opisać homo politicus oraz jego rolę w świecie globalizacji. W okresie recesji gospodarczej oraz transformacji globalnej rola antropologii chrześcijańskiej oraz antropozofii nabiera coraz większe znaczenie. W swoim artykule autorka podejmuje próbę rozdzielenia pojęć homo sapiens, homo ludens oraz homo politicus we współczesnych naukach politycznych.
Słowa kluczowe: religia i kultura, wartości moralne i polityczne, religia i metafizyka, egzystencjalizm we współczesnej antropozofii, społeczeństwo i społeczność, nauki polityczne, współczesna antropologia polityczna, filozofia niepewności, procesy dynamiczne w makro przestrzeni, wahania oraz rozwój globalny, religia i kultura, etyka chrześcijańska.

5.	Совесть и смысл – системы-холоны экзистенциальный и поведенческий (синергическая парадигма) 
Проф. др физ.-мат. наук Юрий Анатольевич Белов (Киевский национальный университет имени Тараса Шевченко, Украина)
К.э.н. Александр Николаевич Ральчук (Совет по изучению производительных сил Украины Национальной академии наук Украины)
Дается синергетическая интерпретация совести и смысла, исходя из свойств объективирующих их систем-холонов и возможных горизонтов бытия.
Ключевые слова: система-холон, синергетика, совесть, смысл, самоорганизация, горизонт бытия.

Yurij A . Belov, Alexandr N. Ralchuk
Conscience and sense – holistic systems existential and behavioral (synergetic paradigm)
It provides synergetic interpretation of conscience and sense based on the properties of holistic systems and possible horizons of being.
Keywords: holistic system, synergetic, conscience, sense, self-organizing, life horizon. 

Sumienie i sens – holistyczny system egzystencjalny i behawioralny (paradygmat synergiczny)
W artykule została przedstawiona synergiczna interpretacja sumienia i sensu na podstawie właściwości obiektywizujących ich systemów-całości oraz możliwych horyzontów bytowania.
Słowa kluczowe: system-całość, synergia, sumienie, sens, horyzont bytowania. 

Teoria podejmowania decyzji 

1.	Rough sets theory applications in decision-making problems
Boris A. Zhelezko, PhD (Belorussian State Economic University, Belarus)
Olga A. Siniavskaya, PhD (Belorussian State Economic University, Belarus)
In the article possibilities and restrictions of rough sets theory using in various classes of decision-making problems are considered. The basic concepts of rough sets theory are given; methods of calculation of the indicators used in rough sets theory are described. Examples of rough sets theory application for calculation of probability of events’ causes and consequences, estimations of results utility and decision-making support are described, including the examples of economic decision problems with a shortage of initial data. The principle of economic information discretization for its processing by means of rough sets theory methods is considered. Relation of rough sets theory with alternative decision-making theories and intellectual data analysis methods is shown. 
Keywords: decision-making theory, rough sets theory, information system, decision table, approximation, decision algorithm.

Борис Александрович Железко
Ольга Синявская
Применение теории приближенных множеств в задачах принятия решений
В статье рассмотрены возможности и ограничения применения теории приближенных (грубых) множеств в задачах принятия решений. Даны основные понятия теории приближенных множеств; описаны методы расчёта основных показателей используемых в данной теории. Приведены примеры использования теории приближенных множеств для вычисления вероятностей причин и следствий событий, оценки полезности результатов и поддержки принятия решений, включая задачи принятия решений в экономической сфере при недостатке исходных данных. Описан принцип дискретизации экономической информации с целью приведения ее к виду, удобному для обработки с помощью теории приближенных множеств. Показана взаимосвязь теории приближенных множеств с альтернативными теориями принятия решений и методами интеллектуального анализа данных. 
Ключевые слова: теория принятия решений, теория приближенных (грубых) множеств, информационная система, таблица решений, аппроксимация, алгоритм решения.

Zastosowanie teorii zbiorów przybliżonych w zadaniach decyzyjnych
W artykule zostały przedstawione możliwości zastosowania teorii zbiorów przybliżonych w zadaniach decyzyjnych. Zostały podane definicje pojęć teorii zbiorów przybliżonych; opisy metod obliczeń podstawowych wskaźników wykorzystywanych w owej teorii. Podano przykłady wykorzystania teorii zbiorów przybliżonych do obliczeń prawdopodobieństwa przyczyn oraz skutków wydarzeń, oceny użyteczności wyników oraz wsparcia decyzyjnego, włączając zadania podejmowania decyzji w sferze gospodarczej przy brakujących danych wyjściowych. Opisano zasadę dyskretyzacji informacji ekonomicznej w celu jej przekształcenia do postaci, która nadawałaby się do analizy za pomocą teorii zbiorów przybliżonych. Przedstawiono związek zachodzący między teorią zbiorów przybliżonych a alternatywnymi teoriami podejmowania decyzji oraz metodami inteligentnej analizy danych. 
Słowa kluczowe: teoria podejmowania decyzji, teoria zbiorów przybliżonych, system informacyjny, tabela decyzyjna, aproksymacja, algorytm decyzyjny.

2.	Polimorficzna analiza temporalnej struktury decyzji 
Mgr Piotr Mamcarz (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Temporalności egzystencji nadaje sens decyzjom, które podejmujemy. Struktura czasowości jest specyficzna dla każdego bytu. Czas bowiem nie jest konstruktem obiektywnym. Jest dymensją osobową i niepowtarzalną. W teraźniejszości realizuje się esencja bytu podmiotowo-osobowego - Wolność. "Tu i teraz" pozwala odejść od poprzednio podjętych wyborów i kształtować drogę życia według świadomej woli. Na podstawie nierozstrzygniętych bądź źle dokonanych wyborów może dojść do traumatyzacji egzystencji, która zamyka drogę do świadomej interpretacji sytuacji decyzyjnej. Przyszłość jest natomiast przestrzenią w której rozchodzi się konsekwencja podjętej decyzji. Ponadto ten obszar jest celem wielu potrzeb i pragnień, które doprowadzają do okoliczności wyboru. Ważnym zagadnieniem przy omawianiu temporalności jest konsekwencja decyzji. Przenika ona bowiem wszystkie wymiary egzystencji i wprowadza zmiany w postawy oraz niejednokrotnie w system wartości bytu podmiotowo - osobowego. Zwraca się także uwagę na to, że odpowiedzialny wybór wiąże się z uwzględnieniem wszystkich elementów czasowości.  Celem referatu jest analiza zależności istniejących pomiędzy poszczególnymi wymiarami temporalności, a sytuacją decyzyjną. Pod dyskusję poddane będą także związki pomiędzy decyzją a wymiarami podmiotowo - osobowymi takimi jak: wolność, odpowiedzialność, wartości. 
Słowa kluczowe: polimorficzność, egzystencja, temporalność, odpowiedzialność, sytuacja decyzyjna, wolność, wartości, trauma.

Polymorphical analysis of decision temporal structure 
Temporality of existence gives sense to decisions we make. Time structure is specific for every being. Because time is not a objective construct. It is a personal and unique dimension. In present, time completes the essence of subjective - personal being – Freedom.“Here and now” allows us to let go of last decisions and to form a new life path followed by conscious will. Based on undecided or wrongly made choices, traumatisation of existence may happen, which closes the way to conscious interpretation of decisive situation. Future however is a dimension in which the consequence of decision breaks up. Besides this area is a purpose for many needs and dreams, which leads to many choice circumstances. An important issue, while talking about temporality, is the consequence of decision. It penetrates all dimensions of existence and it brings changes in attitude and also in value system of subjective- personal being. Is important to pay our attention to fact that responsible decision containes all elements of temporality. Purpose of this article is to analyze connections between an individual measurements of temporality and a decisive situations. A similarity between decision and subjective – personal dimensions such as: freedom, responsibility and values, will be discussed soon.
Key words: polymorphism, existence, temporality, responsibility, decision situation, freedom, values, trauma

Петр Мамцаж
Полиморфический анализ темпоральной структуры принятия решения
Темпоральность экзистенции придает смысл решениям, которые мы принимаем. Структура времени специфична для каждой сущности. То есть, время не является объективным конструктом, но личным и неповторимым измерением. В настоящее время реализуется эссенция предметно-личностной сущности — свобода. «Здесь и сейчас» позволяет отойти от предварительно сделанного выбора и формировать жизненный путь в соответствии с осознанной волей. На основании несделанных выводов или плохо сделанного выбора можно придти к травмированной экзистенции, что перекрывает путь к осознанной интерпретации ситуации, по которой требуется принять решение. В то же время, будущее является пространством, в котором расходятся последствия принятого решения. Кроме того, такое пространство является целью многочисленных потребностей и устремлений, которые обуславливают обстоятельства выбора. Важным понятием при обсуждении темпоральности являются последствия принятия решения, так как они пронизывают все измерения экзистенции и вносят изменения в точку зрения и часто в систему ценностей предметно-личного существования. Также, обращается внимание на то, что ответственный выбор увязывается с учетом всех элементов времени. Целью реферата является проведение анализа зависимостей, имеющихся между отдельными измерениями темпоральности и ситуацией, по которой принимается решение. На обсуждение также выносятся связи, существующие между решением и измерениями предметно-личного существования, такими как: свобода, ответственность, ценности.
Ключевые слова: полиморфичность, экзистенция, темпоральность, ответственность, ситуации, в которой требуется принятие решения, свобода, ценности, травма.

Racjonalność decyzji

1.	Физические основания становления разумности человека на Земле
Валерий Павлович Гальетов (Чебоксарский Политехнический Институт -филиал Московского Государственного Открытого Университета, Россия)
Проблема устойчивого развития обсуждается давно. Но существенных улучшений на планете не происходит. 
Наиболее важная причина глобальных проблем - деградация механизма воспроизводства разумности. Разумность основана на "правильных решениях". Именно "правильные решения" привели к прогрессу человечества. 
Взаимодействуя с Природой люди обучались пониманию ее законов. Правильные решения награждались Природой и помогали выживанию людей. Неправильные решения приводили к потерям времени, энергии, болезням и гибели людей. В результате на Земле происходил отбор не только сильных, но и все более разумных и эффективных людей.
Процесс урбанизации привел к отчуждению людей от Природы. Механизм "награды и наказания от Природы" перестал действовать. Подсистемы "наука" и "образование" были разработаны для воспроизводства новых поколений, способных действовать в согласии с законами Природы. Но отчуждение от Природы сделало и эти подсистемы мало эффективными. Новые поколения людей получают все больше знаний, но все меньше понимают Природу, общество и людей.
Решение проблемы устойчивого развития требует системного производства "правильных решений" в управлении и в образовании. Правильные решения должны быть разработаны в на основе строгих правил и удовлетворять законам Природы. Первый шаг к системной разработке правильных решений был сделан с появлением ТРИЗ. 
ТРИЗ или Теория Решения Изобретательских Задач была создана Г.С.Альтшуллером и его коллегами. ТРИЗ основана на анализе наилучших решений человечества, а не спонтанной и интуитивной творческой силе индивидуумов или групп. 
Ключевые слова: устойчивое развитие, разумность, мудрость, правильные решения

Galietov Valeriy P.

The evolution of the mankind wisdom on the earth and its natural basis
The problem of sustainable development is discussed long ago. But essential global changes did not appear. The question appears - in what the reason?
We assume that the most important reason of the global problems is destruction of the reproduction rationality mechanism. Rationality is founded on the "right decisions". Exactly the "right decisions" have permitted existence a mankind in the Nature. 
The people interacted with Nature and were learned to understanding of its laws. Right decisions were rewarded by the Nature and helped the survival of the people. The wrong decisions brought about waste of time, energy; it leads to disease and ruins of the people. As a result on the Earth survived not only strong, but also more and more reasonable and efficient people.
But urbanization process estranged people from the Nature. The mechanism "rewards and punishments by the Nature" ceased to act. A subsystems "science" and "education" were designed for reproducing the new generations capable to act in consent with laws of the Nature. But estranging from the Nature done these subsystems little suitable in urbanization process. The new generations of the people get more and more knowledge, but less understands the Nature at all.
The problem of the sustainable development in our opinion can be solved by the system production "right decisions". Correct decisions must be developed on the strict rules and satisfy laws of the Nature. The first step to the system production right decisions was TRIZ. TRIZ - intellectual technology is founded on laws, which give rules for production of the decisions. "TRIZ" - is an Russian acronym for "Theory of Inventive Problem Solving". G.S. Altshuller and his colleagues have developed TRIZ between 1946 and 1985. TRIZ is founded on study of the best decisions of the mankind, rather then on spontaneous and intuitive creativity of the individuals or groups. More, than three million patents were analyzed to find the laws of the correct decisions.  
Key words: sustainable, development, rationality, reasonableness, wisdom, progress, mankind, right decision

Uwarunkowania fizyczne kształtowania się racjonalności człowieka na Ziemi
Od dawna toczą się dyskusje wokół zagadnienia dotyczącego stabilnego rozwoju. Jednakże istotnych zmian w kierunku polepszania się na globie nie zauważa. 
Autor jest zdania, iż główną przyczyną problemów globalnych jest degradacja mechanizmu reprodukcji racjonalności. Podstawą racjonalności są „prawidłowe decyzje”, które są motorem progresu ludzkości. 
Żyjąc blisko Natury, ludzi się uczyli praw, którymi ona się rządzi. Prawidłowe decyzje były wynagradzane przez Przyrodę oraz pomagały ludziom przetrwać. Nieprawidłowe decyzje prowadziły do utraty czasu, energii, chorób oraz śmierci ludzi. W rezultacie, na Ziemi dokonywała się selekcja nie tylko silnych, ale i bardziej racjonalnych (rozumnych) oraz efektywnych ludzi.
 Proces urbanizacji doprowadził do oddalenia się ludzi od Przyrody. Mechanizm „nagród i kar ze strony Przyrody” przestał działać. Podsystemy „nauka” oraz „wykształcenie” zostały opracowane w celu reprodukcji nowych pokoleń zdolnych do podjęcia działań w zgodzie z prawami Przyrody. Jednakże oddalenie się od natury uczyniło te podsystemy mało efektywnymi. Nowe pokolenia otrzymują coraz więcej wiedzy, a jednocześnie coraz mniej rozumieją Przyrodę, społeczeństwo oraz ludzi.
Rozwiązanie problemu stabilnego wzrostu wymaga systemowej produkcji „prawidłowych decyzji” w zarządzaniu oraz edukacji. Prawidłowe decyzje powinny być opracowane w oparciu o klarowne reguły oraz być zgodne z prawami Natury. Pierwszym krokiem w kierunku systemowego opracowania prawidłowych decyzji został uczyniony wraz z pojawieniem się Teorii Rozwiązań Zadań dotyczących Wynalazków (TRZW), która została opracowana przez G.S. Altszullera (Г.С. Альтшуллер) oraz jego współpracowników w latach 1946-1985 na podstawie analizy najlepszych decyzji ludzkości, a nie spontanicznej oraz intuicyjnej sile twórczej oddzielnych jednostek lub grup.
Słowa kluczowe: stabilny wzrost, racjonalność, mądrość, prawidłowe decyzje

2.	Bariery racjonalności w decyzjach (refleksje o kontekstach decydowania)
Prof. dr hab. Lech W. Zacher (Akademia Leona Koźmińskiego, Polska)
Na drodze do racjonalności podejmowanych decyzji są istotne bariery (niechętnie zauważane i analizowane). Są to m.in. głupota (cecha ludzka różniąca nas od zwierząt), myślenie magiczne (związane z naiwnością, wierzeniami, ideologią), krótkowzroczność (niedostrzeganie dłuższego horyzontu decyzji i ich długofalowych konsekwencji). Bariery te deformują proces decyzyjny w organizacjach, w polityce, w życiu ludzi. Są one dyskutowane, także z punktu widzenia ich przezwyciężania – w perspektywie społeczeństwa wiedzy.
Słowa kluczowe: racjonalność decyzji, głupota, myślenie magiczne, krótkowzroczność decyzyjna, mądrość

Barriers in rationality in decision-making
There are significant barriers in rationality in human decision-making. Moreover they are often not really seen and considered. Among these barriers are i.e. stupidity (which is the human feature  which differentiates us from animals), magic type of thinking (often connected with naivety, beliefs, ideology), short-sightedness (which means the ignoring of the long term and its impacts). Such barriers can deform the decision-making process in organizations, in politics, in human life. The problem is how to overcome these barriers and to make our decision more rational and wise. This is important in the perspective of knowledge societies. 
Key words: rationality in decision-making, stupidity, magic type thinking, short-sightedness, Wisdom.

Лех В. Захер
Барьеры в принятии рациональных решений
Путь к рациональному принятию решений преграждают огромные препятствия, которые люди неохотно замечают и не анализируют. Среди этих барьеров находятся глупость (человеческая особенность, отличающая нас от животных), магическое мышление (связанное с наивностью, верованиями, идеологией), близорукость (невидение отдаленных перспектив решений и их последствий). Препятствия такого рода искажают процесс принятия решений в организациях, в политике, в человеческой жизни. В перспективе общества знания ведутся дискуcсии на предмет самих барьеров и их устранения.
 Ключевые слова: рациональность принимаемых решений, глупость, магическое мышление, близорукость, мудрость.

3.	Anticipated and experienced regret from the perspective of rational decision making
Mgr. Kinga Jurásová (University of Trnava, Slovakia)
Mgr. Marián Špajdel, PhD (Slovak Academy of Sciences, Bratislava, Slovakia)
An experimental design was used to investigate the theoretical paradigm about the rational decision making - an act when the subject incorporates predicted emotions after the choice into the decision making process. Differences between the rational and non-rational decision makers in the intensity of experienced regret and also in the ability of correct prediction of the intensity of experienced regret were examined. Moreover, we explored characteristics of regret reduction with main focus on reduction strategies and on the influence of time period passed since the decision. Correlation between the rationality in decision making and anticipation of regret in decision process were found. On the other hand, there were no differences between rational and non-rational decision makers in the intensity of experienced regret; however non-rational decision makers predicted the intensity of experienced regret more precisely. 
Key words: rational decision making, anticipated regret, experienced regret.

Oczekiwany i podecyzyjny żal w perspektywie racjonalnego podejmowania decyzji
Zaprezentowany projekt badań eksperymentalnych dotyczy racjonalnego podejmowania decyzji, w sytuacji, gdy podmiot przeżywa żal podecyzyjny. Wyniki badań wskazują na różnicę pomiędzy racjonalnymi i nieracjonalnymi decydentami w zakresie intensywności żalu podecyzyjnego oraz umiejętności prawidłowej prognozy intensywności tego żalu. Co więcej, ustalono również, że żal podecyzyjny zmniejsza się w zależności od strategii decyzyjnej oraz od upływu czasu od podjęcia decyzji. Wykryto też związek korelacyjny pomiędzy racjonalnością podejmowania decyzji a antycypacją żalu podecyzyjnego. Z drugiej strony, nie stwierdzono różnic miedzy racjonalnymi i nieracjonalnymi decydentami w zakresie intensywności doświadczanego żalu podycyzyjnego. Jednakże nieracjonalni decydenci przewidywali intensywność tego żalu bardziej precyzyjnie.
Słowa kluczowe: racjonalne podejmowanie decyzji, żal oczekiwany, żal podecyzyjny.

Кинга Юрасова 
Мариан Шпайдель
Сожаление ожидаемое и после принятия решения в перспективе рационального принятия решения
Представленный экспериментальный метод использовался с целью исследования теоретической парадигмы о рациональном принятии решения - актa, когда субъект в процессе принятия решения берет во внимание предвидимые эмоции после сделанного выбора. В ходе исследования установлено, что существуют различия между рациональными и нерациональными лицами, принимающими решения в сфере интенсивности сожаления после принятого решения, а также в способности правильного предсказания интенсивности сожаления после сделанного выбора. Кроме того, мы установили, что период сожаления после принятого решения сокращается в зависимости от стратегии принятия решений и от прошедшего времени от момента принятия решения. Была установлена корреляция между рациональностью в принятии решения и антиципацией сожаления, возникающего после принятия решения. С другой стороны, не установлено никаких различий между рациональными и нерациональными лицами, принимающими решения, в интенсивности сожаления, возникающего после принятия решения; однако нерациональные лица, принимающие решения, более точно предсказывали интенсивность сожаления, возникающего после принятия решения. 
Ключевые слова: рациональное принятие решения, ожидаемое сожаление, сожаление, возникающее после принятия решения

4.	Suwerenność człowieka w ekonomii
Prof. dr hab. Tomasz Żylicz (Uniwersytet Warszawski, Polska)
W artykule dokonuje się przeglądu koncepcji współczesnej ekonomii z punktu widzenia ich związku z wolną wolą człowieka. Na wstępie zarysowano obszar i program badawczy ekonomii z naciskiem na dokonywany przez suwerenną osobę wybór jako centralny przedmiot dociekań. Suwerenność ta nie oznacza jednak, że ekonomista nie jest w stanie niczego przewidzieć. Owszem, pomimo swobody poszczególnych wyborów, w dużym zbiorze suwerennych podmiotów dają się zaobserwować i wyjaśnić pewne prawidłowości, które pozwalają na formułowanie skutecznych prognoz, tak jak w wielu innych dyscyplinach naukowych. Osobnym problemem jest analizowanie związków pomiędzy racjonalnością (przewidywalnością) wyborów dokonywanych przez indywidualne osoby, a racjonalnością społeczną rozumianą jako osiąganie największego dobrobytu możliwego w danych okolicznościach. Okazuje się, że i w tej dziedzinie współczesna ekonomia poczyniła znaczne postępy i potrafi formułować warunki pozwalające na zachowanie racjonalności w procesie agregowania wyborów indywidualnych w zbiorowe. Na koniec postawiono kwestię przymusu i określono bardzo specyficzne sytuacje, w których wydaje się on niesprzeczny z suwerennością człowieka w stosunkach gospodarczych.
Słowa kluczowe: wolna wola, wybór indywidualny, racjonalność społeczna, ekonomia wyboru. 

Man's sovereignty in economics
The paper reviews modern economics concepts as related to the free will of a man. It starts with an outline of the domain and research agenda of economics with emphasis on choices made by sovereign persons as its main issue. This sovereignty, however, does not imply that economists cannot predict anything. On the contrary, despite the freedom of individual choices, in a sufficiently large set of agents, one can identify and explain certain regularities that allow for making effective predictions, like in many other scientific disciplines. A separate problem is to analyze relationships between the rationality (predictability) of individual choices and the social rationality understood as a capacity to maximize welfare that can be achieved under given circumstances. It turns out that in this area economics has progressed significantly as well, and it can identify conditions under which rationality will be maintained in the process of aggregating individual choices into social ones. Finally the paper deals with coercion by identifying specific circumstances that seem to justify compulsion without violating man's dignity and sovereignty in economy.
Keywords: free will, individual choice, public rationality, economy of choice

Томаш Жилич
Суверенитет человека в экономике
В статье сделан обзор концепций современной экономики под углом их связи со свободной волей человека. Вначале  кратко представлен объём исследовательской работы и программы экономики, акцентируя внимание на проблематике выбора, совершаемого суверенным лицом, находящимся в центре её заинтересований. Однако этот суверенитет не означает, что экономист не может ничего предвидеть. Конечно, несмотря на свободу индивидуальных выборов, в достаточно большом множестве суверенных субъектов, можно проследить и объяснить некоторые правила, позволяющие составлять эффективные прогнозы, также как и во многих других научных областях. Отдельной проблемой является исследование связей между рациональностью (предсказуемостью) выборов, осуществляемых индивидуальными лицами и общественным рационализмом, понимаемым, как достижение наивысшего благосостояния, возможного при данных обстоятельствах. Оказывается, что и в этой области современная экономика сделала значительные успехи и с её помощью можно определять условия, при которых сохраняется рационализм в процессе агрегации индивидуальных выборов в коллективные. В заключительной части статьи обсуждается проблематика принуждения и определены очень специфические ситуации, в которых оно возможно и не противоречит суверенитету человека в экономике.
Ключевые слова: свободная воля, индивидуальный выбор, общественная рациональность, экономика выбора

5.	Racjonalność metodologiczna menedżera w procesie podejmowania decyzji
Dr inż. Marzena Jankowska-Mihułowicz (Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza, Polska
W artykule przedstawiono pojęcie, istotę oraz rodzaje racjonalności. Wiele uwagi poświęcono racjonalności metodologicznej menedżera w procesie podejmowania decyzji strategicznych, a zwłaszcza autorskiemu modelowi podejmowania decyzji R. W ramach tego modelu wyróżniono jedenaście czynników racjonalności metodologicznej przyczyniających się do wzrostu decyzyjności menedżera. Głównym celem artykułu jest systematyzacja wiedzy na temat roli racjonalności metodologicznej w podejmowaniu decyzji menedżerskich. Ponadto, próba odpowiedzi na następujące pytanie: czy decyzja racjonalna jest zawsze moralna?
Słowa kluczowe: decyzja, proces podejmowania decyzji, racjonalność, racjonalność metodologiczna, etyka.

Manager’s methodological rationality in decision making process
The meaning, essence and types of the rationality have been presented in this paper. A lot of attention to manager’s methodological rationality in strategic decision making process has been paid, especially to author’s decision making model R. In this model, there have been specified eleven factors of methodological rationality, that cause the growth of managers’ decision skills. The systematize of knowledge about the meaning of methodological rationality in managers decision making process is the main objective of the article. Moreover, the attempt to answer a question: is it always possible, that a rational decision is ethical? 
Key words: decision, decision making process, rationality, methodological rationality, ethics.

Методологическая рациональность менеджера в процессе принятия решения
Β статье представлено понятие, суть и виды рациональности. Много внимания посвящено методологической рациональности менеджера в процессе принятия стратегических решений, а особенно авторской модели принятия решения Р. Β пределах этой модели выделены одиннадцать факторов методологической рациональности активизирующих принятие решений менеджером. Главная цель статьи: систематизация знания на тему роли методологической рациональности в принятии менеджерских решений. Кроме того, предпринята попытка дать ответ на следующий вопрос: всегда ли рациональное решение нравственно?
Основные слова: pешение, процесс принятия решения, рациональность, методологическая рациональность, этика.

6.	Personalne bariery racjonalności podejmowania decyzji menedżerskich
Dr inż. Marzena Jankowska-Mihułowicz (Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza, Polska)
Dr Piotr Walentynowicz (Akademia Morska w Gdyni, Polska)
Przedmiotem niniejszego artykułu są rozważania na temat osobowościowych ograniczeń racjonalności podejmowania decyzji menedżerskich. Na kanwie charakterystyki oraz uwarunkowań dokonywania racjonalnych wyborów, w artykule przedstawiono czternaście podstawowych barier dokonywania optymalnych wyborów wynikających z osobowości decydentów. Głównymi celami rozważań są: opisanie przyczyn i skutków ograniczonej racjonalności podejmowania decyzji oraz wskazanie sposobów pokonywania przez decydentów psychologicznych barier racjonalności. Wiedza z zakresu teorii decyzji, zawarta w niniejszym artykule, powinna przyczynić się do wzrostu trafności decyzji kierowniczych i sprawnego zarządzania organizacją w turbulentnym i niepewnym otoczeniu.
Słowa kluczowe: decyzja, racjonalność, ograniczona racjonalność, psychologiczne bariery racjonalności.

Personal barriers of rationality of manager’s decision making
The subject of this paper are the personality limitations to the rationality of managerial decision-making. After firstly presenting the characteristics of, and conditions for, rational choice-making, the author considers fourteen main barriers to optimal decision-making, which arise chiefly from the personality of the decision-maker. The main aims of these considerations are: to describe the reasons and consequences of limited rationality of decision-making, and to point out the ways to overcome the limitations to rationality. The body of knowledge of the decision theory, comprised in this paper, should contribute to the rise of effectiveness of managerial decisions and more efficient managing of organizations in the turbulent and uncertain business environment of today.
Key words: decision, rationality, bounded rationality, psychological barriers of rationality.

Мажена Янковска-Михулович
Петр Валентынович
Персональные преграды в рациональности принятия менеджерских решений
Предмет статьи - это размышления на тему личностных ограничений рациональности принятия менеджерских решений. На канве характеристики и обусловленности совершения рациональных выборов, в статье представлены четырнадцать основных преград совершения оптимальных выборов, вытекающих из индивидуальности руководителей. Главные цели размышлений - это представление причин и следствий ограниченной рациональности принятия решения и показание способов преодоления руководителями психологических преград рациональности. Знание из сферы теории решения, содержащееся в статье, должно способствовать более удачному принятию упраленческих решений и чёткому управлению организацией в турбулентном и изменяющемся мире.
Ключевые слова: pешение, рациональность, ограниченная рациональность, психологические преграды рациональности.

7.	Zmienne decyzyjne w psychologicznym modelu nastawienia pielęgniarki do pacjentów
Dr Ewa Wilczek-Rużyczka (Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Polska), 
Dr Maciej Górkiewicz (Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Polska)
Relacje w systemie Zarząd – Pielęgniarka - Pacjent ukierunkowanym na motywowanie pacjenta do właściwych zachowań zdrowotnych zbadano na podstawie informacji pozyskanych od N=245 pielęgniarek zatrudnionych w wielu różnych instytucjach zdrowotnych w Polsce. Stwierdzono potrzebę współdziałania opartego na psychologicznej teorii samo-sterowności. Uzyskano wstępne potwierdzenie przydatności i rzetelności zastosowanych kwestionariuszy. Zaproponowano kierunki dalszych badań. 
Słowa kluczowe: Motywacja, pielęgniarka, styl zarządzania, partnerstwo, wspomaganie decyzji

The decision variables in psychological model for nurse’s attitude to patients
This paper uses psychological self-determination theory to analyze cooperation in a system Management-Nurse-Patient from a decision-making perspective. The need of nurses’ and patient’s empowerment was confirmed. The findings from pilot study at N=245 Polish nurses supported usefulness and reliability of the proposed instruments. The directions for further work were proposed. 
Keywords: Motivation, nurse, empowerment, decision aiding

Эва Вильчек-Ружичка, Мачей Гуркевич
Упрaвляемые  детерминанты отношения медсестры к больным
Взаимодействие акторов (участников) системы Управление + Медицинская сестра + Больной рассматрено с целью задать определенные ориентиры для Управлениа. Указаны четкие статические связи. Разработаны две процедуры оценки текущей ситуации. Указаны направления дальнейших исследований над развитием косвенного регулирования и созданием общей благоприятной среды. 
Ключевые слова: Мотировкa,  медсестрa, стиль упрaвляения, стратегия упрaвляения 

8.	Emocje negatywne kierowców jako predyktory irracjonalnych decyzji
Dr Antoni Wontorczyk (Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Polska)
W badaniach nad agresją w ruchu drogowym można wyróżnić dwa kierunki; w pierwszym gniew jest postrzegany jako reakcja emocjonalna na czynniki kontekstowe, w drugim poszukuje się modelowych wzorców zachowań jako efektów dyspozycyjnych skłonności kierowcy do emocjonalnego reagowania na bodźce utrudniające wykonanie zadania. 
W prezentowanych badaniach przedstawiono wyniki opisujące przyczyny podejmowania decyzji przez kierowców do zachowań irracjonalnych związanych z popełnianiem wykroczeń drogowych oraz agresją. Decyzje te powodują sekwencję kolejnych zachowań kierowców podporządkowanych celowi nadrzędnemu tj. mobilności transportowej i jednocześnie zakłócające jego osiągnięcie.
Słowa kluczowe: agresja drogowa decyzje irracjonalne, mobilność transportowa

Drivers’ negative emotions as predictors of irrational decisions
In the research of aggression in traffic one can distinguish two directions. In the first of them, anger is seeing an emotional response to context factors. In the other, one is researching for the results of drivers’ disposable inclinations to emotional reaction to the stimuli making difficult task performance.
In the presented research there are shown the results describing causes of drivers’ decision making to undertake irrational behaviors connected with committing traffic offence, as well as with aggression. These decisions cause the sequence of drivers next behaviors subordinated to the superior goal, namely to transport mobility and at the same time disturbing its accomplishment.
Key words: traffic aggression, irrational decisions, transport mobility

Антони Вонторчык
Негативные эмоции водителей как предикторы иррациональных решений
В исследованиях агрессии в дорожном движении можно выделить два направления; в первом гнев рассматривается в качестве эмоциональной реакции на контекстные факторы, во втором ведутся поиски модельных образцов как эффектов диспозитивных склонностей водителя к эмоциональной реакции на импульсы, мешающие выполнению задания. В представленных исследованиях показаны результаты, которые описывают причины принятия водителями решений к иррациональному поведению, связанному с совершением дорожных правонарушений и агрессией. Эти решения вызывают последовательность очередных поведенческих действий водителей, подчинённых высшей цели, то есть транспортной мобильности, и одновременно мешающих её достижению.
Ключевые слова: дорожная агрессия иррациональные решения, транспортная мобильность

Racjonalność konsumenta 
 
1.	Decyzje konsumenta i uwarunkowania ich racjonalności
Dr Dorota Anna Mikulska (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Człowiek występując na rynku jako konsument podejmuje decyzje dotyczące zakupu dóbr i usług. Proces podejmowania tego typu decyzji jest złożony i uwarunkowany wieloma czynnikami, obiektywnymi i subiektywnymi. Racjonalność decyzji konsumenta wyznaczają kryteria biologiczne, społeczne i ekonomiczne. Decyzje zakupu są racjonalne w wymiarze ekonomicznym, jeżeli konsument podejmuje je świadomie, uwzględniając własne preferencje i wiedzę, istniejące ograniczenia oraz okoliczności, w jakich funkcjonuje.
Słowa kluczowe: decyzje zakupu, użyteczność, racjonalność absolutna, racjonalność ograniczona, racjonalność selektywna

Consumer's decisions and their rationality conditions

A person, being a consumer on a market, makes decisions concerning purchase of goods and services. The process of taking a decision is complex and subject to many factors, the ones that are objective and subjective. Rationality of a consumer’s decisions is determined by biological, social as well as economical criteria. Decisions regarding purchase are rational in the economical dimension, on the condition that a consumer is making them in a conscious way, taking into consideration his own preferences and knowledge, existing limitations as well as circumstances in which he is functioning.
Key words: purchase decisions, utility, absolute rationality, bounded rationality, selective rationality.

Дорота Анна Микульска
Решения потребителя и условия их рациональности 

Человек, выступая на рынке как потребитель, принимает решения относительно приобретения благ и услуг. Процесс принятия такого рода решений сложен и обсуловлен многими факторами, как объективного, так и субъективного характера. Рациональность решений потребителя определяют биологические, общественные и экономические критерии. Решения относительно покупок являются рациональными в экономической сфере, если потребитель принимает их сознательно, с учетом собственных предпочтений и знаний, существующих ограничений и обстоятельств, в которых он функционирует.
Ключевые слова: решения относительно покупок, полезность, абсолютная рациональность, ограниченная рациональность, избирательная рациональность

2.	Proces decyzyjny i zachowania konsumentów
Mgr Agnieszka Kociuba (uczestniczka Seminarium Doktorskiego z Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Działania konsumentów związane z kupowaniem oraz zachowania inwestycyjne nie są zawsze poprzedzane intencjonalnym planowaniem. Decyzje konsumenta są skutkiem zarówno emocjonalnych, jak i racjonalnych zachowań. Proces decyzyjny zakupu dóbr i usług na rynku jest wyjaśniany na wielorakie sposoby – decyzję zakupu, którą przedstawiano w klasycznej teorii zachowania konsumentów cechował związek pomiędzy cenami dóbr i usług a ich przydatnością. P. Kotler podzielił proces decyzyjny na pięć faz o różnorodnym czasie trwania, które obejmują swoim zakresem elementy związane z rozpoznaniem potrzeb wywoływanych przez bodźce zewnętrzne i wewnętrzne, a kończą się na zachowaniu konsumenta po dokonaniu zakupu. Współcześnie panuje tendencja poszerzania uprawnień konsumenckich – tworzone są ustawy i inne akty normatywne poświęcone w całości regulacji stosunków przedsiębiorca-konsument.
Słowa kluczowe: konsument, decyzje konsumenta, strategie wyboru, proces decyzyjny, zachowania konsumentów

Decision - making processes and consumer activities
Consumer activities related to purchasing and their investment behaviors are not always intentionally planed. Decisions of consumer are a result of emotive and rational behavior as well. Decision - making processes of goods and services acquisition on market is explained on few ways - purchase decision which was introduce in classical theory of consumer behavior was characterized by relation between price of goods and services and their mileage. P. Kotler divided decision - making processes on five phases with miscellaneous duration, which include elements related to reconnaissance of requirements evoked by external and internal incentives, and also behavior of consumer after acquisition. Nowadays rules the tendency to broaden consumer entitlements – there are created new normative acts and other regulations which concern relationships between trader/company and consumer.
Key words: consumer, consumer’s decisions, choice strategy, decision - making processes, consumer’s behaviors

Агнешка Кочюба
Процесс принятия решения и поведение потребителей
Действия потребителей, связанные с приобретением, и их поведение при инвестировании не всегда запланированы. Решения потребителей являются следствием как эмоционального, так и рационального поведения. Процесс принятия решений, связанный с покупкой на рынке благ и услуг объясняется различными способами: для решения приобретения в классической теории поведения потребителей характерна была зависимость между стоимостью благ и услуг и их полезностью. П. Котлер разделил процесс принятия решений на пять, различных по времени действия, этапов, охватывающих собой весь процесс от распознания потребностей, вызванных внутренними и внешними раздражителями до поведения потребителя после приобретения. В настоящее время имеет место тенденция расширения потребительских прав – создаются законы и другие нормативные акты, полностью посвященные регулированию отношений предприниматель-потребитель.
Ключевые слова: потребитель, решения потребителя, стратегии выбора, процесс принятия решений, поведение потребителей.

3.	The effect of corporate globalization on modern consumer’s decisions and behaviour
Dr Barbara Olbrych (Politechnika Radomska, Polska)

The aim of this paper is to show the influence of trans-national corporations on a modern consumer’s behaviour and his decisions, present a model approach to the consumer’s decision making process and point out the dominating types of decisions made by consumers. 
Keywords: consumer’s decisions, corporate globalization

Барбара Ольбрых
Воздействие корпоративной глобализации на решения и поведение современного потребителя
Цель статьи – показать влияние, оказываемое транснациональными корпорациями на поведение и решения  современного потребителя, представить процесс принятия решения потребителем и указать доминирующие типы решениий принимаемых потребителями.
Ключевые слова: решения потребителя, корпоративная глобализация

Oddziaływanie globalizacji korporacyjnej na decyzje i zachowania współczesnego konsumenta
Celem artykułu jest ukazanie wpływu korporacji transnarodowych na zachowania i decyzje współczesnego konsumenta, przedstawienie procesu decyzyjnego konsumenta w ujęciu modelowym oraz wskazanie dominujących typów decyzji podejmowanych przez konsumentów.
Słowa kluczowe: decyzje konsumenta, globalizacja korporacyjna

4.	Oddziaływanie niewerbalnego przekazu reklamowego na decyzje zakupowe konsumenta
Dr Michał Makowski (Powiślańska Szkoła Wyższa, Polska)
Reklama, jako jedno z narzędzi komunikacji marketingowej, dostarcza odbiorcom przekazu zarówno treści o charakterze werbalnym, jak i niewerbalnym. W opracowaniu przedstawiono główne zalecenia dotyczące komponowania przesłań reklamowych, ze szczególnym uwzględnieniem elementów niewerbalnej komunikacji. Na przykładzie wyraziście zastosowanych komunikatów werbalnych i niewerbalnych w reklamie przybliżono mechanizm skutecznego oddziaływania przekazu reklamowego na umysł człowieka, a w konsekwencji na jego proces decyzyjny w fazie dokonywania zakupu.
Słowa kluczowe: komunikacja niewerbalna, przekaz reklamowy, decyzje zakupowe

Influence of nonverbal message in advertising on consumer's purchase decision process 
The advertisement, being one of the tools of marketing communication contains two different kind of messages – verbal and nonverbal. In this text the author presents main recommendations of composing the advertising messages, specially using elements of nonverbal communication. On some examples of advertising campaign, where verbal and nonverbal messages were used, the author explains mechanism of advertisement and its consequences on customers purchase decision process.
Key words: nonverbal communication, advertising message, purchase decision process

Михал Маковски
Bоздействие невербального рекламного образа на решения потребителя о покупке
Pеклама - это один из инструментов маркетинговой коммуникации, кoторый предоставляет получателю рекламного образа содержания как вербального так и невербального характера. B работе предcтавлены главные рекомендации, касающиеся компоновки рекламы, с особым учётом элементов невербальной коммункации. По образцу выразительно прменённых в рекламе вербальных и  нeвербальных сообщений представлено механизм эффективного воздействования рекламного образа на ум человека, a в результате на его процесс принятия решения о покупке.
Ключевые слова: невербальная коммуникация, рекламный образ, решения о покупке

5.	Zachowania i decyzje negocjacyjne uczestników negocjacji elektronicznych
Dr Tomasz Wachowicz (Akademia Ekonomiczna w Katowicach)
Prof. Gregory Kersten, (Concorida University, Montreal, Canada) 
W dobie intensywnego rozwoju gospodarki elektronicznej wiele procesów społeczno-ekonomicznych realizowanych jest za pomocą Internetu. Również negocjacje są coraz częściej formalizowane i implementowane w systemach wspomagania negocjacji. Jednym z takich programów jest Inspire, wykorzystywany do dydaktyki i symulacji procesów negocjacji handlowych. Niniejsza praca podsumowuje wyniki eksperymentów negocjacyjnych prowadzonych przez grupę polskich użytkowników Inspire. Analizie poddane są indywidualne raporty z przebiegu negocjacji, w których użytkownicy opisywali werbalnie swoje preferencje, strategie, zachowania i motywy działania. Raporty są również porównane z formalną strukturą preferencji negocjatorów zdefiniowaną za pomocą addytywnego systemu scoringowego bazującego na użytecznościach kardynalnych, oraz z zapisem historii ofert i wynikami analizy postnegocjacyjnej. Celem naszym jest poznanie sposobu wykorzystywania przez negocjatorów formalnych narzędzi wspomagania negocjacji oraz identyfikacja ich zachowań w nowych realiach negocjacji zdalnych. 
Słowa kluczowe: negocjacje elektroniczne, systemy wspomagania negocjacji, strategie negocjacyjne, analiza preferencji.

Decisions and  manners of electronic negotiation system users
Nowadays we observe an intensive development of the e-commerce. More and more economic processes, transactions and interactions are situated on the Web. Also the negotiation processes are very often formalized, structured and carried out by means of the electronic negotiation systems. One of such systems is Inspire, used for negotiation training and simulation. In this paper we present the results of the negotiation experiments conducted by the Polish users of Inspire. We have analyzed the users individual reports of negotiation performance, in which they described they preferences, strategies, manners and motives for action. These reports have been also compared with the formal structure of negotiators preferences defined in the Inspire system by means of the additive scoring system with the utility payoffs and with the transcript of the negotiation history and post-settlements results. Our goal is to examine the way the negotiators use the formal models and tools for negotiation support and to identify the patterns of their behavior in the new reality of the distance electronic negotiation. 
Keywords: electronic negotiation, negotiation support systems, preference analysis, negotiation strategies.

Томаш Вахович, Грегори Кэрстэн
Поведение и решение переговоров участников электронных переговоров
В эпоху интенсивного развития электронной коммерции множество общественно-экономических процессов реализованы с помощью Интернета. Переговоры являются все чаще формализованы и осуществлены с помощью поддерживающих систем проведения переговоров. Одной такой программой является Inspire, которая используется для дидактики и симуляции процессов коммерческих переговоров. Настоящая работа подводит итоги результатов экспериментов переговоров, которые проводились группой польских пользователей Inspire. Проанализированы индивидуальные рапорты ходов переговоров, в которых пользователи вербально описывали свои предпочтения, стратегии, поведения и мотивы действий. Рапорты также сравнены с формальной структурой предпочтений участников переговоров с помощью суммарного подсчета системы, базирующейся на основных показателях, a также с записью истории предложений и результатов после переговорного анализа. Нашей целью является познание способа использования участниками переговоров формальных инструментов поддерживающих переговоры, a также идентификация их поведений в новых реалиях дистанционных переговоров.
Ключевые слова: электронные переговоры, системы поддержания переговоров, стратегии ведения переговоров, анализ предпочтений.

6.	Wpływ postaw wobec pieniądza na decyzje dotyczące zarządzania finansami
Dr Agnieszka Kozak (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Postawy wobec pieniądza wpływają na wszystkie aspekty ludzkiego życia, nie tylko na te, które są związane z ich wydawaniem, czyli zakupami, ale także na np. stosunek do pracy, działalność charytatywną czy postawy wobec środowiska (Roberts, Sepulveda, 1999a).
Ludzie używają pieniądza jako narzędzia władzy  i wywierania wrażenia na innych, jest on także wyznacznikiem i miarą sukcesu, postrzegany jest jako wyznacznik prestiżu. Przypisują pieniądzom moc zdobywania akceptacji społecznej, prestiżu, bezpieczeństwa, wolności, miłości czy satysfakcji osobistej pieniądze mają więc dla nich aspekty symboliczne i społeczne, wpływają na ludzką motywację, dobrostan i stosunki z innymi ludźmi (por. Tyszka, 2004).
Postawy wobec pieniądza implikują zachowania związane z zarządzaniem finansami. 
Wyniki prowadzonych w ubiegłym roku 2007 i 2008 badań wskazują, na różnice w postawach wobec pieniądza w dobie kryzysu ekonomicznego. Sytuacja zewnętrzna, w tym media jako jedno z ogromnie ważnych źródeł postaw wobec pieniądza, modyfikuj tę postawę w niektórych aspektach. Nie ma istotnych różnic w czynnikach: pieniądz jako cel życiowy, hedonizm i złe pieniądze. Oznacza to, że respondenci w obu grupach postrzegają pieniądz jako szansę na wygodne i przyjemne życie oraz, że generalnie lubią wydawać pieniądze. Jednocześnie postrzegają je jako źródło zła na świecie w tym samym stopniu, co szansę na wygodne życie. Istotne różnice pojawiły się w czynnikach: władza płynąca z pieniędzy, kontrola finansowa, lęk przed utratą pieniędzy i szacunek płynący z pieniędzy. Oznacza to, że  w dobie kryzysu pieniądz staje się zdecydowanie mniej ważny jako źródło sukcesu i zapewnienie uznania i szacunku dla jednostki. Badani w sytuacji kryzysu deklarują znacznie wyższy lęk prze utratą pieniędzy co oznacza mniejsze zaufanie do instytucji związanych z pieniądzem.
Słowa kluczowe: postawy wobec pieniądza, zarządzanie finansami

The influence of the attitudes towards money on the decisions concerning finance management
Attitudes towards money influence all aspects of human life, not only these that are directly connected with spending money or doing shopping. They influence also, among others, attitude towards work, charity activities or the environment (Roberts, Sepulveda, 1999a). People use money as a tool of power and a way to make an impression on other people. Money is a marker and a measure of success and an indicator of prestige. People ascribe to money the  power of bringing social acceptance, prestige, safety, freedom, love and personal satisfaction. Money has for these people symbolic and social aspects, influences the person’s motivation, well-being and relationships with other people (comp. Tyszka, 2004).
Attitudes towards money influence also the behavior connected with finance management. The results of the research that was done in 2007 and 2008 show the differences in attitudes towards money in the time of the world’s economic crisis. External situation, among others media as one of the most important source of attitudes towards money, modifies this situation in some aspects. There are no significant differences in the following markers: money as a life goal, hedonism and wrong money. It means that the respondents in both groups see money as a chance of  comfortable and pleasant life and that they, in general, like spending money.  At the same time they perceive money as a source of evil at the very same level as they perceive it as a chance for comfortable life. Significant differences appeared in the following items: power as a result of money, financial control, fear of losing money and respect stemming from money. It means that in the time of the world’s crisis money becomes significantly less important as a source of success, respect and prize for a person. The respondents of the time of crisis declare higher fear of losing money and it means that people has lower trust towards the institutions connected with money.
Key words: Attitude towards money, finance management

Агнешка Козак
Влияние отношения к деньгам на решения по управлению финансами
Отношение к деньгам влияет на все аспекты жизни человека, не только на те, которые связаны с их тратой, то есть с покупками, но также, например, на его отношение к работе, благотворительную деятельность или позицию относительно среды, в которой живет  (Roberts, Sepulveda, 1999a).
Люди используют деньги в качестве орудия власти и способа произвести впечатление на других, они являются также определителем и мерой успеха, который воспринимается как определитель престижа. О деньгах говорят как о силе завоевания акцептации в обществе, престижа, безопасности, свободы или личной сатисфакции. Поэтому для них деньги наделены символическими и общественными аспектами, влияют на мотивацию, благосостояние и отношения с другими людьми (см. Tyszka, 2004).
Отношение к деньгам содержит в себе поведение, которое связано c управлениями деньгами. 
Результаты проведенных в прошлом году 2007 и 2008 исследований показали, как изменилось отношение к деньгам во время экономического кризиса. Внешняя ситуация, в том и числе и средства массовой информации как один из самых важных источников отношения к деньгам, это отношение модифицирует по некоторым аспектам. Существенных различий в факторах нет: деньги как цель жизни, гедонизм и плохие деньги. Это означает, что респонденты в обоих группах воспринимают деньги как шанс комфортной и в удовольствие жизни, а также в основном любят тратить деньги. В то же время они воспринимают деньги как источник зла в мире в той же степени как шанс на жизнь с комфортом. 
Существенная разница появилась в факторах: власть, исходящая из денег, финансовый контроль, страх потерять деньги и уважение, которое дают деньги. Это означает, что во время кризиса деньги становятся гораздо менее важными в качестве источника успеха и обеспечение признания и уважения для индивидуума. Исследуемые в ситуации кризиса декларируют значительно больший страх перед утратой денег, что означает меньшее доверие по отношению к институциям, связанным с деньгами.
Ключевые слова: отношение к деньгам, управление финансами.

7.	Decyzja o byciu dłużnikiem i jej konsekwencje
Mgr Anna Borawska (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Zgodnie z teorią cyklu życia, na każdym etapie egzystencji człowiek stara się utrzymać konsumpcję na podobnym poziomie. Niejednokrotnie - nie mając innego wyjścia - zaciąga kredyty. 
Pożyczki i kredyty ułatwiają człowiekowi życie i pomagają zdobyć upragnione cele. Ta decyzja często zmienia porządek całego życia - terminy płatności wyznaczają jego rytm, a rosnące odsetki określają sens. 
Podejmując tak ważne zobowiązanie człowiek powinien kierować się rozumem, ale często zdarza się, że tego nie chce i nie potrafi. Bierze kredyt pod wpływem emocji, bo ulega złudzeniom. Decyzja o byciu dłużnikiem staje się niebezpieczna dopiero wtedy, gdy pożyczkobiorca traci kontrolę nad swoimi wydatkami i uzależnia się od kolejnych kredytów.
Słowa kluczowe: kredyt, uzależnienie od długów, nierealistyczny optymizm

The decision of being a debtor and its consequences
According to the life cycle theory, the man is trying to maintain consumption at the permanent or similar level at each time of his existence. It often happens that he feels constrained to incur debts. 
Loans and credits facilitate man’s life and help to achieve his goals. This decision often changes an order of his life – maturities and deadlines determine its rhythm and grooving interests delimit its sense.
Making such an obligation, the man should direct his mind but it happens that he does not want it and is not able to do it.  He gets a loan being under the influence of emotions because he submits illusions. The decision of being a debtor is becoming dangerous only when the borrower  looses control under his expenses and becomes addicted to consecutive credits.
Key words: credit, addiction to debts, unrealistic optimism

Анна Боравска
Решение стать должником и его последствия
Согласно теории жизненного цикла, на каждом этапе своего существования человек пытается сохранять потребление на постоянном или подобном уровне. Часто случается, что он вынужден затягивать долги.
Ссуды и кредиты облегчают жизнь человека и помогают достигнуть желаемых целей. Это решение часто изменяет порядок жизни: крайние сроки определяют ее ритм, и растущие проценты обозначают ее смысл.
Принимая на себя столь серьезное обязательство, человек должен руководствоваться разумом, но случается, что он либо не хочет, либо не в состоянии сделать это. Он затягивает кредит под влиянием эмоций и иллюзий. Решение стать должником становится опасным только тогда, когда заемщик теряет контроль под своими расходами и впадает в зависимость от очередных кредитов.
Ключевые слова: кредит, склонность к долгам, оторванный от реальной жизни оптимизм

Aspekty moralne w decyzjach ekonomicznych 
1.	Jak aspekty moralne włączane są w racjonalny proces podejmowania decyzji ekonomicznych? 
Prof. dr hab. Tadeusz Tyszka (Akademia Leona Koźmińskiego, Polska)
W pracy obecnej pokazuje się, że w ocenach moralnych, a także w decyzjach zawierających aspekty moralne istotną rolę odgrywa to, jak silne uczucia wzbudza naruszenie danej normy moralnej.  Kiedy naruszenie normy moralnej wzbudza silniejszą negatywną reakcję emocjonalną, to w ocenach moralnych ludzie są deontologami (nie są wrażliwi na wielkość i prawdopodobieństwo konsekwencji moralnych), natomiast, kiedy naruszenie normy wzbudza słabszą negatywną reakcję emocjonalną, to w ocenach moralnych ludzie są konsekwencjalistami (są wrażliwi na wielkość i prawdopodobieństwo konsekwencji moralnych). Ponadto, kiedy złamanie normy moralnej nie budzi zbyt silnych emocji, decydent porównuje i dokonuje wymiany (trade-off) między wartościami materialnymi i moralnymi, kiedy natomiast złamanie normy moralnej wzbudza silne emocje, to wybór dokonywany jest na zasadzie niekompensacyjnej. To, czy złamanie normy moralnej budzi słabsze albo silniejsze emocje, ma swoje konsekwencje także dla sposobu zniekształcania ocen moralnych.

2.	Decyzje w sytuacjach nierówności
Dr hab. Grzegorz Lissowski, prof. UW (Uniwersytet Warszawski, Polska)
Decyzje indywidualne w sytuacji nierówności są przedmiotem zainteresowania wielu nauk społecznych: psychologii, ekonomii, socjologii, antropologii, a także teorii normatywnych: teorii decyzji, teorii gier, teorii wyboru społecznego. W referacie zostaną przedstawione syntetycznie podstawowe ustalenia wyżej wymienionych nauk, oparte głownie na licznych eksperymentach, których celem było zbadanie zachowania ludzi w sytuacjach nierówności. Wyniki tych badań zależą od wielu czynników np. od pozycji w układzie nierówności, jaką zajmowały osoby badane, lub od roli, w jakiej występowały. Podane zostaną także wybrane, szczególnie interesujące i wywołujące kontrowersje przykłady problemów decyzyjnych w warunkach nierówności.

3.	Wpływ poczucia niesprawiedliwości na poziom zaufania i skłonność do ryzyka 
Dr Anna Macko (Akademia Leona Koźmińskiego, Polska)
Dr Marcin Malawski (Akademia Leona Koźmińskiego, Polska)
Badamy skłonność do ryzyka (mierzoną serią wyborów spośród par różnych loterii) oraz poziom zaufania (mierzony kwotą powierzoną przez gracza I graczowi II w standardowej grze zaufania) w dwóch grupach w eksperymencie z rzeczywistymi wypłatami pieniężnymi. Badani w obu grupach otrzymali bezpośrednio przed właściwym badaniem te same umówione wcześniej kwoty pieniędzy za tę samą wykonaną pracę, ale w jednej z grup wzbudzono poczucie niesprawiedliwego potraktowania wypłacając na ich oczach te same kwoty jeszcze innej grupie ludzi, która w ogóle nie pracowała. Spodziewamy się, iż wzbudzona w ten sposób złość doprowadzi do obniżenia zaufania i wzrostu skłonności do ryzyka.

Filozoficzno-teologiczne aspekty wolności 

1.	Wolność w świetle nowej teorii wyboru
Dr hab. Ryszard Szewczyk, prof. nadzw. KSW (Krakowska Szkoła Wyższa im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, Polska)
W podejściu tradycyjnym, spotykanym zarówno w naukach społecznych, jak i w naukach ścisłych, wybór jest rozumiany jako proces tworzenia pewnego podzbioru składającego się z elementów jednego lub kilku innych zbiorów, który w szczególnym przypadku może dać wynik w postaci zbioru pustego, to znaczy niezawierającego żadnego elementu. Taka sytuacja jest interpretowana zazwyczaj jako niedokonanie wyboru, co prowadzi w konsekwencji do wielu nieprawdziwych wniosków. Natomiast w teorii wyboru będącej przedmiotem tego referatu wybór został sprowadzony do postaci elementarnego aktu wyboru, w którym decydent musi wybrać jedną z dwóch możliwych opcji alternatywy: działać – nie działać. Z takiego podejścia wynika wiele ważnych wniosków dotyczących zarówno cech samego wyboru, jak i ich implikacji dla osoby ludzkiej jako podmiotu dokonującego wyboru. Najważniejszą z nich jest ta, że człowiek jest absolutnie wolny w swoich wyborach, Jeżeli więc ktoś godzi się na pełnienie roli narzędzia realizacji celów kogoś innego, to robi to z własnej woli, używając tym samym tego kogoś jako narzędzia realizacji celów własnych. Uprzedmiotowienie człowieka następuje więc zawsze na zasadzie wzajemności.
Słowa kluczowe: teoria wyboru, wolność wyboru, wolność a determinizm, zasada wzajemności, uprzedmiotowienie człowieka, człowiek jako środek do celu

Freedom in the light of the new theory of choice 
The term choice is usually understood as a process of creating a set from elements of some other sets. In special case the result of the choice can be the nullset what can be interpreted as if a decision maker has made no choice. Such approach may lead to some wrong conclusions. In the theory of choice presented in the paper choice was reduced to its elementary form, i.e. to the simple act of choice, where a decision maker has to choose one of the two possibilities creating an alternative: to act or not to act. Such approach implies many important findings with respect to both features of the very act of choice and their implications for the human being as a sole subject of the act of choice. The most important of them is the one stating that human being is absolutely free in his choices. If, therefore, one agrees to be the means in reaching somebody else’s end he at the same time uses the counter party as a means in reaching the end of his own. Objectifying a human being can take place solely on the reciprocity principle.
Keywords: theory of choice, choice theory, freedom of choice, freedom and determinism, reciprocity principle, objectifying the human being, man as a means

Рышард Шевчык
Свобода в аспекте новой теории выбора 
В традиционном подходе, встречаемом как в общественных науках, так и в точных науках, выбор понимается как процесс образования определённого подмножества, состоящего из элементов одного или нескольких других множеств, которое в особом случае может дать результат в виде пустого множества, значит не содержащего ни одного элемента. Как правило, такую ситуацию ассоциируют с  тем, что человек не сделал выбора, что приводит в результате к многим ошибочным выводам. Зато в теории выбора, являющейся предметом этого доклада, выбор сводится к элементарному акту выбора, в котором решающее лицо вынуждено выбрать одну из двух возможных опций альтернативы: действовать – не действовать. Из такого подхода вытекает много важных выводов, касающихся как свойств одного выбора, так и их импликаций для человека – субъекта, делающего выбор. Самым важным является факт, что человек имеет полную свободу выбора, итак если кто-то соглашается исполнять роль орудия ради осуществления целей кого-то другого, значит делает это по собственной воле, используя тем самым этого человека в качестве орудия осуществления собственных целей. Овеществление человека происходит всегда по принципу взаимности. 
Ключевые словa: теория выбора, свободa выбора, принцип взаимности, oвеществление человека

2.	Предпосылки разумной природы человека в трансцендентальной свободе воли
Проф. д.филос.н. Николай Николаевич Карпицкий (Сибирский государственный медицинский университет, г. Томск, Россия) 
В статье обосновывается, что все основные характеристики разумной природы человека можно вывести из трансцендентального основания свободы воли. Мышление животного мотивируется эмпирическими и психологическими факторами, однако, человек может самостоятельно задавать новую мотивацию мышления благодаря ценностному самоопределению, основанному на свободе воли. С ценностным самоопределением  связаны и другие свойства разумной природы человека – способность ответственно поступать, обращаться к духовной сфере, и т.д. Для описания разумной природы человека необходимы методы трансцендентальной философии.
Ключевые слова: Антропология, трансцендентальное, свобода воли

Nikolay Karpitski 
Presuppositions of the rational nature of a human being in the transcendental freedom of will
The paper supports an idea that all fundamental characteristics of the rational nature of a human being may be derived from the transcendental freedom of will. Animal thinking is motivated by the empiric and psychological factors only. However, a human being can impose a new motivation of thinking due to axiological self-determination based on free will. The axiological self-determination is also related to other attributes of the human rational nature such as responsible acting, turning to the spiritual realm etc. The methods of the transcendental philosophy are essential for description of the rational nature of a human being.
Key words: Anthropology, transcendental, freedom of will

Przesłanki rozumnej natury człowieka w transcendentalnej wolności woli
Artykuł udowadnia, iż wszystkie podstawowe cechy rozumnej natury człowieka można wyprowadzić z transcendentalnej wolności woli. Myślenie zwierzęcia jest motywowane przez czynniki empiryczne oraz psychologiczne, jednakże człowiek jest w stanie samodzielnie nadawać nową motywację myśleniu dzięki systemowi wartości, który człowiek określa sam z racji wolnej woli. Z wyborem systemu wartości wiążą się inne cechy rozumnej natury człowieka – zdolność do odpowiedzialność za swoje czyny, zwracanie się ku sferze duchowej itd. W celu przedstawienia rozumnej natury człowieka konieczne są metody filozofii transcendentalnej. 
Słowa kluczowe: Antropologia, transcendentalne, wolność woli

3.	Ментальная детерминированность свободы воли 
к.филос.н. Марет Мусламовна Бетильмерзаева (Чеченский государственный университет, Россия)
Выясняя соотношение понятий бытие, материя и сознание, можно говорить, что в этом соотношении выделяется два уровня: первый уровень – бытие эквивалентно материи и сознанию, то есть, мы можем говорить об одухотворенности бытия. Второй уровень – рассмотрение сознания как особого свойства материи, присущего высшим  формам организации во Вселенной. Первый уровень позволяет вести метафизический дискурс, и он первичен. Второй – распространенный подход – позволяет вести гносеологический дискурс, и есть следствие оналичения человеческим присутствием метафизического одухотворенного бытия. Активность человеческого сознания, детерминируемая ментальной, физиологической, социальной информативной заданностью, характеризуется  относительностью свободы воли, предрешенной диалектикой бытия и, более того, диалектикой языка. Отказаться вообще от понятия свобода воли нельзя, при всей не верифицируемости данного концепта он является активным механизмом, позволяющим быть человеческой практике, деятельности. В понятие свобода воли имманентно заложен механизм борьбы, и человек заброшен в эту борьбу свободы и воли. И при всей детерминированности человеческого бытия человек как канатоходец вынужден эквилибрировать. И умение акцентироваться на пробеле внутри концепта, умение найти свою нишу  в нем позволяет человеку состояться как человеку решительному. Ибо личностная состоятельность человека обусловлена его умением принимать решение. 
Ключевые слова: свобода, воля; бытие, материя и сознание; ментальный, физиологический и социальный детерминизм.

Maret M. Betilmerzaeva
Mental determination of will freedom
Finding out the correlation of the conceptions of being, matter and consciousness it is possible to speak that in this correlation two levels are distinguished: the first one is the following – being is equivalent to matter and consciousness, that is we can speak about spirituality of being. The second level is the following – consideration of consciousness as the special property of matter that is inherent in the highest forms of organization in the Universe. The first level makes it possible to carry on a metaphysical discourse, and it is primary. The second one, a wide spread approach, allows to carry on a gnosiological discourse and it is a consequence of availability by human presence of the metaphysical spiritualized being. The activity of human consciousness determined by mental, physiological, social informative task is characterized by the relativity of will freedom predetermined by the dialectics of being and, moreover, by the dialectics of language. It is impossible to deny the conception of will freedom in general. Even it we take into account non-verification of a given conception it is an active mechanism allowing the existence of the human practice and activity. The mechanism of struggle is immanently laid into the conception of will freedom and a person is thrown into this struggle of freedom and will. And with all determination of a human being a person is compelled to equilibrate as a rope-walker. And the ability to accentuate on a blank inside to the concept, the ability to find the niche in it allows a person to become resolute one. For a personal competency of a man is caused by his ability to make a decision.
Key words: Freedom, will; life, a matter and consciousness; a mental, physiological and social determinism.

Mentalna determinacja wolnej woli
Wyjaśniając relację zachodzące między terminami byt, materia oraz  świadomość można stwierdzić, iż w tym układzie wyodrębnia się dwa poziomy: pierwszy – byt jest ekwiwalentny materii oraz świadomości, czyli można mówić o uduchowieniu bytu. Drugi poziom – przedstawienie świadomości jako cechy szczególnej materii, właściwa wyższym formom organizacji we Wszechświecie. Pierwszy poziom pozwala na przeprowadzenie dyskursu metafizycznego, i jest pierwotny. Drugi – podejście rozpowszechnione – pozwala na przeprowadzenie dyskursu gnoseologicznego, i jest następstwem udostępnienia przez obecność człowieka metafizycznego uduchowionego bytu. Aktywność ludzkiej świadomości, zdeterminowaną przez mentalność, fizjologię oraz informację społeczną, cechuje relatywizm wolności woli, predestynowany dualizmem bytu, co więcej, dualizmem języka. Całkowicie zrezygnować z pojęcia wolności woli nie można, mimo braku możliwości weryfikacji owego konceptu, jest on aktywnym mechanizmem, który pozwala na bycie ludzkiej działalności. Pojęcie wolność woli immanentnie zawiera mechanizm walki, i człowiek jest skazany na tę walkę wolności i woli. Będąc zdeterminowany, człowiek jest zmuszony do balansowania jak akrobata na linie. Umiejętność skupienia się na brakach wewnątrz konceptu, umiejętność odnalezienia własnej niszy, pozwala człowiekowi na to, aby się stać człowiekiem zdecydowanym, bowiem dojrzałość osobowa człowieka jest uwarunkowana umiejętnością podejmowania decyzji.
Słowa kluczowe: wolność, wola, byt, materia i świadomość, determinizm mentalny, fizyczny i społeczny.

4.	Кризис как возможность дальнейшего развития мировоззрения
к.филос.н. Марина Садовски (Белгородский государственный институт культуры и искусств, Россия)
В статье раскрывается сущность жизненной позиции личности, раскрываются механизмы деятельности по включению в жизнь человеческого индивида.
Обосновывается идея о том, что весь жизненный путь человека формируется и развивается в непрерывном становлении и разрешении разнообразных по своей природе и значению противоречий. Рассматривается состояние кризиса в мировоззрении и его преодоление. 
Ключевые слова: жизненная позиция личности, трансформация мировоззрения в религии, мировоззренческая мутация, кризис мировоззрения

Marina Sadovski
Crisis as possibility of further development of world view
Essence of vital position of personality opens up in the article, the mechanisms of activity open up on plugging in life of human individual.
An idea is grounded that all vital way of man is formed and develops in the continuous becoming and permission various on the nature and to the value of contradictions. 
Consisting of crisis of world view and his overcoming is examined. 
Keywords: vital position of personality, transformation of world view in religion, world view mutation, world view crisis.

Kryzys jako możliwość dalszego rozwoju światopoglądu
W artykule została przedstawiona istota pozycji życiowej osoby ludzkiej. Została udowodniona teza, że człowiek przez całe swoje życie kształtuje się i rozwija, jest w procesie ciągłego stawania się oraz rozwiązywania różnorodnych, pod względem znaczenia oraz istoty, sprzeczności. W artykule został rozpatrzony kryzys światopoglądu oraz możliwości jego przezwyciężenia.
Słowa kluczowe: pozycja życiowa osoby ludzkiej, zmiana światopoglądu w religii, kryzys światopoglądu.

5.	Человек и его решения: философско-религиозная концепция свободы воли 
Сергей Иванович Суетин	(Христианский гуманитарно-экономический университет, Украина)
Проблема понимания свободы воли как христианской идеи неоднократно была в центре внимания религиозной и атеистической философии. В понимании идеи свободы воли выступают онтологический и аксиологический аспекты, которые определяют познание, этику, эсхатологию.
Ключевые слова: воля, свобода, этика, благодать, человек

Sergey I. Suetin
A person and his decisions: the philosophical and religious concept of freedom of will
The problem of understanding of a free will as Christian idea was repeatedly in the centre of attention of religious and atheistic philosophy. Ontological and axiological aspects which define knowledge, ethics, eschatology are the background in understanding of the idea of will freedom.
Key words: will, freedom, ethics, grace, the person

Człowiek i jego decyzje: filozoficzno-teologiczna koncepcja wolnej woli człowieka
Problematyka wolnej woli człowieka wielokrotnie znajdowała się w centrum uwagi religijnych oraz ateistycznych nurtów filozoficznych. W rozumieniu idei wolności woli występują dwa aspekty – ontologiczny oraz aksjologiczny, które określają poznanie, etykę, eschatologię.
Słowa kluczowe: wola, wolność etyka, łaska, człowiek.

6.	Duchowo-mistyczny wymiar podejmowania działania
Dr Marian Zawada (Rektor Wyższego Seminarium Duchownego Karmelitów Bosych w Krakowie)
Z teologicznego punktu widzenia należy zaakcentować powiązanie pomiędzy łaską i wolnością człowieka. W życiu duchowym mamy do czynienia z rozeznaniem woli Boga, jako podstawowego kryterium działania i podejmowania decyzji. Jest to niejako „wspólna” bosko-ludzka przestrzeń wyboru. W dziedzinie życia duchowego mamy do czynienia z działaniem nie tylko zewnętrznym, lecz i wewnętrznym, duchowym. Wiąże się to z tajemnicą Kościoła, który jako Ciało Chrystusa „gromadzi” w sobie wszelkie poczynania człowieka i Boga. W życiu mistycznym mamy do czynienia ze stanami biernymi, to znaczy, że człowiek zostaje niejako „zawieszony” w dziedzinie decyzji, i sam Bóg dokonuje we wnętrzu swojego dzieła. Kategoria bierności ujmowana jest jako udostępnianie przestrzeni antropologicznej podmiotowi Boskiemu, o której w pełni decyduje Bóg. Jest to zarazem  najwyższa forma działania, w której udział ma człowiek.
Słowa kluczowe: łaska, działanie  wewnętrzne, mistyka, stan bierny
Spiritual and mystical dimension of action making
Мариан Завада
Духовно-мистическое измерение совершаемого действия 

7.	Православное понимание свободы человека и современность
к.филос.н. Владимир Владимирович Петрунин (Орловский государственный университет, Россия)
В статье рассматривается проблема понимания свободы человека в восточно-христианской традиции. Особенностью православия является экспликация человеческой свободы посредством диалогического общения Бога и человека на энергийном уровне. Показывается существенное отличие православного понимания свободы от её секулярного осмысления. Проводится сравнительный анализ различного понимания свободы внутри христианства. 
Ключевые слова: Свобода, секулярность, человек, исихазм, общение, энергии, теозис.

Vladimir Petrunin
Orthodox understanding of human freedom and the present time
 The article deals with the problem of understanding of human freedom in East-Christian tradition. Orthodox peculiarity is its explication of human freedom through dialogic communication of the man and God on energetic level. The article demonstrates considerable difference of orthodox understanding of freedom from its secular interpretation. Comparative analysis of different understanding of freedom within Christianity is carried out. 
Key words: Freedom, secularity, person, Hesychasm, communication, energies, Theosis.

Prawosławne rozumienie wolności człowieka a współczesność
W artykule rozpatrywane jest zagadnienie rozumienia wolności człowieka w tradycji wschodnio-chrześcijańskiej. Cechą szczególną prawosławia jest eksplikacja wolności człowieka za pośrednictwem dialogu Boga z człowiekiem na poziomie energii. Została przedstawiona istotna różnica między prawosławnym rozumieniem wolności a sekularną interpretacją. Została przeprowadzona analiza komparatywna różnych interpretacji wolności w chrześcijaństwie.
Słowa kluczowe: Wolność, człowiek, nauka świecka, dialog, energii, Hesychasm, Theosis, prawosławie.

8.	Влияние убеждений на решения человека
проф. доктор Петр А. Павлюк (Ректор Гуманитарно-теологического института при Христианском гуманитарно-экономическом открытом университете, г. Одесса, Украина)
В докладе "Влияние убеждений на решения человека" речь идет о том, что убеждения людей напрямую связаны с их поведением и принимаемыми решениями. Убеждения относительно самих себя и своих возможностей в окружающем мире в значительной мере влияют на повседневную деятельность каждого человека. Есть убеждения, служащие ресурсом, а есть убеждения, сдерживающие движение вперед. Ведь убеждения - это зачастую неосознанное обобщение взаимоотношений между различными проявлениями жизненного опыта. И, очень часто они никак не связаны с фактической реальностью. Поэтому большая часть человечества живет в технически смоделированной, так называемой виртуальной реальности. Священное Писание повествует, что человек, как творение Бога, зависим по определению. Но, если он не зависим от Бога, то зависим от чего угодно.
В докладе говорится об уровнях и роли убеждений в семье, влиянии внешнего окружения на выработку убеждений. Ведь наши убеждения это не стратегия; они не дают возможности познать, "как" или "каким образом"; они также не являются поведением.   Возможно ли перестроить, изменить или разучиться верить в свои старые ограничивающие убеждения, ставшими предубеждениями, и взять на вооружение другие, способные вывести нас за пределы старых ограничений, на новые орбиты, превосходящие наши самые смелые предположения? И если такое возможно, то каким образом мы можем это осуществить? Поразмышлять над этими и другими вопросами предлагает автор этого доклада.
Ключевые слова: убеждения, решения, мировоззрение, ценности, возможности, идентичность.

Peter Pavlyuk
The view’s influence on human’s decisions
In the report “The View’s influence on human’s decisions’ is opened the question about direct connection of human’s views with their behavior and decisions they take. The opinion about oneself and one’s abilities in the surrounding world impacts considerably on man’s everyday life. There are views that serve as a source and there are ones that hold back the forward motion. As views – are usually subconscious generalization of mutual relations with different processes of life experience.  And they are very often not connected with actual reality. That’s why majority of mankind lives in technically modeled, so called virtual reality. The Holy Scriptures relate that human being as God’s creation is definitionally dependant. But if he’s not dependant on God, he’s dependant on anything else.
The report tells about levels and the role of views in the family, about influence of external environment on developing of the views. Because you know that it’s not a strategy; they don’t  give us an opportunity to know “how” and “whence”; they’re also cannot be called the behavior. Is it possible to reconstruct, to change or to lose the skill of believing in ones’ old limiting view’s that have became prejudices and  add to one's armoury other views  that are capable to lead us out of the old limitations to the new orbits that would excel our bravest assumptions? And if it is possible, how can it be accomplished? The author of this report invites you to reflect upon these and other questions. 
Key-words: Views, decisions, world-outlook, values, abilities, identity

Wpływ przekonań na decyzje człowieka
 Artykuł ukazuje, iż przekonania ludzi mają bezpośredni wpływ na ich zachowanie oraz podejmowane decyzje. Przekonania na swój własny temat oraz własnych możliwości w otaczającym świecie ma znaczący wpływ na codzienne czynności każdego człowieka. Wśród przekonań można wyodrębnić takie, które sprzyjają wykorzystaniu posiadanych zasobów oraz takie, które hamują rozwój. Przekonania są często nieuświadomionymi uogólnieniami relacji, zachodzącymi między zjawiskami, które człowiek doświadcza w trakcie swojego życia. Bardzo często nie są one związane z realną rzeczywistością. Dlatego spora część ludzkości żyje w zbudowanym przez technologów wirtualnym świecie. Pismo Święte powiada, że człowiek, jako dzieło rąk Bożych jest uzależniony z definicji. Jeżeli nie jest on uzależniony od Boga, to wówczas jest uzależniony od czegokolwiek. 
W artykule omawia się rolę przekonań w rodzinie, wpływ otoczenia zewnętrznego na kształtowanie przekonań. Nasze przekonania nie są strategią, nie pozwalają na poznanie – jak lub w jaki sposób; nie są także zachowaniem. Czy istnieje możliwość zmiany czy zaprzestania wiary w swoje stare ograniczające przekonania, które się przekształciły w uprzedzenia, i przyjęcie innych, które pozwolą nam wyjść poza ich ramy na nową przestrzeń, której ziszczą się nasze najśmielsze oczekiwania? I jeżeli jest to możliwe, to w jaki sposób można tego dokonać? Autor referatu proponuje zastanowić się nad tymi zagadnieniami.
Słowa kluczowe: przekonania, decyzje, światopogląd, wartości, możliwości. 

9.	Rola refleksji etycznej dla podjęcia decyzji o działaniu
Radosław Komuda (student, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

 W swojej pracy chcę wyjść na przeciw oczekiwaniom organizatorów konferencji i poruszane przez siebie zagadnienie refleksji etycznej rozpatrzeć interdyscyplinarnie. Rozważania o istocie decyzji, jej miejscu oraz roli, jaką dla niej ma refleksja etyczna posłużą za punkt wyjścia do postawienia pytania o problemy i zadania, z jakimi zmierzyć się będą musieli etycy, inżynierowie i programiści komputerowi łączący swe wysiłki w próbie zbudowania maszyny autonomicznej w swoich decyzjach, sądach, a tym samym - w byciu.
Słowa kluczowe: analiza języka naturalnego, Asimov, decyzja, etyka maszyn, refleksja etyczna, Trzy Prawa Robotyki

The importance of ethical reflection in decision making process
 In this paper I wish to meet the expectations of the organizers of the conference and investigate the issue of ethical reflection interdisciplinarly. My deliberations on the essence of decision, it's place and the importance of the ethical reflection will be starting points to bring questions about problems and tasks that ethicians, engineers and AI programmers will have to deal with when combining their efforts in trying to build a machine autonomous in it's decisions, judgments and eventually - being.
Key words: Asimov, decision, ethical reflection, machine ethics, Three Laws of Robotics, NLP

Радослав Комуда
Роль этической рефлексии для принятия решения о действии
В нашей работе мы хотим пойти навстречу ожиданиям организаторов конференции и затрагиваемый нами вопрос об этической рефлексии рассмотреть интердисциплинарно. Рассуждения о сути решения, его месте и роли, какую для неё играет этическая рефлексия, послужат исходной точкой проставления вопроса о проблемах и заданиях, с какими должны  помериться этики, инженеры и компьютерные программисты, объединяющие свои усилия, пытаясь построить машину,  автономную в своих решениях, мнениях, и тем самым – в существовании.
Ключевые слова: Анализ натурального языка, Асимов, решение, этика машин, этическая рефлексия, Три закона роботики  

Wybór w refleksji filozoficznej oraz w literaturze 

1.	Случайные процессы в динамике мира (анализ идей И.Р. Пригожина и Ю.М. Лотмана) 
к.и.н. Михаил Александрович Судаков (Чебоксарский политехнический институт (филиал) Московского государственного открытого университета, Россия)

В статье в сжатой форме излагаются идеи одного из основоположников синергетики И.Р. Пригожина и прослеживается влияние данных идей на деятельность культуролога и филолога Ю.М. Лотмана, сформулировавшего концепцию причинностей двух типов в историческом процессе.
Ключевые слова: И.Р. Пригожин, Ю.М. Лотман, синергетика, концепция причинностей, случайные процессы, бифуркация, закономерность, cлучайность

Mikhail A. Sudakov
The casual processes in dynamics of the world (the analysis of ideas by I.R. Prigogine and Y.M. Lotman)
In this article are stated the main ideas by I. Prigogine.  There is show of influence of these ideas on Y. Lotman's activity. The author notices that under the influence of these ideas Y.Lotman has formulated the concept of historical process.
Key words: I.R. Prigogine, Y.M. Lotman, casual processes, bifurcation, regularity, chance

Przypadkowe procesy w dynamice świata (analiza poglądów I. Prigogine’a i Y. Lotmana)
W artykule autor przedstawia w sposób zwięzły poglądy jednego z twórców teorii synergii I. Prigogine’a wpływ owych poglądów na twórczość kulturoznawcy oraz filologa Y. Lotmana, który sformułował koncepcję dwóch rodzajów konieczności w procesie historycznym.
Słowa kluczowe: I.R. Prigogine, Y.M. Lotman, synergia, koncepcja konieczności, bifurkacja, regularność, przypadkowość.

2.	Przeklęta świętość - wykluczenie i suwerenna decyzja w filozofii Giorgio Agambena mgr Teresa Klimowicz (doktorantka, UMCS)

Artykuł prezentuje poglądy włoskiego filozofa Giorgio Agambena dotyczące problemu wykluczenia.
Agamben odwołuje się do definicji suwerenności Carla Schitta, w której suwerenem jest ten, kto decyduje o stanie wyjątkowym. Suwerenna władza jest nieodzownie związana z odkrywaniem i konstytuowaniem „nagiego życia”, którego ucieleśnieniem jest figura homo sacer. Homo sacer i suweren stanowią swoje symetryczne odbicia i są dla siebie nawzajem konstytutywne.
Agamben przywołuje greckie rozróżnienie terminu życie: bios - życie polityczne, jakościowe oraz zoe- nagie życie, życie naturalne przysługujące wszystkim bytom. Suwerenna decyzja jest punktem w którym bios i zoe zostają rozdzielone, gdyż istotą suwerenności jest odniesienie do nagiego życia.
Celem artykułu jest prezentacja roli suwerennej decyzji oraz jej biopolitycznych konsekwencji. 
Słowa kluczowe: Agamben, wykluczenie, nagie życie, suwerenność, homo sacer 

Exclusion and sovereign decision in Giorgio Agamben’s philosophy
The paper presents philosophy of Italian philosopher Giorgio Agamben, emphasizing the problem of exclusion and sovereign power. Agamben recalls Carl Schmitt’s concept of the sovereign – the one that decides on the state of exception. Sovereign power is inevitably related with exposing and constituting “bare life” and its incarnation: homo sacer. Homo sacer and the sovereign are symmetric figures that constitute each other. 
Agamben refers to Greek distinction between bios- political life and zoe- natural life. Sovereign power marks the difference between bios and zoe as such act is constitutive for the sovereign.
The paper seeks to present the essence of the sovereign power and its biopolitical consequences. 
Keywords: Agamben, exclusion, sovereign power, bare life, homo sacer, biopolitics

Тереса Климович
Исключение и верховное решение в философии Джорджио Агамбена
Данная работа посвящена философии итальянского мыслителя Джорджио Агамбена. Основное внимание уделяется проблеме исключения и верховной власти. Агамбен возвращается тут к концепции верховного правителя Карла Шмидта, состоящей в том, что обладать верховной властью значит решать о принятии.  Верховная власть неизбежно связывается с раскрытием и утверждением «нагой жизни» и ее сиделки, homo sacer. Homo sacer и верховный правитель являются симметрическими фигурами, необходимыми друг друга  для вступления в силу. 
Агамбен ссылается на различие греческих слов «bios», что значит политическая жизнь и «zoe» - природная жизнь. Верховная власть отмечает различие между «bios» и «zoe», данный акт и становится устанавливающим для верховного правителя. Данная работа стремится представить суть идеи верховной власти и ее биополитических последствий. 
Ключевые слова: Агамбен, исключение, верховная власть, «нагая жизнь», homo sacer, биополитика

3.	Принятие решения как выход в художественном тексте
к.фил.н. Нино Автандиловна Попиашвили (Тбилисский государственный университет, Грузия)
к.фил.н. Хатиа Александровна Хатиашвили (Тбилисский государственный университет, Грузия)

Художественный текст можно рассматривать в качестве особым образом устроенного механизма, обладающего способностью заключать в себе исключительно высоко сконцентрированную информацию. Если мы сопоставим предложение из разговорной речи и стихотворение, набор красок и картину, гамму и фугу, то легко убедимся, что основное отличие вторых от первых в том, что они способны заключать в себе, хранить и передавать то, что для первых остается за пределами возможностей.
Объем информации в сообщении следует рассматривать как функцию числа возможных альтернативных сообщений. Структура художественного текста пронизана практически бесконечным числом границ, которые сегментируют этот текст на эквивалентные в разных отношениях и, следовательно, альтернативные отрезки.
Ключевые слова: художественный текст, принятие решения, структура художественного текста, автор текста, структура художественного текста.
	
Nino Popiashvili
Khatia Khatiashvili
Decision-making, as an exit in the text
The art text can be considered in quality of in a special way arranged mechanism possessing ability to comprise the exclusively highly concentrated information. If we compare the offer from informal conversation and a poem, a set of paints and a picture, scale and a fugue we will easily be convinced that the basic difference of the second from the first that they are capable to comprise, keep and tell that for the first remains outside of possibilities.
The information volume in the message should be considered as function of number of possible alternative messages. The structure of the art text is penetrated by almost infinite number of borders which segment this text on equivalent in different relations and, hence, alternative pieces.
Key words: the art text, decision-making, structure of the art text, the author of the text, structure of the art text.

Podjęcie decyzji, jako wyjście w tekście literackim
Tekst literacki można rozpatrywać w postaci mechanizmu o specyficznej budowie, który ma zdolność do zawierania w sobie wyjątkowo skoncentrowanej informacji. Jeżeli zestawić zdanie z mowy potocznej oraz wiersz, zestaw barw oraz obraz, gammę oraz fugę, to łatwo jest przekonać się, iż podstawowa różnica między drugimi a pierwszymi polega na tym, że są one zdolne do zawierania w sobie, przechowania oraz przekazywania tego, co dla pierwszych znajduje się poza granicami możliwości.
Wielkość informacji w wiadomości należy rozpatrywać jako funkcję od liczby możliwych alternatywnych wiadomości. Struktura tekstu literackiego utkana praktycznie nieskończoną liczbą granic, które segmentują ten tekst na ekwiwalentne w różnych proporcjach, a więc, alternatywne odcinki.
Słowa kluczowe: tekst literacki, podejmowanie decyzji, struktura tekstu literackiego, autor tekstu, struktura tekstu literackiego.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   
4.	 Выбор личности в пограничной ситуации: На примере творчества и жизни Василя Быкова 
Валентина Валентиновна Оскерко (аспирант, Белорусский государственный технологический университет, г. Минск, Республика Беларусь)
к.фил.н.  Людмила Ивановна Петровичева (Белорусский государственный технологический университет, г. Минск, Республика Беларусь)

Проблема принятия решения человеком, выбора является одной из центральных в философии экзистенциализма. Как известно, это направление сформировалось во время Первой мировой войны в работах русских и немецких философов и новый виток развития получило после Второй мировой войны в разработке французских писателей Ж.-П. Сартра и А. Камю. 
В Беларуси, которая с 1921 по 1991 гг. была частью СССР, философия экзистенциализма в естественном виде не могла проявиться, так как личность и ее выбор не являлись ценностями в тоталитарном государстве. 
Однако то, что не могло прорваться в философских трактатах, воплотилось в литературе. На человека вне коллектива обратил внимание писатель. Им был Василь Быков. В творчестве Василя Быкова проблема выбора в пограничной ситуации является центральной. Его пограничной ситуацией чаще всего была война. Но не нужно переоценивать роль военных событий в творчестве В. Быкова, как это было в советское время: они — только декорации, которые позволяют максимально обострить внутренний конфликт. 
Рассмотрение принятия решения человеком в пограничной ситуации в творчестве В. Быкова должно происходить на границе литературы и философии. Такой анализ позволит увидеть, что В. Быков средствами литературно-художественного исследования решает философскую проблему: реальность свободы личности. 
Цели нашего доклада — обратить внимание философов на творчество Василя Быкова, пересмотреть отношение к писателю как к военному прозаику и выделить особенности быковского экзистенциализма.
Ключевые слова: Пограничная ситуация, выбор, свобода личности, экзистенциализм, отчаяние, тревога, ответственность

Valiantsina Askerka 
Liudmila Piatrovitchava 
The choice of person in a border situation on the example of Vasil Bykau’s life and creativity
 The problem of acceptance of the decision by the man, choice is one of central in existentialism philosophy. As is known, this direction was generated during the World War I in texts of Russian and German philosophers and the new coil of development has received after the World War II in development of the French of Jean-Paul Sartre and Albert Camus. 
In Belarus, which in 1921–1991 was a part USSR, the existentialism philosophy in a natural kind could not be shown, as the person and its choice were not values in the totalitarian state. However that could not break in the philosophical treatises, was embodied in the literature. The writer has paid attention to the man outside of collective. He was Vasil Bykau. In Vasil Bykau’s creativity the problem of a choice in a boundary situation is central. His boundary situation was war more often. But it is not necessary to overestimate a role of military events in Vasil Bykau’s creativity, as it was in the Soviet time: they — only scenery, which allow maximum to aggravate the internal conflict. 
The consideration of acceptance of the decision by the man in a boundary situation in Vasil Bykau’s creativity should occur on border of the literature and philosophy. Such analysis will allow to see, that In. The bulls by means of literary - art research solves a philosophical problem: a reality of freedom of the person. 
The purposes of our report — to pay attention the philosophers to Vasil Bykau’s creativity to reconsider the relation to the writer as to the military prose writer and to allocate features of Vasil Bykau’s existentialism.
Key words: Border situation, choice, human freedom, existentialism, despair, disturbance, responsibility

Wybór człowieka w sytuacji ekstremalnej na przykładzie życia i twórczości Wasyla Bykowa
Problematyka podejmowania decyzji, wyboru przez człowieka stanowi centralne zagadnienie w filozofii egzystencjalizmu. Jak wiadomo, nurt ten wyłonił się w okresie I wojny światowej w dziełach rosyjskich oraz niemieckich filozofów, a nowy impuls rozwoju po II wojnie światowej został nadany przez J.-P. Sartre’a oraz A. Camusa.
Na Białorusi, która w latach 1921-1991 wchodziła w skład ZSRR, filozofia egzystencjalna w swojej czystej postaci nie mogła się rozwijać, gdyż osoba oraz dokonywane przezeń wybory nie były cenione w państwie totalitarnym.
Jednakże to, co nie mogło się przebić w traktatach filozoficznych, zostało urzeczywistnione w literaturze. Na człowieka poza zespołem (grupą) zwrócił uwagę pisarz Wasyl Bykow. W twórczości Wasyla Bykowa problematyka wyboru w sytuacji ekstremalnej staje się centralną. Najczęściej jego sytuacją graniczną jest wojna. Jednakże nie należy przeceniać roli wydarzeń wojennych w twórczości W. Bykowa, co było charakterystyczne dla krytyki literackiej w czasach komunistycznych. Wojna jest tylko dekoracją, która pozwala na zaostrzenie konfliktu wewnętrznego. 
Badanie zagadnienia podejmowania decyzji przez człowieka w sytuacji granicznej w twórczości W. Bykowa winno się odbywać na pograniczu filozofii i literatury. Taka analiza pozwala zauważyć, iż W. Bykow za pośrednictwem narzędzi badań literackich zgłębia problem filozoficzny, którym jest rzeczywistość wolności osoby ludzkiej.
Celem artykułu jest zwrócenie uwagi filozofów na twórczość W. Bykowa, ponowna ocena twórczości pisarza oraz wyodrębnienie cech szczególnych egzystencjalizmu W. Bykowa.
Słowa kluczowe: Sytuacja ekstremalna, wybór, wolność osoby ludzkiej, egzystencjalizm, rozpacz, trwoga, odpowiedzialność.

5.	Człowiek w poszukiwaniu sensu oraz wobec podjętych decyzji w refleksji Tomasza Manna 
mgr Agnieszka Turoń (Uniwersytet Śląski)

Tomasz Mann konstatuje za J. W. Goethe, że nikt nie pozostaje całkowicie takim, jakim był, poznając samego siebie. Autor Czarodziejskiej Góry próbuje spojrzeć w głąb historii, by poszukać źródeł upadku człowieka dwudziestego wieku, a po zdefiniowaniu przyczyn największej klęski rozumnego gatunku ludzkiego, pozostawać w ufności, że nikt już nie dopuści do odrestaurowania rampy kolejowej w Brzezince. Poszukiwanie przyczyn możliwości zaistnienia takiego stanu rzeczy nie stanowi dla niemieckiego intelektualisty próby usprawiedliwienia ideologii faszystowskiej, która narodziła się w jego ojczyźnie. Refleksja Manna skupia się na problematyce odpowiedzialności za podjęte decyzje, nie tylko mieszczaństwa niemieckiego, lecz także implicite każdego poszczególnego człowieka. Jak zauważa J. Ortega y Gasset, człowiek jest Bogiem z okazji, stąd też autor umieszcza swojego młodego bohatera Czarodziejskiej Góry (Hansa Castorpa) w miejscu toczącego się od zarania dziejów sporu, między dwoma odwiecznie wykluczającymi się porządkami (prezentują je: Settembrini – humanista oraz Naphta – niedoszły jezuita). Hans Castorp jest człowiekiem bezradnym wobec wezwania granicy; jednocześnie jednak człowiekiem, który postanawia zbudować swoje wewnętrzne domostwo na pograniczu innych światów, zagrażających jego integralności. Pełne pojęcie człowieczeństwa to tragiczne rozdarcie między sprzecznościami, które są fundamentalne dla konstytucji człowieka, a co za tym idzie to niezmienne poczucie odpowiedzialności za wynikłe z tego stanu rzeczy decyzje.
Słowa kluczowe: cywilizacja i kultura XIX wieku, człowiek, odpowiedzialność, sens, totalitaryzm

Thomas Mann’s reflection on a human being on his way in search of a sense and his place in the face of the decisions taken
Having paraphrased J.W. Goethe Thomas Mann states that after getting to know oneself better and better no one remains exactly the same as one used to be. The author of The Magic Mountain tries to look deeper into the history to search for the source of twentieth-century man’s fall and once he defines what the reasons for the biggest disaster of the rational being are, he remains certain that no one will ever let restore so called Altejudenrampe (i.e. an old unloading ramp) in Birkenau. For the German intellectual searching for the possibilities of such thing to happen is not equal to the attempt of providing the excuse for the fascist ideology which rose and developed in his country. Mann’s thoughts focus on the issue concerning responsibility for the decisions taken not only by the German bourgeoisie, but also implicite by each individual human being. As J. Ortega y Gasset noticed, human being is the God only accidentally, hence the author places his young hero of The Magic Mountain (Hans Castorp) in the middle of the dispute which has been going on for ages and which concerns two always mutually exclusive orders represented by Settembrini – a humanist and Naphta – a would-be Jesuit. Hans Castorp is a helpless man in face of the border situation; however he remains still a man who decides to build his internal homestead in the borderland of other worlds which threaten its integrity. The complete concept of humanity is nothing but the tragic dilemma between contradictions which are fundamental as far as the condition of the human being is considered, followed by the invariable sense of responsibility for the decisions resulting from that state.
Key words: civilization and culture of the XX century, human being, responsibility, sense, totalitarianism.

Агнешка Туронь
Человек в поиске смысла и в отношении к  принятым решениям в размышлениях Томаса Манна
Томас Манн следуя И.В. Гете констатирует, что никто не остается полностью таким, каким был, познавая самого себя. Автор «Волшебной горы» пытается взглянуть в глубину веков, чтобы поискать источник падения человека двадцатого века, и после определения причин самого большого поражения разумного человеческого вида оставаться уверенным, что уже никто не решится васстанавить железнодорожную платформу в Бжезинке. Поиски причин возможнасти возникновения такого положения не являются для немецкого интеллектуалиста попыткой оправдания фашистской идеологии, которая зародилась в радной стране писателя. Размышления Манна концентрируются на проблеме ответственности за принятые решения не только немецкого мещанства, но тоже implicite каждого отдельного человека. Как замечает Х. Ортега-и-Гассет, человек является Богом по случаю, по этой причине автор относит своего молодого героя «Волшебной горы» (Ганса Касторпа) к месту, в котором с древнейших времен ведется спор между двумя  исстари исключаюшимися порядками (представляют их: Сеттембрини – гуманист и Нафта – чуть было не ставший иезуитом). Ганс Касторп является человеком бессильным перед призванием границы; однако одновременно человеком, который решает построить свой внутренний мир на границах других миров, угрожающих его целостности. Истинное понятие человечности ето трагичная раздвоенность противоречий, которые являются фундаментальными для конституции человека, а за этим следует неизменное сознание ответственности за решения, создавшиеся в результате такого положения вещей.
Ключевые слова: цивилизация и культура XIX века, человек, ответственность, смысл, тоталитаризм.

Podejmowanie decyzji w zarządzaniu przedsiębiorstwem 

1.	Podstawy rozumienia przedsiębiorstwa
Dr Katarzyna Sołkowicz (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)

Opracowanie stanowi próbę zastanowienia się nad podstawowym rozumieniem przedsiębiorstwa poprzez odwołanie się do istotnych przejawów działalności menedżera. Autorka zaproponowała sposób rozumienia przedsiębiorstwa poprzez czynności poznawcze menedżera. Dokonują się one poprzez świadome wytworzenie znaków poznawczych, a język w tym procesie służy poznaniu przedsiębiorstwa i budowaniu w ramach jego struktur więzi komunikacyjnych. Podjęto także próbę określenia, na czym ma polegać „odczytywanie” przedsiębiorstwa przez menedżera. Odgrywa ono bowiem kluczową rolę w bieżącej działalności przedsiębiorstwa.
Słowa kluczowe: menedżer, rozumienie przedsiębiorstwa, poznanie menedżerskie, odczytywanie przedsiębiorstwa

2.	Possibilities of decision-making in the project management tasks
MA Iryna O. Martynenko (National Aerospace University “Kharkov Aviation Institute” Ukraine)

 The whole conscious activity of human beings is indissolubly related to the planning and management, which are premonitory and defining for all their purposeful activities. Any process of planning and management can be represented as a sequence or a complex of decision-making processes. On the other hand, we live in the rapidly changing and complicated world, and factors that are need to be considered in decision-making are becoming more numerous, various and interconnected. The consequences of decision-making are often unexpected and more extended in time and space. That is why the interest in the investigating of the decision-making processes is not subsiding. 
Key words: decision-making processes,  decision-maker, project management 

Ирина Олеговна Мартыненко
Возможности принятия решений в задачах управления проектами
Вся сознательная деятельность человека неразрывно связана с планированием и управлением, предваряющим и определяющим все его целенаправленные действия. Любой процесс планирования и управления можно представить в виде последовательности или комплекса процессов принятия решений. С другой стороны, мы живем в быстро изменяющемся и усложняющемся мире, все более многочисленными, многообразными и взаимосвязанными становятся факторы, которые приходится учитывать при принятии каждого решения. Последствия его оказываются зачастую неожиданными все более раздвинутыми во времени и в пространстве. Поэтому и не ослабевает интерес к исследованиям процесса принятия решений. 
Ключевые слова: процесс принятия решений,  лицо, принимающее решения, управление проектами. 

Możliwości podejmowania decyzji w zarządzaniu projektami
Cała świadoma działalność człowieka jest nierozerwalnie związana z planowaniem oraz zarządzaniem, które określa wszystkie działania celowe człowieka. Każdy proces planowania oraz zarządzania można przedstawić w postaci ciągu lub zbioru procesów podejmowania decyzji. Z drugiej strony, żyjemy w świecie coraz bardziej skomplikowanym oraz szybko zmieniającym się. Czynniki, które należy uwzględniać przy podejmowaniu każdej decyzji stają się coraz bardziej liczniejsze, różnorodne oraz w większym stopniu powiązane ze sobą. Skutki podjętej decyzji bywają niekiedy nieoczekiwane, coraz bardziej przesunięte w czasie i przestrzeni. Dlatego problematyka procesu podejmowania decyzji nadal cieszy się sporym zainteresowaniem wśród badaczy.
Słowa kluczowe: proces podejmowania decyzji, decydent, zarządzanie projektami.

3.	Gra kierownicza jako narzędzie treningu decyzyjnego i wspomagania decyzji menedżerskich
dr inż. Alicja Balcerak (Politechnika Wrocławska, Polska)

Podejmowanie decyzji jest istotą pracy menedżera. Większość decyzji menedżerskich dotyczy problemów nierutynowych i słabo ustrukturalizowanych. Decyzje podejmowane są w warunkach niepewności i deficytu czasu, wpływają na nie w niekontrolowany sposób liczne czynniki psychologiczne i organizacyjne. 
Symulacyjne gry kierownicze tworzą bezpieczne środowisko uczenia się, w którym uczestnicy rozgrywek mogą odkrywać, komunikować i zmieniać swoje model myślowe, opracowywać i testować nowe strategie. Mogą służyć jako narzędzie treningu decyzyjnego, wspomagania decyzji menedżerskich i tworzenia sprzyjającej uczeniu się kultury organizacyjnej.
Słowa kluczowe: decyzja menedżerska, gra kierownicza, uczenie się

Management game as a tool for decision-making training and for supporting managerial decisions
Decision making is the essence of managers’ activity. Most of managerial problems are non-routine, ill-structured, involve many interrelated factors. Managers usually operate under deficiency of time and relevant information. Their decisions are affected by many uncontrolled psychological and organizational factors. 
Management game provide safe learning environment where participants can reveal, share and change their mental models, develop and explore new strategies. It can serve as a tool for decision-making training, to support managerial decisions and to develop an organizational learning culture.
Keywords: managerial decision-making, management game, learning

Алиция Бальцерак
Управленческая игра, как инструмент тренинга принятия решений и поддержки управленческих решений
Принятие решений - суть деятельности менеджеров. Большинство управленческих решений касается нерутинных и низко структуризированных, со множеством взаимосвязанных факторов проблем. Менеджеры обычно действуют в услових недостатка времени и релевантной информации. На их решения влияние оказывают множество психологических и организационных факторов. 
Управленческая игра обеспечивает благоприятную дидактическую среду, в которой участники могут открывать, сообщать и изменять свои модели мышления, разрабатывать и тестировать новые стратегии. Игра может служить инструментом для обучения принятия решения, поддержки управленческих решений и создания благоприятной для обучения организационной культуры.
Ключевые слова: управленческие решения, управленческая игра, обучение 

4.	Czynniki warunkujące podejmowanie właściwych decyzji przez usługodawcę
Dr Elżbieta Skąpska (Politechnika Białostocka, Polska)

W prowadzeniu każdej działalności gospodarczej, zwłaszcza usługowej, zarządzanie wiąże się z czynnikami mającymi wpływ na osiąganie efektów. Warunki sukcesu bądź porażki stanowią instrumenty osobowościowe, społeczne, kulturowe oraz gospodarcze. O tym czy przedsięwzięcie od strony podażowej jest racjonalne decyduje satysfakcja usługobiorcy. Celem artykułu jest identyfikacja czynników warunkujących podejmowanie właściwych decyzji z punktu widzenia usługodawcy.
Słowa kluczowe: czynniki sukcesu, właściwe decyzje usługodawcy, zarządzanie

Factors influencing service provider’s proper decisions
Managing each economic activity, especially service, concerns factors influencing achieving its goals. Conditions determining either success or failure are personality, social, cultural and economic instruments. The rationale of supply venture depends on a client’s sense of satisfaction. The aim of this article is to identify factors influencing proper decisions from a service provider’s standpoint.
Keywords: success factors, proper decisions of service provider, management

Эльжбета Скомпска
Факторы, обуславливающие принятие правильных решений производителем услуг
Управление в ведении любой хозяйственной деятельности, а особенно сервисной, связано с факторами, влияющими на достижение результатов. Среди условий, определяющих успех или поражение можно выделить: личностные, социальные, культурные и экономические. Свидетельством рациональной деятельности предприятия со стороны предложения является удовлетворение покупателя услуг. Целью статьи является идентификация факторов, обусловливающих принятие сooтветствующих решений с точки зрения производителя услуг.
Ключевые слова: факторы успеха, надлежащие решения поставщика услуг, управление

5.	Социальная ответственность в управленческих решениях топ-менеджмента белорусского бизнеса
Проф. д.соц.н., Валентина Александровна Симхович (Белорусский государственный экономический университет, Беларусь)

Данная статья посвящена вопросам социальной ответственности, которая определяет принятие управленческих решений топ-менеджментом белорусских предприятий и компаний. Отсутствие единого представления о феномене КСО в той его интерпретации, которая требует учета интересов всех стейкхолдеров, отражено в доминирующем характере экономического фактора, определяющего принятие социально ориентированных решений высшими руководителями отечественного бизнеса.
Ключевые слова: Корпоративная социальная ответственность, социально ориентированные управленческие решения, стейкхолдеры, топ-менеджмент, белорусский бизнес.

Valentina A. Simkhovich
Social responsibility in administrative decisions of top-management of Belarusian business
The article is devoted to the issues of social responsibility that determines making the decisions by the top-management of the Belarusian enterprises and companies. Lack of the CSR integrated interpretation as a phenomenon that takes the interests of all stakeholders into account are reflected in the dominant economic factor that determines socially oriented decisions made by the top-managers of home business. 
Key words: Corporate social responsibility, socially oriented managerial decisions, stakeholders, top-management, Belarusian business

Odpowiedzialność społeczna w decyzjach zarządczych, podejmowanych przez top-menedżerów białoruskiego biznesu
Artykuł jest poświęcony zagadnieniu odpowiedzialności społecznej, która określa podejmowanie decyzji kierowniczych przez top-menedżerów białoruskich przedsiębiorstw i spółek akcyjnych. Brak ujednoliconego poglądu na temat korporacyjnej odpowiedzialności społecznej (KOS) w wykładni, która bierze pod uwagę interesy wszystkich udziałowców, odzwierciedla się w dominującym charakterze czynnika ekonomicznego, który określa podejmowanie decyzji o znaczeniu społecznym przez wyższe kierownictwo biznesu rodzimego.
Słowa kluczowe: Korporacyjna odpowiedzialność społeczna, kierownicze decyzje społeczne, udziałowcy firm, top-managament, biznes białoruski.

6.	Znaczenie wartości w strategicznym zarządzaniu przedsiębiorstwem rodzinnym
Dr Adrianna Lewandowska (Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu, Polska)

Przedsiębiorstwa rodzinne charakteryzują się szczególnego rodzaju kulturą organizacyjną, na którą silnie oddziałuje rodzina. Wartości rodzinne przenikają do struktur firmy stając się dla niej pozytywnym punktem odniesienia dla zarządu, pracowników, partnerów biznesowych, klientów. System wartości wywodzący się z indywidualnego systemu postrzegania świata przez właścicieli silnie oddziałuję na wizję, misję, oraz wszelkie decyzje strategiczne. Zdefiniowanie kluczowych wartości przedsiębiorstwa, tworzących jego kulturę organizacyjną,  a jednocześnie wpływających na jego strategiczne decyzje może nie tylko przyczynić się do zwiększenia efektywności  działania pracowników zorientowanych na realizację zadań strategicznych, lecz także, w dalszej perspektywie może okazać się pomostem w przyszłość dla kolejnych pokoleń. 

The managers of the company the most often base their decisions on unidentified and intuitional values. But the increase in the awareness in this range can cause rational benefits. Identifying key values of the company, creating its organisational culture and, at the same time, influencing its strategic decisions can not only contribute to the increase in workers’ effectiveness, focused on realisation of strategic actions, but also in further perspective can occur as the bridge for next generations. Other people’s expectations are directed to the idea that company’s values should remain the unalterable element which describes its identity. It is incredibly important to characterise in the correct way these values that create the centre of a family company and set its frames of work. Companies which guarantee the continuity of values have chances not only for effective succession but at the same time increase its competitive potential.

7.	System wspomagania decyzji kadrowych w spółkach akcyjnych
Dr hab. Marek  Pawlak, prof. KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Jedną z ważniejszych decyzji mających wpływ na przyszłość spółki jest wybór członków jej władz. Stworzono informatyczny system zawierający dane o członkach zarządów i rad nadzorczych polskich spółek akcyjnych. Jedną z jego funkcji jest pomoc przy powoływaniu odpowiednich osób do pełnienia funkcji w organach spółek. Dostęp do systemu jest możliwy za pośrednictwem Internetu.
Słowa kluczowe: system wspomagania decyzji, członkowie zarządów, spółki akcyjne

Personal decision support system for joint stock companies
One of the most important decisions that will influence the future of the company is appointing company’s board members. An information system has been developed which contains data about board members of Polish joint stock companies. One of the functions of the system is to help in the process of appointing of appropriate people to become board members. An access to the system is possible via Internet. 
Key words: decision support system, boards members, joint stock companies

Марек Павляк
Система поддержки принятия кадровых решений для акционерных обществ
Одно из самых важных решений, влияющих на будущее компании - выбор членов правления компании. Создана информационная система, содержащая данные о членах правления польских акционерных обществ. Целью одной из функций системы – оказать помощь в процессе назначения соответствующих людей на управленческие должности акционерных обществ. Доступ к системе возможен через Интернет. 
Ключевые слова: система поддержки принятия решений, члены правлений, акционерные общества

8.	Efektywna rozmowa kwalifikacyjna i jej wpływ na podejmowanie decyzji o zatrudnieniu
Dr Magdalena Ślazyk (Uniwersytet Wrocławski, Polska)
Sukcesy wynikające ze stosowania efektywnych rozmów kwalifikacyjnych w organizacji wiążą się nie tylko z wybieraniem lepszego kandydata do pracy i wykorzystywaniem jego wrażeń związanych z procesem rekrutacyjnym do budowania pozytywnego wizerunku pracodawcy, ale również ze zmniejszeniem częstotliwości występowania sytuacji, w których w trakcie procesu „odrzucamy” dobrego kandydata.
Artykuł porusza zagadnienia związane z obecnym rynkiem pracy i oczekiwaniami organizacji związanymi z poszukiwaniem kandydatów. W dalszej części przedstawiono trudności związane z prowadzeniem rozmów kwalifikacyjnych. Zaprezentowano także niebezpieczeństwa związane z pułapkami rekrutacyjnymi, czyli wpływ błędnych założeń na jakość prowadzonej rozmowy oraz podejmowanie decyzji (poleganie na osobistych odczuciach i wrażeniach, niekompletne informacje, ustanawianie poziomu standardu przez kandydata). Zaprezentowane strategie prowadzenia efektywnych rozmów kwalifikacyjnych umożliwią podniesienie jakości prowadzonych rekrutacji i podejmowanie trafniejszych decyzji o zatrudnieniu.
Słowa kluczowe: Rozmowa kwalifikacyjna, decyzje o zatrudnieniu, efektywna
rekrutacja.

An effective job interview and its influence on the decision of employment
Success coming from using effective job interviews in an organization is connected not only with choosing the “better” candidates and using their experience associated with the recruitment process to branch building but also with decreasing the number of situations in which the right candidate is rejected during the process.
This article takes into account issues involving the work market and the expectations of an organization when speaking of searching for candidates. Later on, difficulties associated with conducting job interviews are presented. What more, the dangers of “recruitment trap’s” are shown. 
In other words, I take a look at the making of wrong assumptions and their effect on the quality of the interview and decision making (depending on a person, feeling and impressions, incomplete information, setting standards by the candidate). The given strategies of holding effective job interviews will allow organizations to increase the quality of recruitments and making proper decisions of employment.
Key words: interview, decision of employment, effective recruitment process. 

Магдалена Шьлязык
Эффективное собеседование и его влияние на решение о приёме на работу
 Успехи, возникающие в последствии употребляния эффективных собеседований в организации связаны с тем, чтобы выбрать лучшего претендента на работу и использовать его впечатления, связанные с рекрутингом, в создании положительного имиджа работодателя, но также с тем, чтобы сократить число ситуаций, когда во время рекрутинга мы «отбрасываем» хорошего претендента.
Статья касается вопросов нынешнего рынка труда и ожиданий организаций, связанных с поиском претендентов. В следующей части представлены трудности связанные с ведением собеседований. Кроме того, показаны опасности, связанные с рекрутинговыми ловушками, а значит и влияние ошибочных установок на качество собеседования, а также на принятие решения (руководство личными чувствами и впечатлениями, неполная информация, устанавливание уровня претендентом). Показанные стратегии эффективных собеседований делают возможным повышение качества рекрутингов и принимание правильных решений при принятии на работу.
Ключевые слова: Собеседование, решения о приёме на работу, эффективный рекрутинг.

9.	Partycypacja pracowników w podejmowaniu decyzji w sprawach przedsiębiorstwa. Zagadnienia prawne
Dr Kazimierz Ostaszewski (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)

Artykuł ukazuje genezę i rozwój prawa partycypacji pracowniczej w prawodawstwie Unii Europejskiej i jej implementację do polskiego porządku prawnego. Idea partycypacji pracowniczej jest głęboko zakorzeniona w myśli katolicko-społecznej, akcentowaną współcześnie w Magisterium Kościoła. Prawo partycypacji pracowniczej jest realizowane przez fakt podejmowaniu decyzji przez pracowników bądź ich przedstawicieli w najważniejszych kwestiach dotyczących funkcjonowania przedsiębiorstwa. Prawna gwarancja uczestnictwa pracowników w podejmowaniu decyzji wywiera pozytywne skutki ekonomiczne powodujące wzrost konkurencyjności przedsiębiorstwa. 
Słowa kluczowe:
Partycypacja pracownicza, podejmowanie decyzji, demokracja przemysłowa, przedsiębiorstwo, rady pracownicze. 

Worker participation in company decision making process. Legal aspects
The article discusses forms of worker participation in the European Union and in the Polish legislation. The idea of worker participation exposed in Catholic social thought is broadly considered in domestic and EU legislation. Participation right is realized by the fact, that the employees or their representatives gain influence on decisions related to economic and employee issues within the company. Worker participation right has a positive influence on quality and efficiency of work and competiveness of company, prevents conflicts and diminishes the risk of strikes.
Key words: Worker participation, decision–making, industrial democracy, enterprise, works council. 

Казимеж Осташевски
Участие сотрудников в процессе принятия решений, касающихся предприятия. Юридические аспекты
В статье представлен генезис и развитие в Европейском союзе и в польском законодательстве нормативов, касающихся участия сотрудников в управлении предприятием. Идея участия работника в управлении предприятием уходит глубоко своими корнями в социальное учение Католической Церкови. Право партиципации сотрудников выполняется в факте принятия ими или их представителями решений, касающихся вопросов, связанных с функционированием предприятия. Юридическая гарантия на участие сотрудников в принятии решений оказывает положительное влияние на качество и эффективность работы, повышает конкурентоспособность предприятия, предотвращает конфликты и уменьшает риск забастовок.
Ключевые слова: участие сотрудников, принятие решений, промышленная демократия, предприятие, трудовой совет.

10.	Idealny  przekaz  a  skłonność  ludzi  do  zaangażowania  -  studium percepcji  komunikacji organizacji  pozarządowych
Dr Joanna Hernik (Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny, Polska)
Dr Kondratowicz-Pozorska (Uniwersytet Szczeciński, Polska)

Artykuł przedstawia rozważania z zakresu zarządzania komunikacją, analizując treść komunikatów organizacji pozarządowych w aspekcie oczekiwań ich odbiorców. Z przeprowadzonych badań i analiz wynika, że organizacje zbyt ogólnie formułują treść komunikatów, informując głównie o generalnych celach i sposobach działania. Respondenci podkreślają natomiast, że chcieliby więcej wiedzieć o samej organizacji, jak i poznawać szczegóły odnoszące się do sposobu wydawania pozyskiwanych środków. Tego rodzaju informacje bardziej skłaniałyby do wsparcia i osobistego zaangażowania. Tak więc organizacje powinny poprawić zakres treści, a także szczerzej i intensywniej komunikować się ze swoimi odbiorcami, dzięki czemu uzyskają lepszy poziom interakcji i wspólnoty. 
Słowa kluczowe: determinanty zaangażowania, komunikacja, marketing, organizacje non-profit.

Ideal communication vs. peoples` penchant for commitment – a study of perception of nongovernmental organizations` communication
This article represents a discussion on management of information issues based on bodies of messages analysis in an aspect of recipients needs. From conducted research and analysis one main conclusion derivers: nongovernmental organizations create its messages in too general way and inform only about overall goals and ways of activity. Respondents have underlined that they would like to know much more about given organization and want to obtain detailed information on spending money instead of. So wider scope of information would prompt people to support organizations and effect stronger personal devotion. Therefore organizations should improve an extent of messages and honestly and more fully communicate with society; thanks to this they would gain better level of interaction and collectivity. 
Key words: determinants of commitment, levels of communication, management, promotion.

Иоанна Херник
Иоланта Кондратович-Позорска
Идеальная коммуникация vs. склонность людей к сотрудничеству – изучение восприятия информационных сообщений неправительственных организаций 
 Данная статья рассматривает вопросы управления коммуникацией, анализируя информационные сообщения неправительственных организаций под углом ожиданий реципиентов. Из проведенного исследования и анализа вытекает вывод: неправительственные организации формулируют свои информационные сообщения в слишком общем виде и информируют только о главных целях и видах своей деятельности. Респонденты подчеркнули, что они хотели бы знать намного больше о самой организации и получать детальный отчет о расходе поступивших средств. Более подробная информация побудила бы людей к поддержке организаций и способствовала бы более активному личному участию. Поэтому организациям следует улучшить содержание своих сообщений, честно и более активно вести диалог с обществом, что приведет к более высокому уровню сотрудничества. 
Ключевые слова: детерминанты сотрудничества, уровни коммуникации, управление, содействие

11.	The decision about long-hours working and the rise of workaholism in the perspective of global changes
Mgr Diana Malinowska (Jagiellonian University, Poland)
An individual decision to increase work hours can be seen in the context of globalization. We have to notice that people engage, respond, escape, reproduce or transform the globalizing forces that they necessarily encounter in their professional lives. This article concerns contemporary phenomenon of long-hours working and workaholism. Many people can be seen nowadays as workaholics, who constantly allocate excessive amount of time to work-related activities. What are the reasons to decide to totally devote themselves to work? To give the answer the author examines socio-cultural and economic factors that influence the decision about working long hours and create conditions to the rise of workaholism. These global factors are, in particular: organizational policy of reengineering, rightsizing and downsizing, “extreme work ethos”, work esthetics, consumerism, new forms of work and technological advancement. Finally, some formal solutions in a workplace that could help people make correct decision about their work time are suggested. 
Key words: workaholism, long-hours working, globalization, decision making

Диана Малиновска
Решение о продлении рабочего времени и возникновение трудоголизма с перспективы глобализационных перемен 
Решение индивида о продлении рабочего времени может рассматриваться в контексте глобализационных перемен. Важно отметить, что силы глобализма, с которыми люди неизбежно сталкиваются  в своей профессиональной жизни, оказывают влияние на их поведение. 
Настоящая статья затрагивает тему современных явлений - продления рабочего времени и трудоголизма. В настоящее время многих из нас можно назвать трудоголиками, слишком много времени посвящающими исполнению профессиональных обязанностей. По какой причине люди принимают решение посвятить свою жизнь работе? Автор статьи отвечает на этот вопрос, обращаясь к социально-культурным факторам, оказывающим влияние на решение о продлении рабочего времени и создающим условия для возникновения трудоголизма. Среди этих факторов перечисляет и анализирует: политику реструктуризации и снижения затрат в организациях, «экстремальную» этику труда, «эстетику труда», потребительский стиль жизни и технологический прогресс. В заключение, делает выводы, связанные с формированием рабочей среды, которые смогут помочь людям принять правильные решения о продолжительности рабочего времени.
Ключевые слова: трудоголизм, продление рабочего времени, глобализация, принятие решения

Decyzja o wydłużeniu czasu pracy i powstanie pracoholizmu w perspektywie zmian globalizacyjnych
Decyzja jednostki o wydłużeniu czasu pracy może być rozpatrywana w kontekście przemian globalizacyjnych. Powinniśmy zauważyć, że siły globalizmu, z którymi ludzie nieuchronnie spotykają się w swoim życiu zawodowym, wywierają wpływ na ich zachowanie. 
Niniejszy artykuł dotyczy zjawisk obecnych współcześnie - wydłużenia czasu pracy 
i pracoholizmu. Aktualnie wielu ludzi jest uznawanych za pracoholików, którzy przeznaczają zbyt dużo czasu na wykonywanie czynności zawodowych. Jakie są powody podjęcia decyzji o poświęceniu swojego życia pracy? Autor artykułu odpowiada na to pytanie, odwołując się do  czynników społeczno-kulturowych, które wywierają wpływ na decyzję o wydłużaniu czasu pracy i tworzą warunki do powstania pracoholizmu. Wśród tych czynników wymienia 
i analizuje: politykę restrukturyzacji i zmniejszania kosztów w organizacjach, „ekstremalną” etykę pracy, „estetykę pracy”, konsumpcjonistyczny styl życia i postęp technologiczny. 
W podsumowaniu wskazano przykładowe rozwiązania związane z kształtowaniem środowiska pracy, które mogą pomóc ludziom podejmować właściwe decyzje o długości czasu pracy.
Słowa kluczowe: pracoholizm, wydłużanie czasu pracy, globalizacja, podejmowanie decyzji

Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności 

1.	Uwarunkowania preferencji w wyborze celów wymagających podjęcia ryzyka
Dr hab. Ryszard Studenski, prof. KSW (Krakowska Szkoła Wyższa im. A. Frycza–Modrzewskiego, Polska)
W podjętych badaniach  poddano weryfikacji hipotezy zakładające, że  wybór  strategii radzenia sobie w zadaniowej sytuacji porażki oraz zachowanie się w sytuacji sukcesu pozostają w związku z poziomem skłonności do ryzyka, optymizmem i poczuciem satysfakcji z życia oraz, że preferencje ujawniane w wyborach strategii radzenia sobie są skorelowane z wartością, trudnością i ryzykownością realizowanych celów egzystencjalnych. Badania nie potwierdziły prawdziwości hipotez dotyczących związku skłonności do ryzyka z wyborami strategii radzenia sobie w sytuacji porażki oraz wykazały zasadność przypuszczeń o powiązaniu wyborów ryzykownych strategii z wyborami trudnych celów  życiowych.
Słowa kluczowe: ryzyko, motywacja do ryzykowania, preferencje decyzyjne

Preferences in choosing goals which require risk taking
The main aim of the research was to verify hypotheses assuming that the choice of coping strategy in  task situation in the face of failure and success are related to risk propensity, optimism and life satisfaction and that the preferences in choosing coping strategy correlate with difficulty and  riskiness of existential goals being realized. The assumptions concerning  the relationship between risk taking propensity and coping strategy in the face of failure proved to be false. Hypotheses assuming that the choice of risky strategies is related to the choice of difficult life goals was confirmed.    
Key words: risk, risk taking motivation, decision preferences

Рышард Студенски
Преференции в выборе целей, требующих принятия риска
В принятых исследованиях верификации подверглись гипотезы, представляющие собой тот факт, что выбор стратегии в нахождении выхода из заданной ситуации неудачи и поведение в ситуации успеха, остаются в связи с уровнем склонности к риску, оптимизмом и чувством удовлетворения жизнью, и что преференции, раскрывающиеся в выборах стратегии, остаются в корреляции с ценностью, трудностью и риском реализованных  экзистенциальных целей. Исследования не подтвердили правильности гипотез, касающихся связи склонности к риску с выборами стратегии  в ситуации неудачи и показали обоснованность предположений о связи выборов рискованных стратегий с выборами трудных жизненных целей. 
ключевые слова: риск, мотивация к поднятию риска, преференции в принятии решений

2.	Osobowościowe i temperamentalne uwarunkowania tendencji do podejmowania zachowań ryzykownych
Dr Anna Siwy-Hudowska (Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Warszawa, Polska)
Dr Anna Porczyńska (Uniwersytet Śląski, Katowice, Polska)
Podejmowanie decyzji ryzykownych jest definiowane m.in. jako wystawianie się na stratę z nadzieją jej uniknięcia oraz osiągnięcia wyniku, który byłby nieosiągalny bez podjęcia ryzyka. Człowiek podejmujący ryzyko zwykle zdaje sobie sprawę z prawdopodobieństwa wystąpienia niepożądanego skutku takiego zachowania, choć jednocześnie odczuwa niepewność co do wystąpienia tak zysków, jak i strat. Na częstotliwość podejmowania przez człowieka zachowań ryzykownych wpływać mogą czynniki sytuacyjne, biologiczne i psychologiczne. Podjęte przez nas badanie miało na celu poznanie względnie stałych predyktorów zachowań ryzykownych.
W badaniu udział wzięło 540 osób w wieku od 18 do 64 lat. Osoby badane wypełniły baterię kwestionariuszy samoopisowych. Zebrane dane pozwoliły na włączenie do analizy 37 zmiennych (osobowościowe, temperamentalne, metryczkowe), których związek z  podejmowaniem zachowań ryzykownych szacowano technikami statystycznymi o charakterze korelacyjnym i predykcyjnym. Stwierdzono, że cechami najlepiej wyjaśniającymi zachowania ryzykowne są: Poszukiwanie wrażeń, Ugodowość i Aktywność. Ponadto, w zależności od analizowanego rodzaju podejmowanych decyzji ryzykownych (ryzyko społeczne, etyczne, fizyczne, finansowe) odnotowano istotny wpływ Ekstrawersji, Neurotyczności, Otwartości na doświadczenie, Zadaniowego i Emocjonalnego stylu radzenia sobie ze stresem, Wrażliwości sensorycznej, Żwawości, Perseweratywności, nasilenia symptomów depresyjnych oraz wymiarów wyznaczających charakterystykę ludzi samorealizujących się: Zdolności do utrzymywania bliskiego kontaktu, Wrażliwości na własne uczucia, Wartości ludzi aktualizujących się.
Słowa kluczowe: ryzyko, osobowość, temperament, depresja, samorealizacja

Personality and temperamental traits as determinants of risk-taking behaviours
Risk taking can be defined as exposing oneself to a loss hoping to avoid it and achieving a goal that would be unattainable without taking a risk. A a risk taker usually realizes that undesired results of such behaviour may occur, although at the same time s/he is uncertain regarding possible gains and losses.  The frequency of risk taking is influenced by  situational, biological and psychological factors. In our research we wanted to recognize relatively stable predicates of risk taking.
540 people took part in the research, aged from 18 to 64. These people completed a series of self-descriptive questionnaires. The collected data let us include in the analysis 37 variables (individualistic, temperamental, metrical), whose connection with risk taking was estimated by means of statistic techniques of correlative and predictive character. It was stated that the features that best explain risk taking, are: Sensation Seeking, Agreeableness and Activity. Moreover, depending on the kind of risk taking (social-, ethical-, physical-, financial risk), we noted a significant influence of Extraversion, Neuroticism, Openness to Experience, Task Coping, Emotional Coping, Sensory Sensitivity, Briskness, Perseverance on the intensification of symptoms of depression and the following dimensions determining the characteristics of self-actualizing individuals: Capacity for Intimate Contact, Feeling reactivity and Self-Actualizing Values.
Key words: risk, personality, temperament, depression, self-actualization 

Анна Сивы-Худовска
Анна Порчыньска
Личностная и темпераментная обуславленность тенденций к рискованному поведению 
Принятие рискованных решений определяется как подвергание себя неудачам, надеясь избежать их и достичь результата, который был бы недостижим без подвергания себя риску.   Человек рискуя обычно осознает вероятность наступления нежелаемого результата такого поведения, хотя одновременно чувствует неуверенность по поводу того, какие результаты достигнет: положительные или отрицательные.  На частоту проявления у человека рискованных поведений могут влиять такие факторы как: ситуационные, биологические и психологические.  Проведенное нами исследование было нацелено на относительно постоянные предикторы рискованного поведения. 
В исследовании принимало участие 540 человек в возрасте от 18 до 64 лет.  Исследуемые лица выполняли комплект опросников самоописания.  Собранные данные дали нам возможность проанализировать 37 переменных (личностных, темпераментных, метрических), связь которых с рискованным поведением проверялась статистическими техниками корреляционного и предикторного характера.  Определено, что рискованное поведение лучше всего объясняются следующими чертами:  поиск впечатлений, примиренчество и активность.  Кроме того, в зависимости от анализированного типа принимаемых рискованных решений (общественного, этического, физического и финансового риска) замечено существенное влияние экстраверсии, нейротизма, открытости на новый опыт, направленного на задания или эмоционального стиля борьбы со стрессом, сенсорной чувствительности, живости, упорства, интенсивности депрессивных симптомов, а также измерений определяющих характеристику самореализирующихся людей:  способность поддерживания близких отношений, чувствительность к своим чувствам, ценности актуализирующихся людей. 
Ключевые слова:  риск, личность, темперамент, депрессия, самореализация

3.	Heurystyki w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych
Mgr Katarzyna Ziętek-Kwaśniewska (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)
Racjonalność działań inwestorów oraz efektywność rynków finansowych to podstawowe założenia, na których opiera się nowoczesna teoria finansów. Jak się jednak okazuje, inwestor nie zawsze wpisuje się w definicję homo oeconomicus, a rynki odkrywają przed swymi uczestnikami szereg anomalii.
Kolejne znaki zapytania rodzące się w odniesieniu do powyższych założeń próbuje wyjaśnić behawioralna ekonomia finansowa, stanowiąca swoistą hybrydę finansów, psychologii i socjologii.
Zgodnie z podejściem behawioralnym na decyzję uczestnika rynku spojrzeć można z dwóch perspektyw – od strony poznawczej i motywacyjnej. W artykule skoncentrowano się na inklinacjach behawioralnych ujawnianych przez inwestorów w sferze opinii. Zaprezentowane zostały stosowane przez uczestników rynku heurystyki, czyli skrótowe metody przetwarzania napływających informacji. Wśród omówionych pułapek poznawczych znalazły się, między innymi, heurystyki dostępności, zakotwiczenia i reprezentatywności, nadmierna pewność siebie czy złudzenie kontroli.
Słowa kluczowe: finanse behawioralne, inklinacje behawioralne, heurystyki, pułapki poznawcze

Heuristics in investment decision making
Investors’ rationality and efficiency of financial markets are two main assumptions underlying the modern finance theory. However, as it turns out, an investor may not always strictly match the definition of homo oeconomicus and the markets reveal to their participants a number of anomalies. 
Behavioral finance, which is a kind of hybrid of finance, psychology and sociology, tries to find the answers to the questions arising with regard to the above assumptions.
According to behavioral approach, the decision of market participant can be analyzed from two perspectives – cognitive and motivational. The article is focused on behavioral inclinations of investors in the judgment area. The paper presents heuristics used by market participants, which can be defined as shortened methods of information processing. In particular, such cognitive biases as: availability, anchoring and adjustment, representativeness, overconfidence and illusion of control are discussed.
Key words: behavioral finance, behavioral inclinations, heuristics, cognitive biases;

Катажина Зентек-Квасьневска
Эвристики в принятии инвестиционных решений
 Рациональность деятельности инвесторов, а также производительность финансовых рынков являются основой современной теории финансов. Однако кажется, что инвестора не всегда можно определить: homo oeconomicus, а рынки открывают своим участникам много аномалии.
Ответы на следующие вопросы, связанные с выше указанными идеями, пытается объяснить поведенческая финансовая экономика, своеобразный финансовый, психологический и социологический гибрид.
Согласно поведенческому подходу, на решение участника рынка можно посмотреть с двух сторон: познавательной и мотивационной. В статье автор сосредоточивается на поведенческих склонностях инвесторов в области собственных мнений. Представлены эвристики – краткие методы обработки информации, использованы участниками рынка. Среди указанных познавательных ловушек можно определить: эвристики (доступности, привязки, репрезентативности), чрезмерная самоуверенность, а также обман контроля. 
Ключевые слова: поведенческие финансы, поведенческие склонности, эвристики, познавательные ловушки.   

Wpływ decyzji na rozwój gospodarczy kraju

1.	Экономико-экологические решения человека в библейском ракурсе
Академик, проф., д.э.н. Ростислав Александрович Крыжановский (Христианский гуманитарно-экономический открытый университет, Одесса, Украина)
Рассматривается концепция сбалансированного природопользования на основе христианского мировоззрения, основные понятия экономико-экологической теории и методология принятия экономико-экологических решений с библейских позиций. Гармонизация экономических и экологических систем возможна за счёт духовного капитала, дефицит которого приводит к морально-нравственным потерям, но и к экономическим и экологическим ущербам.
Приводится конкретный пример поиска рационального решения при строительстве крупного морского нефтетерминала и нефтепровода Одесса-Польша.
Ключевые слова: природопользование; духовный капитал; экономико-экологические решения и ущербы; библейский ракурс.

Rostislav Kryzhanovsky
Human decisions of the economic and ecological problems in the biblical perspective

The conception of the balanced nature management from the Christian worldview is considered in the article. There are presented basic notions of the economics and ecology and methodology of decision-making in economics and ecology from the viewpoint of the Biblical values. It is possible to harmonize economic and ecological systems due to cultural wealth and religious outfit, the lack of which leads not only to moral and spiritual losses but also to economic and ecological damages. 
There is given an example of the rational and efficient decision-making for the construction of the large marine oil-pipe line “Odessa-Poland”. 
Key words: nature management, cultural wealth and religious outfit, economic and ecological decisions and damages, biblical perspective.

Gospodarcze oraz ekologiczne decyzje człowieka z perspektywy biblijnej
W artykule rozpatrywane są: koncepcja zrównoważonego korzystania z zasobów naturalnych z perspektywy chrześcijańskiego światopoglądu, podstawowe pojęcia teorii ekonomii i ekologii oraz metodologii podejmowania decyzji gospodarczych oraz dotyczących ekologii z punktu widzenia biblijnego. Harmonizacja systemów gospodarczych oraz ekologicznych jest możliwa za pomocą kapitału duchowego, którego deficyt prowadzi do strat zarówno moralnych, jak i gospodarczych i ekologicznych.
W artykule podaje się przykład znalezienia racjonalnego rozwiązania problemu budowy potężnego naftowego terminalu morskiego oraz rurociągu naftowego Odessa-Polska.
Słowa kluczowe: korzystanie z bogactw naturalnych, kapitał duchowy, decyzje i straty gospodarcze oraz ekologiczne; perspektywa biblijna.

2.	Аналитическая оценка принятых в Украине решений по финансово-экономическому управлению природопользованием в контексте христианского мировоззрения
Проф., д.э.н. Елена Николаевна Громова (Христианский гуманитарно-экономический открытый университет, Институт проблем рынка и экономико- экологических исследований Национальной академии наук Украины, Украина)
Елена Валерьевна Косовская (Институт проблем рынка и экономико-экологических исследований Национальной академии наук Украины, Украина)
В статье рассматривается современный концептуальный базис принятия управленческих решений в сфере природопользования адекватно принятой на Украине политики перехода на устойчивый путь развития. Априорными идеями в условиях крайне неблагоприятной и в ряде регионов кризисной ресурсно-экологической ситуации является идея воссоздания, воспроизводства утраченной потребительской ценности природно-ресурсного потенциала. Реализация этой идеи основана на категориально-понятийном переосмысление роли экологического фактора в экономике, характера и принципов финансового управления гармонизацией системы «человек-экономика-экология» в контексте христианского мировоззрения. Раскрыта суть концепции экологизации экономики, дефиниции основных понятий и структура действующего на Украине финансово- экономического механизма управления природопользованием.
Принцип «разумного» проблемно-ориентированного характера принятий решений обуславливает целевые функции финансово-экономического механизма и отдельных его инструментов: ресурсных, экологических и компенсационных платежей. Оценена правильность выбора теоретико-методологических и методических основ построения данных инструментариев с позиций анализа экологической составляющей в доходной и расходной части бюджетов Украины, экологической затратности и ущербоемкости экономики, конкретных примеров. Освещены возникающие при этом проблемы и предложены пути их решения.
Ключевые слова: экологизация экономики; природопользование; ресурсопользование; загрязнение природных объектов; природный капитал; экологическая составляющая в экономике; экологизация налогообложения; экологическая деятельность; экологическая индустрия; ресурсные платежи; экологические платежи; ущербы; экологические затраты; ресурсно-экологический кризис; устойчивое развитие экономики.

Helen Gromova, 
Helen Kosovskaya 
Analytical estimation of the decisions made in Ukraine on the financial and economic management of the nature usage from the point of view of the Christian world outlook
 The modern conceptual basis of administrative decision - making in the sphere nature usage is considered in the article. The author analyses this material from the point of view of the Ukrainian policy, which is aimed to stable development. One of the most important and transcendental ideas in the conditions of extremely and, in the number of regions, critical ecological and resource situation is the idea of restoring of the lost consumption value of the nature resources potential. The implementation of this idea is based on the revision of the ecological factor in economy, on the reconsideration of the character and principles of financial management aimed to harmonization of the system “human being – economy – ecology” in the context of Christian world outlook. The conception of ecological approach to economy, the definitions of principal concepts and structure of the financial and economic mechanism of the nature usage management in Ukraine has been revealed. The principle of rational management implies the idea of particular actual problems decision. For this purpose the financial and economic mechanism and its constituents should perform a definite objective function. The author has estimated the choice accuracy of the theoretical, methodological and methodical principles of the given apparatus structuring in the context of ecological constituency analysis of the Ukrainian budget revenue and spending, of ecological investments and losses in economy. The author describes the consequent problems and offers the ways of their decision.
Key words: ecological approach to economics; nature usage; resources usage; ecological constituent in economics; ecological approach to taxation; ecological activity; ecological industry; resource payments; ecological payments; damages; ecological expanses; ecological and resource crises; stable economics development.

Ocena analityczna podjętych na Ukrainie decyzji, dotyczących finansowego oraz gospodarczego zarządzania eksploatacją bogactw naturalnych z punktu widzenia zasad chrześcijańskich
Artykuł przedstawia współczesną konceptualną podstawę podejmowania decyzji, dotyczących zarządzania w obszarze eksploatacji bogactw naturalnych stosownie do przyjętej na Ukrainie polityki stabilnego rozwoju. W warunkach skrajnie niekorzystnej, a w niektórych regionach kryzysowej sytuacji, związanej ze stanem ekologii oraz zasobów naturalnych, ideą a priori jest odtworzenie utraconej wartości konsumpcyjnej potencjału zasobów naturalnych. Realizacja tej idei bazuje na zastanowieniu się nad rolą czynnika ekologia w ekonomii, zasad finansowego zarządzania zharmonizowaniem systemu „człowiek – gospodarka - ekologia” w kontekście światopoglądu chrześcijańskiego. Przedstawiono sedno koncepcji ekologizacji gospodarki, definicje głównych pojęć oraz strukturę obowiązującego na Ukrainie finansowego oraz gospodarczego mechanizmu zarządzania eksploatacją bogactw naturalnych.
Zasada „racjonalnego” podejmowania decyzji warunkuje funkcje celowe mechanizmu finansowo-ekonomicznego oraz poszczególnych instrumentów tegoż mechanizmu: opłat ekologicznych, kompensacyjnych oraz z tytułu eksploatacji bogactw naturalnych. Na podstawie konkretnych przykładów została poddana ocenie trafność zastosowanej teorii i metodologii w doborze owych instrumentów w celu przeanalizowania ekologicznej składowej budżetu Ukrainy (od strony dochodów oraz wydatków), kosztu ekologicznego oraz wysokości poniesionych strat przez gospodarkę. Zostały przedstawione pojawiające się w związku z tym problemy oraz sposoby ich rozwiązania.
Słowa kluczowe: ekologizacja gospodarki, korzystanie z bogactw naturalnych, zanieczyszczenie środowiska naturalnego, bogactwa naturalne, ekologiczna składowa w gospodarce, podatki ekologiczne, działalność ekologiczna, przemysł ekologiczny, opłaty z tytułu korzystania z bogactw naturalnych, opłaty ekologiczne, straty, koszt ekologiczny, kryzys ekologiczny, stabilny rozwój gospodarczy.

3.	Особенности принятия решений в научно-технической сфере деятельности и необходимость учета риска их последствий
Проф., д.т.н. Вячеслав Вячеславович Домбровский (Coil and Rail Product International, U.S.A.)
Магистр Татьяна Владимировна Разумовская-Гапеева (Люблинский католический университет, Польша)
Представляется реальным, что ХХI век пройдет под знаком наук о человечестве и обществе, включающих основы также теории и практики управления сложными системами, в которых ничего нельзя приказать или решить силой. Несмотря на то, что решение о направлении научной работы принималось в прошлом, как правило, под влиянием личных пристрастий научных работников, их персонального интереса и общественного престижа, теперь остро необходимо во всех отраслях знания опираться на социальные потребности, главной из которых является потребность в стабильном положительном развитии общества. Ответственность человека или сообщества возникает при каждом принятии решения, а главное, при отсутствии этого решения, и тем большая, чем сильнее необходимо это решение. 
Ключевые слова: принятие решений, научно-техническая сфера, инновации, ответственность

Viacheslav V. Dombrovski
Tatiana V. Razumovska-Gapeeva 
Features of decision-making in scientific and technological research and necessity of the account of risk of their consequences
It seems very likely that in the 21st century the science will focused in problems of Humanity and Human Society which will doubtless include the problems of control of very complicated systems. It is impossible in such systems to solve any problem by means of force or tough regulations. Though the themes of scientific research were chosen mainly according to personal dispositions of scientists and personal prosperity, now is the strong need to take into account the social necessities and at first the necessity of stable positive development of society. The responsibility of person or social group appears at every decision made and especially at absence of decision. And responsibility grows up the more the more is necessity of decision.
Key words: Decision-making, R+D, innovations, responsibility

Cechy szczególne podejmowania decyzji w działalności naukowo-technicznej oraz konieczność uwzględnienia ryzyka następstw
Przedstawia się realnym, aby XXI wiek upłynął pod znakiem nauk o człowieku i społeczeństwie, zawierających podstawy teorii oraz praktyki kierowania złożonymi systemami, którym nie można ani rozkazywać ani narzucać niczego siłą. Mimo, że decyzje o kierunku rozwoju nauki w przeszłości były podejmowane z reguły pod wpływem osobistych preferencji pracowników naukowych oraz prestiżu społecznego, obecnie zachodzi potrzeba, aby wiedza ze wszystkich dziedzin nauki stanowiła odpowiedź na problemy społeczne, najważniejszym z których jest stabilny zrównoważony rozwój społeczno-gospodarczy. Odpowiedzialność indywidualna czy zbiorowa pojawia się przy podejmowaniu każdej decyzji, ale również przy zaniechaniu podjęcia decyzji. Tym w większym stopniu, im większe zapotrzebowanie na daną decyzję.
Słowa kluczowe: podejmowanie decyzji, sfera badań i rozwoju, innowacje, odpowiedzialność 

4.	Decyzje rozwodowe - dezintegracja rodziny - spowolnienie gospodarki
Dr Paweł Baranowski (Uniwersytet Łódzki, Polska)
Prof. dr hab. Jan Jacek Sztaudynger (Uniwersytet Łódzki, Polska)
Od początku lat 90. XX w. w ekonomii popularność zyskuje kapitał społeczny – wyrażający zdolność ludzi do bezinteresownej współpracy, gęstość sieci kontaktów międzyludzkich oraz tzw. uogólnione zaufanie. Badania ekonometryczne potwierdziły korzystny wpływ mierników tego kapitału na wzrost gospodarczy. 
Sądzimy, że ważnym składnikiem kapitału społecznego jest kapitał więzi rodzinnych - tzw. rodzinny kapitał społeczny. Socjologia i psychologia wskazują rodzinę jako źródło więzi międzyludzkich, a także wyznacznik szczęścia i jakości życia człowieka. Można przypuszczać, że szczęśliwi zwykle lepiej spełniają swoje role społeczne, m.in. lepiej i efektywniej sami pracują, a innym łatwiej jest z nimi współpracować.  
Postawiliśmy zatem hipotezę: rodzinny kapitał społeczny - więzi rodzinne wpływają na wzrost gospodarczy. Precyzując: im więcej rozwodów, w stosunku do nowo zawieranych małżeństw, tym wolniejszy wzrost gospodarczy. 
Weryfikacji tej hipotezy dokonano w oparciu o model ekonometryczny dynamiki PKB, którą uzależniliśmy od współczynnika rozwodów (relacji rozwodów do małżeństw), stopy inwestycji oraz stopy inflacji. Model ten oszacowano dla próby przekrojowo-czasowej 15 krajów Unii Europejskiej (przed rozszerzeniem w 2004 roku) w latach 1972-2007 oraz dla Polski w latach 1963-2006. 
Szacunki w oparciu o obie próby pozwalają potwierdzić postawioną hipotezę. Dla 15 krajów starej Unii Europejskiej wzrost współczynnika rozwodów o 10 punktów procentowych powoduje spadek dynamiki PKB (wzrostu gospodarczego) o około 0,5 punktu procentowego. Wyniki dla Polski wskazują, że ten sam wzrost współczynnika rozwodów spowoduje spadek dynamiki PKB o około 1,8 punktu procentowego. 
Wyniki te nie są bezpośrednio porównywalne, że względu na odmienna budowę modeli i długość analizowanego okresu.
słowa kluczowe: rozwody, wzrost gospodarczy, kapitał społeczny, rodzinny kapitał społeczny, rodzina, dezintegracja rodziny.

Divorce decisions - family breakdown - economic slowdown
Social capital representing among other things voluntary cooperation, social networks density and generalized trust has become popular in economics in the 90s. A number of papers has confirmed positive relationship between social capital measures and economic growth. 
In our opinion family-based social capital (representing the integrity of families) is important component of social capital. Sociological and psychological knowledge allow us to identify the family as a source of human bonds, man’s happiness and life quality. Presumably  happy persons better fulfill their social and economic roles. For example – they work and cooperate more efficiently.
Therefore, we have formulated a hypothesis that the family social capital – family bonds – have an influence on economic growth. Being more precise, the bigger the number of divorces in relation to contracted marriages, the slower is economic growth. 
This hypothesis has been confirmed in the Polish economy in the years 1963-2006 as well as in the 15 European Union countries panel data (1972-2007).
The estimations are based on the econometric model of GDP growth, into which, alongside the  divorces/marriages ratio (family disintegration) investment rate, labour growth and CPI inflation have been introduced.
Our results indicate that when divorces/marriages ratio rise by 10 p.p. economic growth lowers in 15 European Union countries by 0.5 p.p. The same in Poland makes economic growth lower by 1.8 p.p. 
These results are not fully comparable, due to differences in model specification and analyzed periods. 
Keywords: divorces, economic growth, social capital, family-based social capital, family, family breakdown  

Павел Барановски
Ян Яцек Штаудынгер
Бракоразводные решения – дезинтеграция семьи – замедление экономического роста
C начала 90-х годов XX в. все большую популярность в экономике приобретает общественный капитал, выражающий способность людей к бескорыстному сотрудничеству, густоту сети межличностных контактов, а также, так называемое, общее доверие. Эконометрические исследования подтвердили благоприятное влияние показателей этого капитала на экономический рост. 
Мы думаем, что важной составляющей частью общественного капитала является капитал семейных связей, или так называемый, семейный общественный капитал. Социология и психология представляют семью в качестве источника межчеловеческих связей, а также определителя счастья и качества жизни человека. Можно предположить, что счастливые люди обычно лучше исполняют свои общественные роли, в том числе, лучше и эффективнее работают сами, а также другим легче с ними сотрудничать.  
Поэтому мы сформулировали гипотезу: семейный общественный капитал - семейные связи оказывают влияние на экономический рост. 
Проверка гипотезы произведена с помощью эконометрической модели динамики ВВП, которую мы поставили в зависимость от коэффициента разводов (соотношения разводов к бракам), уровня инвестиций, а также уровня инфляции. С помощью этой модели были оценены пробы для Европейского Союза (15) в период 1972-2007 гг., а также для Польши в период 1963-2006 гг.
Произведенная оценка на основании обеих проб позволяет подтвердить поставленную гипотезу. В 15 странах старого Евросоюза рост индекса разводов на 10 п.п. приводит к замедлению динамики ВВП (экономического роста) на ок. 0,5 п.п. Результаты для Польши указывают, что тот же рост коэффициента разводов повлечет за собой падение динамики ВВП приблизительно на 1,8 процентного пункта.
Полученные результаты не сопоставимы непосредственно, так как для анализа использовались различные модели и различные временные ряды. 
Ключевые слова: разводы, экономический рост, общественный капитал, семейный общественный капитал, семья, дезинтеграция семьи.

5.	Ewolucja sposobów podejmowania decyzji w procesie restrukturyzacji Zagłębia Ruhry w II-iej połowie XX wieku
Mgr Mariusz Jęczmyk (uczestnik seminarium doktorskiego z MSG, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
W referacie tym zaprezentowano i zanalizowano sposoby i uwarunkowania decyzji podejmowanych przez różne podmioty w procesie przemiany strukturalnej w gospodarce Zagłębia Ruhry w 2-giej połowie XX wieku. Autor przedstawił ewolucję sposobów podejmowania decyzji począwszy od tuż powojennego sterowania gospodarką przez wojskowe władze alianckie poprzez politykę gospodarczą okresu cudu gospodarczego lat 50-tych XX wieku, zarządzanie kryzysowe w sytuacji regresu górnictwa węgla kamiennego od końca lat 50-tych, następnie koncyliacyjny styl procesu decyzyjnego rządów socjaldemokratycznych a wreszcie długotrwały proces przeniesienia punktu ciężkości podejmowania decyzji restrukturyzacyjnych i rewitalizacyjnych na coraz niższy szczebel od centralnego – rządu bońskiego w latach 40-60-tych poprzez rząd landu (makroregionu gospodarczego) Nadrenii Północnej-Westfalii aż po przesunięcie procesów decyzyjnych na szczebel lokalny, mikroregionalny od lat 70-tych aż po pierwsze lata obecnego stulecia. Ewolucja tego procesu pokazuje proces decentralizacji decyzji restrukturyzacyjnych w kierunku, który w latach 90-tych zdefiniowano w Unii Europejskiej jako zasadę subsydiarności, czyli pozostawiania decyzji dotyczących danej społeczności (regionalnej) niejako na miejscu a nie podejmowaniu decyzji na szczeblu centralnym.
Słowa kluczowe: proces decyzyjny, decydent, polityka regionalna, integracja EWG, gospodarka Niemiec

Evolution of the ways of decision making in the restructurisation process of the Ruhr Area in the second half of the 20th century
The article presents and analyses ways and conditions of decisions made by various subjects in the process of structural change in the economy of the Ruhr Area in the second half of the 20th century. The author presents the evolutions of the ways of decision making, beginning from the after-war period of governing the economy by military allied powers, through the economic policy of  the period of the economic miracle of the 1950 s, crisis management in the situation of a recession in coal mining in the late 1950 s. The next style of decision making was the democratic way of the social-democratic government, followed by the long-term process of shifting the strong point of restructurisation and revitalisation decisions to the lower level from the central one, the Bonn government, to the land government of North Westphalia (economic macro region) in 1940-60s. Next, the decision processes were shifted to the local level, the micro region, from the 1970s to the first years of the present century. The evolution of this process shows the decentralisation of restructurisation decisions in the direction in the direction which in the 1990s was defined in the European Union as the rule of subsidiary, leaving the decisions concerning a given (regional) community locally at the place which they directly concern, and not taking central decisions.
Key words: decision process, decision maker, regional policy, E.E.C. integration, German economy

Мариуш Енчмык
Эволюция методов принятия решений в процессе структурных преобразований Рурской области во второй половине ХХ века
В статье представлены и проанализированы методы и обусловленность принятых различными субъектами решений в процессе структурных преобразований в экономике Рурской области во второй половине 20-ого столетия. Автор представляет развитие методов принятия решения, начиная с управления экономикой военными силами союзников в послевоенные годы, через экономическую политику периода экономического чуда пятидесятых годов, кризисного управления в ситуации спада угольной промышленности, начавшегося в конце пятидесятых годов прошлого столетия. Далее представлен консалидационный стиль принятия решений социал-демократического правительства и в конечном итоге долгосрочный процесс смещения центра тяжести принятия решений, касающихся структурных и восстановительных преобразований с центрального на более низкий уровень, т.е. от Боннского  правительства к правительству Северной Вестфалии (экономическая макро-область) в 40-60-ых годах ХХ века и в конечном счете на локальный уровень, микрорегиональный, с 70-ых гг. ХХ в. до первой декады ХХI века. Развитие этого процесса показывает процесс децентрализации принятия решений, связанных с реструктуризацией, в направлении, которое в 90-х гг. ХХ в. было определено в Европейском союзе как принцип субсидиарности, т.е. предоставление права принятия решений, касающихся данного региона, на месте, а не принятие решений на центральном уровне.
Ключевые слова: процесс принятия решения; лицо, принимающее решения, региональная политика, интеграция ЕЭС, немецкая экономика

6.	Społeczno-ekonomiczne skutki decyzji kolejnych rządów w Polsce po 1989 r.
Dr Olga Ostaszewska (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Polska)
Transformacja społeczno-ekonomiczna zapoczątkowana przez L. Balcerowicza zwana”terapia szokową” miała wiele skutków pozytywnych jak i negatywnych dla polskiej gospodarki i całego społeczeństwa. 
Autorka przedstawia skutki reform przeprowadzonych po 1989 r. przez kolejne rządy. 
Słowa klucze Transformacja społeczno-ekonomiczna, prywatyzacja, Plan Balcerowicza, polityka gospodarcza, koszty społeczno-ekonomiczne. 

Social-economic consequences of decisions by the governments in Poland after 1989
Social-economic transition, commenced by L. Balcerowicz, called ”Shock therapy”, had many positive and negative consequences for Polish economy and whole society. The author presents consequences of the reforms conducted by the governments in Poland after 1989. 
Keywords: Social-economic transition, privatization, Balcerowicz Plan, economic policy, social-economic costs. 

Ольга Осташевска
Социально-экономические последствия решений польского правительства после 1989 года
Начатые Л. Бальцеровичем социально-экономические реформы, назваемые ”шоковой терапией", принесли много положительных и отрицательных последствий и для польской экономики, и для всего общества. Автор представляет последствия проведенных польским правительстом реформ после 1989 года. 
Ключевые слова: Экономика переходного периода, приватизация, План Бальцеровича, экономическая политика, социально-экономические затраты. 

7.	Development of the social programs in the 20th century. Welfare states and welfare systems
Mgr Piotr Rubaj (uczestnik seminarium doktorskiego z Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)
Human being decisions highly depend on social and economic environment. Therefore any public support to individuals plays a dominant role in creating people attitudes as well as their wealth or poverty. In the 20th century majority of industrialized countries in the West undertook challenge to build welfare societies, in an economy literature recognized as “welfare states”. However, understanding the welfare state policy in different time and in different countries varied a lot, from basic social care programs in liberal regimes to rich public support to each member of the society in social democratic countries. In these context social programs in XX century determined life of particular people and their decisions. After the Second World War most of the developed countries considered themselves to be welfare states introducing rich social programs mainly due to emerging problems related to common poverty and need for economic stability.  Three ideas – security, equality, and wealth became recommendation for social, political and economical reforms in the most Western countries. In spite of fact, that most of rich social benefits in different countries have been limited through the last decades of 20th century, in advanced capitalist societies there is still a debate on an inequality and poverty among the citizens and a task to be played by governments to make more egalitarian economic systems.
Key words: welfare state, welfare system, social programs, public support

Rozwój programów społecznych w XX wieku. „Welfare states” i „welfare systems”
Indywidualne decyzje ludzkie często uzależnione są od zróżnicowanych czynników społecznych i ekonomicznych. Publiczna pomoc kierowana do poszczególnych obywateli ma ogromny wpływ nie tylko na kształtowanie ich życiowych losów, ale również często wpływa na poziom ich życia i rozwoju społecznego, ogólniej - dostatek lub ubóstwo. W XX wieku większość krajów wysoko rozwiniętych podjęło wyzwanie budowy społeczeństw „dobrobytu”, w literaturze ekonomicznej określanych, jako „państwo dobrobytu” lub też z języka angielskiego jako kraje „welfare state”. Jednakże interpretacja polityki dobrobytu w różnych krajach w różnym czasie znacznie się różniła – począwszy od podstawowych programów pomocy społecznej w krajach o liberalnych programach gospodarczych, poprzez bardzo bogate świadczenia społeczne o charakterze egalitarnym w krajach socjaldemokratycznych. W tym sensie realizowane w XX wieku na świecie programy pomocy społecznej w znaczącym stopniu determinowały życie poszczególnych jednostek społecznych. Po zakończeniu drugiej wojny światowej większość krajów wysoko rozwiniętych postrzegana była jako kraje “welfare state”, wprowadzając bogate programy pomocy społecznej, głownie w związku z palącymi problemami ubóstwa i braku stabilności ekonomicznej. Programom tym przyświecały trzy główne idee gospodarcze i społeczne: bezpieczeństwo socjalne, równość społeczna oraz dostatek, w niektórych krajach rozumiany, jako powszechny dobrobyt. I pomimo, że pod koniec XX wieku większość krajów wprowadziła znaczące ograniczenia w zakresie programów pomocy społecznej, to problem nierówności poziomu życia oraz ubóstwa pozostaje nadal istotnym zagadnieniem w programach gospodarczych i społecznych większości krajów.
Słowa kluczowe: państwo dobrobytu, polityka dobrobytu, programy społeczne, polityka społeczna

Петр Рубай
Развитие социальных программ в XX веке. Государства всеобщего благоденствия и системы благосостояния
Решения людей в огромной мере зависят от социальных и экономических факторов. Поэтому любая общественная поддержка гражданам имеет большое влияние не только на то, как сложатся их судьбы, но также и на уровень их жизни и общественное развитие, т.е. на их богатство или бедность. В ХХ веке в большинстве промышленно развитых стран на Западе быда сделана попытка построить общество всеобщего благосостояния, называемое в экономической литературе, как "государство всеобщего благоденствия". Однако, само понимание политики государства всеобщего благоденствия с течением времени и в различных странах претерпело значительные изменения: от общих программ социальной помощи в либеральных режимах до всесторонней общественной поддержки каждому члену общества в социал-демократических странах. В этом контексте социальные программы в течение XX века определяли жизнь отдельных людей и их решения. После Второй мировой войны большинство развитых стран выбрало модель государства всеобщего благоденствия, вводящего богатые социальные программы, которые должны были решить проблемы в фазе восстановления народного хозяйства, связанные главным образом с общей бедностью и потребностью в экономической стабильности. Три идеи – безопасность, равенство и богатство легли в основу программ социальных, политических и экономических реформ в большинстве Западных стран. Несмотря на то, что во многих странах в течение последних десятилетий 20-го столетия большинство социальных пособий было ограничено, то проблемы, связанные с существующим неравенством и бедностью граждан, остаются важным вопросом в экономических и социальных программах большинства стран.
Ключевые слова: государство всеобщего благоденствия, система благосостояния, социальная помощь

Aspekty prawne podejmowania decyzji

1.	Decyzyjna analiza działań prawnych
Dr hab. Andrzej Korybski, prof. UMCS (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, Polska)
Zjawiska prawne mogą być analizowane nie tylko jako normy prawne, ale również jako złożone procesy decyzyjne oraz działania wielu podmiotów uczestniczących w tych procesach. Tradycyjna analiza zjawisk prawnych, oparta na pojęciach normy, systemu prawa oraz wykładni prawa, nie jest w stanie wydobyć tego istotnego aspektu zjawisk prawnych, jaki odzwierciedla się w procesach decydowania prawnego i w działaniach prawnych. Potrzebna jest analiza oparta na pojęciach sytuacji decyzyjnej, decydenta, procesu decyzyjnego, decyzji prawnej i działania prawnego. W reprezentatywnych dla historii myśli polityczno-prawnej doktrynach i koncepcjach analiza decyzyjna nie została dotąd ukazana jako zwarte podejście badawcze. W opracowaniu zawarta jest propozycja analizy decyzyjnej zjawisk prawnych, wykorzystująca dorobek współczesnej teorii decyzji. Pewne idee i rozwiązania zostały także zaczerpnięte z teorii interesów R. Iheringa, programu jurysprudencji socjologicznej R. Pounda, a także z przedstawicieli ekonomicznej analizy prawa.
Zastosowanie analizy decyzyjnej do badania zjawisk prawnych wymaga identyfikacji sytuacji decydowania prawnego, ośrodków decyzyjnych (decydentów), charakterystyki uwarunkowań i faz procesu decyzyjnego oraz działań prawnych jako elementów i zarazem rezultatów procesów decydowania prawnego. Z tego punktu widzenia zachodzą istotne różnice pomiędzy decyzjami prawotwórczymi (analizowanymi w makroskali) i decyzjami stosowania prawa (analizowanymi w mikroskali). W opracowaniu zostały przedstawione uwarunkowania oraz cechy specyficzne każdego z tych typów decydowania prawnego. Założeniem łączącym analizę decyzji prawotwórczych oraz decyzji stosowania prawa jest wielopoziomowość, wielopodmiotowość i sekwencyjność procesów decydowania prawnego, a także równowaga interesów uczestników procesu decyzyjnego.
Słowa kluczowe: interes; równowaga interesów; proces decyzyjny; decyzja prawna; działanie prawne

Decision-making analysis of legal actions
Legal phenomena may be analyzed not only as legal norms but also as complex decision-making processes as well as actions of many entities taking part in the processes. The traditional legal analysis, based on notions of norm, legal system as a system of legal norms and interpretation of the legal rules and provisions, is unable to extract this significant aspect of legal phenomena which is reflected in the processes of legal decision-making and in legal actions. There is a need for an analysis based on the notions of decision-making situations, decision maker, decision-making process, legal decision and legal action. In the doctrines and concepts which are representative for the legal philosophy, decision-making analysis has not yet been in shown in a cohesive and scientific manner. This paper contains a proposal of decision-making analysis of legal phenomena which is based on the contemporary state of knowledge in the field of decision-making. Some ideas and solutions were sourced from the theory of interests developed by R. Ihering, the programme of sociological jurisprudence by R. Pound, as well as from selected representatives of economic analysis of law.
Application of decision-making analysis for research in legal phenomena requires identification of the situation of legal decision-making, decision centers (decision makers), and characteristics of conditions as well as phases of the decision-making process. This application also needs for explaining the legal actions conducted inside the given legal decision-making process, and at the same time outcomes of that process - legal decisions. From this point of view there are significant differences between lawmaking processes subject to macro- decision-making analysis) and processes of application of law (subject to micro- decision-making analysis). This paper presents conditions and characteristic features of each types of legal decision-making. The assumption which links the analysis of lawmaking decisions with the decisions to apply the legal rules and provisions is the multi-layered and multi-entity nature concerning the sequence of legal decision-making processes, as well as the balance (equilibrium) of interests among participants of given legal proceedings.
Key words: interest; equilibrium (balancing) of interests; decision-making process; legal decision; legal action.

Анджей Корыбски
Анализ правовых действий с точки зрения процесса принятия решения
Правовые феномены можно изображать не только как правовые нормы и институты, но также как сложные процессы принятия решений и действий многих субьектов. Классический подход к изучению права, основанный на понятиях нормы, правовой системы и интерпретации (толкованию) правовых актов, не может объяснить динамики правовых процессов, как процессов принятия решений и правовых действий. Потому правовая наука нуждается в подходе, который пользуется понятиями интереса, ситуации прнятия решения, решающего центра и самого понятия правового действия. В статие все эти понятия выступают как компактная терминологическая система, в которой используется некоторые концепции современной юридической науки (прежде всего теория интересов Р. Иеринга, социологическая юриспруденция Р. Паунда и школа экономического анализа права).
Использование такого анализа должно быть основано на идентификации ситуаций юридического решения, центров принятия решения, характеристике условий и этапов процесса принятия решения и юридических действий как элементов и одновременно результатов процессов принятия решений. С этой точки зрения, выступают существенные различия между правотворческими процессами (анализируемые на уровне макро-) и процессами применения права (анализируемые на микроуровне). Надо также подчеркнуть, что все эти просцессы имеют общие черты: организационную сложность, многих участников и связь между особенными фазами процессов принятия правовых решений и правовых действий. Одна из главных целей любого процесса - восстановление равновесия интересов участников данной ситуации.
Ключевые слова: интерес, равновесие интересов, процесс принятия правового решения, юридическое решение, юридическое действие

2.	Oświadczenia woli składane przez wójta w zakresie gospodarowania mieniem samorządowym w świetle przepisów prawa powszechnie obowiązującego
Mgr Marta Matysiak (Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Bydgoszczy)
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.) organem wykonawczym gminy jest wójt. Wykonawczy charakter tego organu można rozpatrywać w dwóch aspektach. Pierwszy dotyczy zagadnienia realizowania przez wójta generalnego lub indywidualnego aktu woli organu uchwałodawczego, czyli rady gminy. Z drugiej strony wykonawczy charakter organu gminy, jakim jest wójt, należy rozpatrywać poprzez przyznane przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego, uchwałę rady gminy, kompetencje stanowiące, możność podejmowania aktów, działań, które wyrażałyby wolę danej osoby prawnej. Zatem niezwykle ważnym i doniosłym zadaniem wójta jest gospodarowanie mieniem jednostki, którą organ wykonawczy reprezentuje. Prowadzenie operatywnej gospodarki mieniem komunalnym, związane jest nierozerwalnie ze składaniem oświadczeń woli przez wójta w tym zakresie. 
Słowa kluczowe: reprezentowanie gminy przez wójta, oświadczenia woli składane przez wójta, gospodarowanie mieniem komunalnym

Марта Матысяк
Волеизъявления войта в рамках управления имуществом органов самоуправления в свете положений действующего законодательства
В соответствии с положениями закона «О гминном самоуправлении» от 8 марта 1990 года (Вестник законодательных актов РП за 2001 г., № 142, поз. 1591 с последующими изменениями) исполнительным органом власти гмины является войт. Исполнительный характер этого органа можно рассматривать в двух аспектах. Первый аспект касается проблемы осуществления войтом общего или индивидуального волевого акта законодательного органа, т.е. совета гмины. Исполнительный характер такого органа гмины, как войт, основан на положениях действующего законодательства, реализации постановлений совета гмины, а также на компетенции войта, позволяющей ему предпринимать акты и действия, выражающие волю данного юридического лица. Важной и значительной задачей войта является управление имуществом организации, представляемой исполнительным органом. Ведение оперативного управления коммунальным имуществом неразрывно связано с выражением войтом волеизъявлений в рамках этой деятельности.
Ключевые слова: представление войтом гмины, волеизъявления, выражаемые войтом, управление коммунальным имуществом

The declaration of will made by a commune head (wójt) concerning the management of public property in the light of the current law
According to the regulations of the Community Act of the 8th of March 1990 (Journal of Laws of 2001 No. 142, item 1591 with amendments) a commune head (wójt) is the executive body of a commune. The executive character of this body should be seen from two perspectives. The first one concentrates on fulfilling by the head of commune a general or a single act of will of a legislative body, namely the council of commune. On the other hand, the executive character of the head of commune should be seen through granted regulations of the current law, commune’s resolutions, constituting competences, the ability to make resolutions and activities that would express the will of a given law entity. Taking the above into account the management of the public property by the head of commune is a very important and significant task. Leading efficient management over the commune’s property is indispensably related to making the declarations of will by the head of commune. 
Key words: a commune represented by its head, declaration of will made by the head of commune, management over commune’s property. 

3.	Oświadczenie woli na przykładzie umów zawieranych na odległość za pomocą podpisu elektronicznego
Mgr Michał Czakowski (Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Bydgoszczy)
Referat został poświęcony zagadnieniom oświadczenia woli  składanym w formie elektronicznej. Motywem przewodnim rozważań jest zastosowanie podpisu elektronicznego w umowach zawieranych na odległość. Art. 61. § 2 ustawy Kodeks Cywilny stanowi: „oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, że osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią.” 
Umowy zawierane na odległość są coraz częściej występującą w praktyce  formą dokonywania czynności prawnych. Ponadto kwestią  wartą rozważenia jest zastosowanie podpisu elektronicznego jako gwaranta bezpieczeństwa przy zawieraniu wskazanych umów. Złożone w ten sposób oświadczenie woli w formie elektronicznej wydaje się być skutecznym i pewnym odpowiednikiem tradycyjnych form.
Słowa kluczowe: oświadczenie woli, podpis elektroniczny, umowa zawierana na odległość

Distance agreements signed with the use of an electronic signature as the examples of making the declaration of will
This paper concentrates on the subject matter concerning the declaration of will made through the electronic means. In the central theme of the paper is the application of an electronic signature in distance agreements. Art.61 par. 2 of the Civil Code states as follows: “… the declaration of will expressed to another person through the electronic means comes into effect upon its electronic publication in such way that its content is available to this party.”
Distance agreements are becoming more and more popular forms of performing legal transactions. What is more, it is worth to discuss the application of the electronic signature as a safety mean while signing this type of agreements. The declarations of will made through the electronic way seem to be effective and sure equivalent of the traditional forms.
Key words: declaration of will, electronic signature, distance agreement

Михал Чаковски 
Волеизъявление на примере дистанционно оформляемых договоров, заверяемых электронной цифровой подписью
Реферат посвящен проблемам волеизъявления, оформляемого в электронном виде. Ведущим мотивом размышлений является заверение электронной подписью дистанционно оформляемых договоров. В ст. 61. § 2 Гражданского Кодекса сказано: «выражение другому лицу волеизъявления, оформляемого в электронном виде, наступает с моментом его ввода в электронное средство коммуникации таким образом, что данное лицо может ознакомиться с его содержанием».
Дистанционно оформляемые договора становятся все чаще используемой на практике формой заключения юридических сделок. Кроме того, стоит задуматься и о применении электронной подписи как гаранта безопасности при заключении упоминаемых договоров. Волеизъявление, оформленное в электронном виде, представляется эффективным и надежным эквивалентом традиционных форм.
Ключевые слова: волеизъявление, электронная подпись, дистанционно оформляемый договор

Uwarunkowania podejmowania decyzji życiowych 

1.	Decyzje determinujące odkrywanie i konstruowanie drogi zawodowej
Mgr Agnieszka Rutkowska-Piontek (Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku- Białej, Polska)
Dorosły człowiek ponosi odpowiedzialność za swoje decyzje związane z rozwojem jego kariery zawodowej oraz działaniami mającymi na celu odnalezienie właściwego kierunku swojego życia. Decyzje te wiążą się z licznymi trudnościami dotyczącymi ich realizacji oraz wieloaspektowo wpływają na jego życie psychiczne.
Na przestrzeni czasu różne koncepcje przyjmowały różnorodne wizje rozwoju zawodowego jednostki i stopnia jej zaangażowania w ten proces. Obecnie osoba jest uznawana za podmiot procesu konstruowania tożsamości osobowej oraz zawodowej. Ciągłość biografii danego człowieka we współczesnej rzeczywistości podlega wielokrotnie przerwaniu i staje on przed koniecznością zmierzenia się ze zmianami w swoim życiu. Należy podkreślić, iż decyzje te są zdeterminowane zarówno właściwościami samej jednostki jak i otaczającego ją środowiska.
Słowa kluczowe: człowiek, decyzje, droga zawodowa, rozwój zawodowy, kariera.

Decisions determining identification and creation of a professional path
An adult bears responsibility for his decisions concerning professional career and actions aiming at finding the right direction in his life. These decisions involve numerous difficulties related to their realization and in many ways influence his psychic life.
Over time, different concepts presented different visions of professional development of an individuals. At present, the person is considered a subject in the process of personal and professional identity development. The continuity of one’s biography is in current reality often interrupted and one faces the necessity of dealing with changes in his life. Those decisions are determined by the characteristics of both the individual and his environment.
Key words: person, decisions, professional path, professional development, career.

Агнешка Рутковска-Пёнтэк
Pешения влияющие на идентификацию и конструирование профессиональной дороги
Взрослый человек несёт ответственность за свои решения, сваязанные с развитием его профессиональной карьеры, а также с действиями, целью которых является поиск соответствующего направления  своей жизни. Эти решения связаны с многочисленными трудностями, касающимися их выполнения, а также многоаспектно влияют на его психическую жизнь.
На протяжении времени разные концепции принимали разнообразные представления на тему профессионального развития личности  и степени её вовлечения в этот процесс. В настоящее время лицо считается субъектом процесса конструирования личной, а также профессиональной тождественности.
Непрерывность биографии данного человека в современной действительности много раз подвергается прекращению и перед ним появляется необходимость испытывать измемения в своей жизни. Надо подчеркнуть, что решения эти обусловлены как особенностями самой личности, так и окружающей её среды.
Ключевые слова: человек, решения, профессиональная дорога, карьера, профессиональное развитие

2.	Uwarunkowania wyboru powołania do kapłaństwa 
O. dr hab. Andrzej Derdziuk OFMCap, prof. KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)
Stając przed wyborem drogi powołania młody człowiek uświadamia sobie możliwość wyboru kształtu swego życia i wolnego decydowania o swoim losie. Jednocześnie jest na etapie poszukiwania drogi szczęścia, które zaprowadzi go do osiągnięcia osobowej pełni. Podlega ponadto wpływom otoczenia oraz kultury w jakiej żyje. Wśród uwarunkowań należy zatem rozważyć osobową dojrzałość kandydata, jego wewnętrzną motywację oraz ideały, którymi kieruje się w życiu. Niezmiernie istotne jest środowisko rodzinne i rówieśnicze, które ma wpływ na przyjmowaną hierarchię wartości. Ważny jest też kontekst wiary oraz doświadczenie życia sakramentalnego w Kościele. Szczególnymi elementami w rozpoznawaniu powołania są modlitwa oraz kierownictwo duchowe.
Słowa kluczowe: powołanie, kapłaństwo, rodzina, Kościół

Conditionality of the choice of calling to priesthood
Standing before the choice of the path of one’s life vocation, a young person becomes conscious of the possibility to choose the form of their way of life and freely decide about their fate. At the same time, they are at the stage of searching for their way to happiness, which will lead them to reach personal completion.  In addition, they are under the influence of their surroundings and the culture in which they live.  Among these conditions, one ought to, therefore, consider the personal maturity of the candidate, his internal motivation, and the ideals which guide her or his life. Extremely essential is the family and peer environment, which has an influence on the accepted hierarchy of values. The faith context and the experiences from sacramental life in the Church are also important. Particular elements in discerning one’s vocation are prayer and spiritual direction.
Key words: vocation, priesthood, family, Church

О. Анджей Дэрдзюк
Обусловленность выбора призвания к священству
Стоя перед выбором жизненного пути, молодой человек осознает возможность выбора формы своей жизни и свободного решения своей судьбы. Одновременно ищет путь, который приведет его к достижению полноты личности, а значит и счастья. Молодой человек находиться под влиянием окружения и культуры, в которой живет. Поэтому необходимо обратить внимание на зрелость личности кандидата, его внутренние стимулы и идеалы, которыми он руководствуется в жизни. Существенную роль играют семейная среда и окружение сверстников, оказывающие влияние на принимаемую иерархию ценностей. Важное значение имеет также вера и опыт религиозных практик в Церкви. Особенно важными элементами в разпознаванию призвания являются молитва и духовное руководство. 
Ключевые слова: призвание, священство, семья, Церковь 

3.	Gender specific choice vital position of students
Halina V. Verzhybok, PhD (Minsk State Linguistic University, Belarus)
Reorganization of all attitude system (social, economic, political, family and so on) creates new opportunities to development of a man, who is growing up, and actualizes personal activity problem. Research results of main determinants and activity variants with gender distinction singling out are presented here. We expound aspects and views of individual qualities, their effectiveness on the base of the youth and students gender purposefulness analyses. The problem deserves attention because of the distinctive process of traditional notions about men and women social roles for modern society. If we know law-governed natures of displays and gender characteristics influence we can realize individualization in education, stimulate activity in full power, and promote reserve opportunities opening of a personality.    
Key words: personal and social activity, vital orientation, system values, gender distinctions, gender identity.

Галина Вержибок 
Гендерная специфика выбора жизненных позиций у студенческой молодежи
Перестройка всей системы отношений (социальных, экономических, политических, семейных и т.д.), создает новые возможности для становления растущего человека и актуализирует проблему выбора и личностной активности. Представлены результаты исследований основных детерминант и вариантов активности с выделением гендерных различий. Излагаются аспекты воззрений о личностных качествах, их результативности на основе анализа гендерной направленности учащейся молодежи и студентов. Проблема заслуживает внимания в связи с характерным для современного общества процессом изменения традиционных представлений о социальных ролях мужчин и женщин. Зная закономерности проявлений и влияния гендерных характеристик, можно реализовать индивидуализацию в обучении, всячески стимулировать активность, способствовать раскрытию резервных возможностей личности.
Ключевые слова: личностная и социальная активность, жизненные ориентации, система ценностей, гендерные различия, гендерная идентичность.

Specyfika wyboru pozycji życiowych przez młodzież studiującą w zależności od płci
Przebudowa całego systemu relacji (społecznych, gospodarczych, politycznych, rodzinnych etc.) stwarza nowe możliwości formacji dorastającego człowieka oraz aktualizuje problematykę wyboru i aktywności osoby ludzkiej. W artykule zostały przedstawione rezultaty badań głównych determinant oraz wariantów aktywności z wyodrębnieniem różnic ze względu na płeć. Zostały opisane aspekty poglądów na cechy osobowe oraz ich efektywność na podstawie ukierunkowania zawodowego w zależności od płci młodzieży uczącej się oraz studiującej. Problem zasługuje na uwagę z uwagi na charakterystyczny dla współczesnego społeczeństwa proces zmian w odbiorze ról społecznych mężczyzn i kobiet. Znając prawidłowości przejawów oraz wpływ cech płciowych, można w trakcie nauki stosować podejście indywidualne, motywować do aktywności, sprzyjać rozwojowi potencjału osobowego.
Słowa kluczowe: aktywność indywidualna oraz społeczna, ukierunkowanie życiowe, system wartości, różnice płci, podobieństwa płci.

4.	Postawy decyzyjne w samoocenie młodzieży
Dr Ryszard Poznański (PWSZ w Gorzowie Wielkopolskim, Polska)
Pochodzą z różnych środowisk i rodzin o zróżnicowanym statusie natomiast łączy ich kierunek wybranych studiów Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Gorzowie Wlkp..  Decyzje, jakie podejmą w sprawie wyboru drogi życiowej w dorosłym świecie zaważą na całej przyszłości. Czy są do tego przygotowani? Jak postrzegają siebie i swoje możliwości dla realizacji celów poprzez pracę? Na te pytania starają się odpowiedzieć sami rozpoczynając edukację, a więc bazując na postawach i świadomości ukształtowanych przez rodzinę i środowisko. Z rozmów z młodzieżą wynika, że dużą rolę w ich decyzjach mają różnego rodzaju media kształtujące poglądy również na życie gospodarcze. Badania prowadzone w latach 2008/9 wśród studentów studiów licencjackich dają możliwości oceny postaw tej grupy młodych ludzi, która stanowi bezpośrednie zaplecze dla gospodarki regionu i kraju.  
Słowa kluczowe: młodzież, gospodarka, postawy życiowe, decyzje zawodowe. 

Decision-making attitudes in the self-esteem of the youth
They come from different social backgrounds and families of different financial status, however, what they have in common is the field of the chosen study in Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa (The Higher State Vocational School) in Gorzów Wlkp. Decisions they will take in their adult lives will have an impact on their whole future. Are they prepared for that? How do they perceive themselves and their opportunities to accomplish the goals through work? They try to answer the questions themselves when they begin their education, relying on attitudes and consciousness shaped by their families and their background. Talks with the young people indicate that various media play an important role in the decisions they take, also influencing economic life. Research carried out in the years 2008/9 among bachelor's programme students provides us with the possibility of evaluating the attitudes of the said group of young people which comprises direct background for the economy and the country. 
Keywords: the youth, economy, life attitudes, vocational decisions. 

Рышард Познаньски
Жизненная позиция при принятии решений в самооценке молодёжи
Происходят из разной среды и семей с разным материалным статусом а объединяет их выбраный факультет в Государственной Высшей Профессиональной Школе в Гожове Велькопольским. Решения, которые принимают выбирая жизненный путь, оказывают влияние на всю их будущую жизнь. Приготовлены ли они к этому? Как видят себя и свои возможности в реализации своих жизненных целей в работе? На эти вопросы стараются ответить сами, начиная образование, основываясь на принципах и сознании, сформированных семьёй и средой. Из разговоров с молодёжью следует, что большую роль в их решении играют различного рода медия, формирующие также их отношение к экономической ситуации. Исследования, проведенные в 2008/09 годах среди студентов, дают возможность оценки жизненной позиции этой группы молодых людей, которая является непосредственной опорой для экономики региона и страны.
Ключевые слова: молодёжь, экономика, подход к жизни, решения профессионального выбора.

5.	Psychologiczny kontekst podejmowania decyzji w sytuacji niepomyślnej diagnozy prenatalnej
Dr Dorota Kornas–Biela (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)
W sytuacji niepomyślnej diagnozy prenatalnej rodzice stają wobec dylematu – co dalej? Wybór jest ograniczony. Rzadko można zastosować jakąś formę terapii prenatalnej, czyli zmniejszenia konsekwencji choroby wrodzonej lub jej leczenia jeszcze przed urodzeniem. Najczęściej rodzice mają do czynienia z sytuacją wyboru jednej z dwóch „czarnych kulek”: urodzić dziecko ciężko chore, z zaburzeniami rozwoju, obciążone wadą wrodzoną lub usunąć je, korzystając z możliwości tzw. aborcji terapeutycznej (zwanej także selektywną, eugeniczną). Każda z tych opcji jest przez nich niepożądana i obciążona długotrwałymi, poważnymi konsekwencjami. Podejmowanie decyzji w tej sytuacji zależy od wielu czynników medycznych, osobistych, rodzinnych, społecznych i kulturowych. 
Analizie tych czynników, które ułatwiają lub utrudniają podjęcie decyzji o urodzeniu dziecka z wadą wrodzoną zostanie poświęcony prezentowany materiał. 
Słowa kluczowe: diagnostyka prenatalna, skrining prenatalny, aborcja terapeutyczna, aborcja eugeniczna, jakość życia, decyzje życiowe, ocena ryzyka.

Psychological context of decision making in the situation of unfavourable outcome of prenatal diagnosis
In the situation of an unfavorable outcome of prenatal diagnosis parents face a dilemma: what now? The choice is very limited. It is very rare that any prenatal therapy method (i.e. diminishing the consequences of an inherited disease before birth) is feasible. Usually, the parents deal with a situation where they have to choose between two “black balls”: to give birth to the baby who is seriously ill, with developmental disorders, or to abort it using the possibility of the so-called therapeutic abortion (also called selective or eugenic abortion). Both options are undesired, and have long-term serious consequences. Decision making in such situation depends on many factors which are of medical, personal, family, social and cultural character.
This paper proposes an analysis of some factors which support or hinder the decision to give birth to a baby in the situation of an unfavorable outcome of prenatal diagnosis. 
Key words: prenatal diagnosis, prenatal screening, therapeutic abortion, eugenic abortion, quality of life, life decisions, risk assessment

Дорота Корнас-Беля
Психологический контекст принятия решений в ситуации неблагоприятного пренатального диагноза
В ситуации неблагоприятного пренатального диагноза перед родителями появляется дилемма – что дальше? Выбор ограничен. Редко можно провести какую-либо пренатальную терапию с целью уменьшения последствий врожденной болезни либо ее излечения перед рождением. Чаще всего родители находятся в ситуации выбора одного из двух «черных шаров»: родить тяжелобольного ребенка с патологиями развития либо сделать терапевтический аборт (селективный, евгенический). Каждая из этих альтернатив для родителей нежелательна и отягощена длительными и серьезными последствиями. Принятие решения в данной ситуации зависит от многих факторов: медицинских, личных, семейных, общественных, культурных.
Анализу факторов, облегчающих либо усложняющих принятие решения о рождении ребенка с врожденной патологией, будет посвященна данная работа.
Ключевые слова: пренатальная диагностика, пренатальный скрининг, медицинский аборт, селективный аборт, качество жизни, жизненные решения, оценка риска.

Pedagogiczne aspekty podejmowania decyzji 

1.	Self-understanding and acceptance of responsible decisions 
Olga Yanchukovich, DPh (Minsk State Linguistic University, Belarus)

In the article the philosophical positions acting as a methodological basis of studying of a decision-making phenomenon are presented; the phenomenology of the act of decision-making is determined; its key characteristics are revealed and analyzed: freedom, responsibility, spirituality. The major mechanism regulating a person’s acceptance of critical decisions is self-understanding. The process of self-understanding is presented in the unity of cognitive and existential components. The results of the empirical research of certain displays of a self-understanding phenomenon are illustrated: self-interest, self-acceptance, self-confidence, self-management, etc. The effective pedagogical means of formation a growing person’s self-understanding and readiness to accept critical decisions are defined and reviewed.
Key words: self-understanding, decision-making, freedom, responsibility, spirituality

Ольга В. Янчукович 
Самопонимание и принятие ответственных решений              
В статье представлены философские положения, выступающие методологической основой изучения феномена принятия решений; раскрыта феноменология акта принятия решений; выявлены и проанализированы его ключевые характеристики: свобода,  ответственность, аксиологичность.  В качестве важнейшего механизма,   регулирующего принятие личностью ответственных решений,  рассматривается самопонимание.  Процесс самопонимания представлен в единстве когнитивного и экзистенциального компонентов. Приведены результаты эмпирического исследования отдельных проявлений феномена самопонимания:  самоинтереса, самопринятия, самоуверенности, саморуководства и др. Определены и проанализированы эффективные педагогические средства формирования у растущей личности самопонимания и готовности к  принятию ответственных решений.  
Ключевые слова: самопонимание, принятие решений, свобода, ответственность, духовность.

Zrozumienie siebie a podejmowanie decyzji odpowiedzialnych
W artykule autorka przedstawia nurty filozoficzne, stanowiące podstawę metodologiczną do badań fenomenu podejmowania decyzji; fenomenologię aktu podjęcia decyzji. Ponadto, zostały odnalezione oraz przeanalizowane kluczowe cechy aktu decyzyjnego: wolność, odpowiedzialność, system wartości. Zrozumienie siebie rozpatrywane jest jako najbardziej istotny mechanizm, regulujący podejmowanie odpowiedzialnych decyzji przez osobę. Proces zrozumienia własnego „Ja” został przedstawiony jako jedność dwu składowych kognitywnej oraz egzystencjalnej. Zaprezentowano rezultaty badań empirycznych poszczególnych przejawów fenomenu zrozumienia własnego „Ja”: zainteresowania sobą, akceptacji siebie, pewności siebie, kierowania sobą etc. Zostały ujęte oraz przeanalizowane efektywne środki pedagogiczne kształtowania zdolności do zrozumienia siebie oraz podejmowania odpowiedzialnych decyzji przez osoby dorastające.
Słowa kluczowe: zrozumienie siebie, podejmowanie decyzji, wolność, odpowiedzialność duchowość.

2.	Wzorce więzi z rodzicami jako istotny czynnik w kształtowaniu umiejętności podejmowania decyzji przez ludzi młodych
Mgr Magdalena Jelińska (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Polska)
Posiadane przez człowieka wzorce więzi emocjonalnych zaliczane są do najistotniejszych czynników wywierających wpływ na jego życie. Powstają one w najwcześniejszym okresie rozwoju jednostki pod wpływem jej interakcji z rodzicami. Od jakości tych więzi uzależniony jest rozwój psychiczny i społeczny człowieka, a także późniejsze jego funkcjonowanie w biegu życia. Typy więzi emocjonalnych, zdefiniowane przez Bowlby’ego (1969/1997) i Ainsworth (1978) jako style przywiązania, wpływają na cechy osobowości człowieka, a także na sposób, w jaki postrzega on siebie, swoje życie, relacje interpersonalne i środowisko społeczne. Pozwalają wyjaśnić mechanizmy poznania, wartościowania i oceniania zjawisk, ludzi lub sytuacji oraz motywy życiowych wyborów człowieka. Pełnią więc znaczącą rolę w rozwijaniu umiejętności podejmowania decyzji. 
Słowa kluczowe: style przywiązania, procesy decyzyjne

Attachment to parents as shaping factor for decision making abilities in young adults
Attachment patterns are thought to be one of the most important factors determining human existence. Person develops them within the relationships with parents and under the influence of interactions with them during the first years of life. The quality of attachment has determining effect on one’s psychological and social development, and the later functioning in the life span. Varying types of attachment patterns, defined by Bowlby (1969/1997) and Ainsworth (1978) as attachment styles, impact one’s personality, and the way of perceiving oneself, other people, interpersonal relationships, and social environment. Attachment styles allow to explain the mechanisms of cognition, people’s assessment and situation’s appraisal as well as they explain the reasons of life choices too. Thus, attachment styles play an important role in the improving of decision making abilities.
Keywords: attachment styles, decision making processes

Магдалена Елиньска
Образцы связи с родителями как фактор формирования способности принимать решения молодыми людьми 
Имеющиеся у человека образцы эмоциональных связей причисляются к наиболее существенным факторам, оказывающим влияние на его жизнь. Они образуются в самом раннем периоде развития личности под влиянием ее взаимоотношений с родителями. От качества этих связей зависит психическое и социальное развитие человека, а также его последующее функционирование на протяжении всей жизни. Типы эмоциональных связей, которые Боулби (Bowlby) (1969/1997) и Эйнсуорт (Ainsworth) (1978) определили как стили привязанности, влияют на черты характера личности человека, а также на то, каким образом видит он самого себя, свою жизнь, интерперсональные отношения и социальную среду. Позволяют разъяснить механизмы познания, сравнивания и оценки явлений, людей или ситуаций, а также мотивы жизненных выборов человека. Таким образом, в итоге они играют существенную роль в развитии способности принимать решения. 
Ключевые слова: стили привязанности, процессы принятия решений

3.	Autonomia a decyzje dotyczące uczenia się
Dr Anna Studenska (Uniwersytet Śląski, Polska)
Autonomia jest rozumiana jako zdolność do kierowania własnym życiem, w tym również przebiegiem uczenia się i własnym rozwojem. Za główny problem zaprojektowanych badań przyjęto pytanie: Czy między uczniami różnych szczebli edukacji  istnieją różnice w podejmowaniu niezależnych decyzji dotyczących uczenia się pod względem samokontroli, refleksyjności, niezależności planowania, otwartości na zmiany oraz troski o wyniki? Badaniami 33 itemowym Inwentarzem Autonomii Uczenia się ( Cronbacha 0,88) objęto 481 osób, w tym 95 uczniów szkoły podstawowej, 134 gimnazjalistów oraz 252 studentów. Stwierdzono, że studenci, uczniowie gimnazjum oraz uczniowie szkoły podstawowej różnią się pod względem poziomów samokontroli oraz refleksyjności. Uzyskane wyniki dalszych analiz wskazują, że wspieranie autonomii uczenia się powinno szczególnie rozwijać kompetencje w zakresie realizacji planów własnego uczenia się oraz wprowadzania koniecznych zmian. 
Słowa kluczowe: decyzje, autonomia uczenia się, szczebel edukacji

Autonomy and decisions concerning learning
Autonomy is defined as the capacity to take charge of one`s own life, including personal development and learning. The aim of the research was to answer the following question: is there a difference between students of university, junior high school and elementary school in autonomous decision making concerning learning in terms of self-control, planning independence, openness to change and caring for results?  Data were collected from 481 students including 95 from elementary school, 134 from junior high school and  252 from university. It was found that persons from the research groups differ in terms of  self-control and reflectivity. The results of further analyses indicate that learning autonomy support programmes should be aimed especially at developing capacity to plan learning activities and implement changes.  . 
Key words: decisions, learning autonomy, level of education

Анна Студенска 
Автономность и решения, касающиеся учебы
Автономность понимается, как способность управления собственной жизнью. Γлавной проблемой запроектированных и проведенных исследований является вопрос: существуют ли между учащимися на разных уровнях образования разницы в решениях, касающихся учебы по таким аспектам автономности, как: самоконтроль, рефлексийность, независимость планирования,  открытость на изменения или забота о результатах? Данные собраны от 94 учеников начальной школы, 134 гимназистов и 270 студентов. В исследованиях был использован, состоящий из 33 тезисов, собственный Инвентарь автономности учебного процесса ( Кронбаха для целого инструмента 0,88).
Полученные результаты указывают, что студенты, ученики гимназии или ученики начальной школы отличаются по уровню самоконтроля и рефлексийности. На основании результатов подробного анализа устанавливается, что поддержка автономии учебного процесса должна повлиять на исключительное развитие компетенции в области введения необходимых изменений.
Ключевые слова: pешения, aвтономность учебы, уровня образования

4.	Uczyć się dla rozwoju czy pod egzamin
Mgr Urszula Opłocka (Zespół Szkół Nr 4 we Wrocławiu, Dolnośląska Szkoła Wyższa)
Nauczyciele decyzje o wystawieniu konkretnej oceny podejmują na co dzień. Jednak myliłby się ten, kto sądzi że są to działania wolne od trudnych wyborów. Niektóre są w ich odczuciu zdeterminowane, chociażby przez wprowadzenie egzaminów zewnętrznych. Decydując się uczyć pod egzamin, dostrzegają niektóre konsekwencje tej decyzji dla uczniów, inne uchodzą ich uwadze. O tym między innymi opowiadają w przeprowadzonych przeze mnie wywiadach narracyjnych poświęconych ocenianiu nauczyciele języka polskiego w szkołach ponadgimnazjalnych. To ich wypowiedzi na ten temat pragnę zaprezentować.
Słowa kluczowe: emergencja, pedagogia , wywiad, nauczyciel, ocenianie, egzaminy zewnętrzne, wymagania egzaminacyjne, uczyć dla rozwoju, uczyć pod egzamin

Teach for development or teach for exam preparations
Teacher decide about the particular mark every day. Who thinks that teachers’ decision are easy is wrong. Some teachers are determined in some cases, such as external exams. Teachers decide to teach for exam and they sometimes know how their decisions have an influence on student and sometimes don’t know about them. Teachers talk about many problems including these I mentioned in the interviews I carry out about the assessment with teacher who teach 
Polish language in lover secondary school. I would like to show teachers’ utterances. 
Key words: emergence, teaching, interview, teacher, assessment, external exams, exam requirement, teach for development, exam preparations

Уршуля Оплоцка
Учить для развития или к экзаменy
Ежедневно преподаватели принимают решения об оценке учеников. Решения этого типа связаны с трудным выбором. Некоторые решения преподавателей детерминированы, например, внешними экзаменами. Принимая решение учить к экзамену, преподаватели замечают только некоторые последствия своего решения для учеников. В работе на основе интервью, взятых мной у учителей польского языка, работающих в средней школе, представлены проблемы, связанные с обучением в польских школах.
Kлючевые слова: эмерджентность, педагогика, интервью, учитель, оценка, внешний экзамен, требования к экзаменам, yчить к развитии, yчить к экзаменy.

5.	Samodzielność decyzji nauczyciela w zakresie realizacji obowiązków zawodowych
Dr Marta Bałażak (Politechnika Radomska, Polska)
Nauczyciel wykonuje pracę zawodową realizując określone obowiązki zawodowe. 
Obowiązki jego dotyczą realizacji pracy pedagogicznej w szkole będącej podstawą jego działalności zawodowej (szczególnie zaś dydaktycznej, opiekuńczej i wychowawczej).
Obowiązki zakładane są przez wymóg formalny pracy zawodowej, postuluje je literatura przedmiotu oraz ustalają je oczekiwania społeczne środowiska. 
Podejście nauczyciela do obowiązków zawodowych i dobrowolność ich przyjęcia rzutuje niekiedy na ich efektywność i rzetelność wypełniania.
Słowa kluczowe: obowiązki, obowiązki zawodowe, praca nauczyciela, obowiązki nauczyciela

The independence of teacher’s decision in the scope of professional duties
Teacher makes his / her job and realizes defined professional duties.
His / her duties relate to realization pedagogical work at school that is a base of his / her professional activity / especially didactic, caring and educational.
Duties are formed by formal demand of teacher’s job, and they are postulated by literature of subject and social expectations determine them. 
Teacher’s attitude to professional duties and their voluntaries influence on their effectiveness and reliability of their pursuance.
Keywords: duties, professional duties, job of teacher, duties of teacher

Марта Балажак
Самостоятельность решений учителя в сфере выполнения  профессиональных обязанностей 
Работая, учитель выполняет определенные профессиональные обязанности. Основой педагогической деятельности учителя является дидактическая и воспитательная работа в школе.
Обязанности определены нормативными актами, касающимися профессиональной деятельности учителя, а также формируются под влиянием ожиданий общества.
Отношение учителя к профессиональным обязанностям и желание взять их на себя влияет на эффективность и надежность их исполнения.
Ключевые слова: обязанности, профессиональные обязанности, работа учителя, обязанности учителя
Społeczne uwarunkowania procesów decyzyjnych 

1.	Aksjologia publicznego wyboru 
prof. dr hab. Justyna Miklaszewska (Uniwersytet  Jagielloński)
Wybory zbiorowe stanowią podstawę demokracji, która zapewnia obywatelom wolność polityczną. Pytanie o charakter tej wolności jest pytaniem o to, jaki jest mechanizm publicznego wyboru, kto go dokonuje, i jakie są jego przesłanki: czy jest to wybór racjonalny? W amerykańskiej teorii public choice wolność jednostki, przejawiająca się w wyborze publicznym, zawsze łączy się z ograniczeniami, które w praktyce przybierają charakter instytucjonalny i wyrażają się w postaci reguł etycznych lub prawnych. 
Teoria ta stoi na gruncie liberalnego konstruktywizmu, zakłada bowiem, że człowiek we współczesnym społeczeństwie może sam siebie kształtować i zmieniać dowolnie swą naturę poprzez wybór systemu ograniczeń; znosząc tym samym antynomię wolności i konieczności. Na gruncie tej teorii jednak motywy i cele działań zbiorowych nie mogą być określane apriorycznie,  lecz tylko poprzez badania empiryczne (na przykład: dotyczące szczęścia). 
Słowa kluczowe:  wolność, racjonalność, wybór publiczny, liberalizm, demokracja, szczęście.

The axiology of public choice
Democracy, that guarantees political freedom to its citizens, is based on collective or public choices. An inquiry into the character of this freedom leads to the following questions: what is the mechanism of public choice, on which assumptions is it based, and,  is this choice rational? 
In the American theory of public choice the freedom of an individual who makes public choices is always connected with constraints that are, in practice, of institutional character and manifest themselves as ethical or legal rules.  Being a part of liberal constructivism, this theory claims that people who live in a contemporary society can deliberately shape their own nature, and, by choosing the system of constraints, they overcome the dilemma between freedom and necessity. 
On the ground of this theory, however,  the motives and goals of  human actions cannot be determined theoretically and they must be described on the basis of empirical studies (for example, Happiness Research).
Key words: freedom, rationality, public choice, liberalism, democracy, happiness.   

Юстына Миклашевска
Аксеология общественного выбора 
Общественные выборы являются основой демократии, которая обеспечивает гражданам политическую свободу. В вопросе о характере этой свободы заключена суть механизма общественного выбора, кто его осуществляет, и каковы его предпосылки: рационален ли этот выбор? В американской теории public choice свобода личности, проявляющаяся в общественном выборе, всегда связана с ограничениями, принимающими в практике институциональный характер и выражающимися в форме нравственных или юридических норм.
Рассматриваемая теория базируется на либеральном конструктивизме, предполагая, что в современном мире человек может сам себя формировать, свободно изменять свое естество посредством системы ограничений; ликвидируя тем самым антиномию свободы и причинности. Однако в рамках этой теории мотивировка и цели коллективных действий не могут определятся априори, а только с помощью эмпирических исследований (например, касающиеся счастья).
Ключевые слова: свобода, рациональность, общественный выбор, либерализм, демократия, счастье.

2.	Safety Management in Poland in the Context of Installing the Anti-Missile Shield Dr hab. inż. Wiktor Adamus, prof. UJ (Uniwersytet  Jagielloński; Krakowska Szkoła Wyższa im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, Polska)
Peace and safety are the most important challenges in the hierarchy of human needs. Poland in 2007 accepted the new Strategy of National Safety (SBNRP). Nowadays, Poland is before making a momentous decision about installation a part of American anti-missile shield (NMD). It is important not only for Poland, but also for Europe and world. In this article we want to present various alternatives of Poland safety management. The aim of the paper will be to choose the best variant for our country. In the article it was showed complexity of this problem (many criteria and subcriteria and their dependences and feedback. In this problem it is possible to find solution only by using multicriteria decision making methods. We used ANP (Analytic Network Process). In the paper we accepted three mutually non excluding defensive systems of Poland. As a result of conducted prioritatization of the model, two mathematical formulae (multiplicative and additive – negative) give similar results for the common defence policy within EU, including middle and far of anti-missile shield.
Keywords: Poland, safety management, anti-missile shield, analytic network process

Виктор Адамус
Управление безопасностью в Польше в контексте установки противоракетного щита
Мир и безопасность являются наиболее важными проблемами в иерархии человеческих потребностей. Польша в 2007 году приняла новую стратегию национальной безопасности (СНБРП). В настоящее время Польша стоит перед принятием решения об установке части американского противоракетного щита (ПРО). Это важно не только для Польши, но и для Европы и всего мира. В этой статье мы представляем различные альтернативы управления безопасностью в Польше. Целью исследования является представление пути выбора наилучшего варианта для Польши. В данной статье показано, что поставленная задача по своей сути очень сложная из-за существующего большого количества критериев и подкритериев и их обратных связей в рассматриваемой модели. Решение данной проблемы возможно только с помощью многокритериальных методов. В данной работе для решения поставленной задачи использован метод АCП (Аналитическая Сеть Процесса). Взяты были во внимание три взаимоисключающиеся оборонные системы в Польше. В результате проведенной иерархизации факторов, влияющих на разработанные варианты модели АНП, две математические формулы: мультипликативная и аддитивная привели к аналогичному результату – «общая оборонная политика в рамках ЕС» - наилучшая оборонная стратегия для Польши.
Ключевые слова: Польша, управление безопасностью, противоракетный щит, многокритериальные решения, аналитический сетевой процесс.

Zarządzanie bezpieczeństwem w Polsce w kontekście instalacji tarczy antyrakietowej
Pokój i bezpieczeństwo stanowią w hierarchii potrzeb ludzkich najważniejsze wyzwanie. Polska w 2007r. przyjęła nową Strategię Bezpieczeństwa Narodowego (SBNRP). Obecnie Polska stoi przed podjęciem doniosłej decyzji odnośnie instalacji części amerykańskiej tarczy antyrakietowej (NMD). Jest to ważna decyzja nie tylko dla Polski, ale również dla Europy i świata. W artykule tym przedstawiamy różne alternatywy zarządzania bezpieczeństwem w Polsce. Celem artykułu jest pokazanie sposobu wyboru najlepszej alternatywy dla Polski w tym zakresie. Prezentowany problem jest  bardzo złożony; istnieje wiele kryteriów i subkryteriów i ich sprzężeń zwrotnych w rozpatrywanym modelu. Rozwiązanie problemu jest możliwe tylko przy użyciu wielokryterialnych metod wspomagania decyzji. W pracy zastosowano metodę ANP  (Analityczny Proces Sieciowy). Założono trzy wykluczające się wzajemnie systemy obronne w Polsce. W wyniku przeprowadzonej hierarchizacji i priorytetyzacji czynników wpływających na opracowane warianty w modelu ANP, dwie matematyczne formuły: multiplikatywna i addytywno-negatywna wskazują na tę samą alternatywę - "wspólna polityka obronna w ramach Unii Europejskiej", jako najlepsza strategia obronna Polski.
Słowa kluczowe: Polska, zarządzanie bezpieczeństwem, tarcza antyrakietowa, decyzje wielokryterialne, analityczny proces sieciowy

3.	Социальная память и свободный выбор человека 
член-корр. Российской гуманитарной академии, проф. др филос.н. Ольга Тимофеевна Лойко (Томский политехнический университет, Россия)
Необходимость изучения той или иной проблемы обычно определяется вопросом, которым задается исследователь. В нашем случае этот вопрос детерминированности свободного выбора в контексте социальной памяти. Взаимосвязь между личностью и социальностью носит всеобщий характер. Основой этой взаимосвязи выступает свободный выбор человека, как самодостаточной личности.
Согласно концепции автора, свободный выбор в контексте социальной памяти осуществляется с позиций ценностного подхода.
Ключевые слова: социальная память, свобода выбора, экзистенция, общество, текст, литургия, миф, ритуал, аксиология

Olga Loyko 
Social memory and free choice of the person
The necessity of studying of a certain problem is usually determined by the question raised by a researcher.
In our case it is a question concerning free choice with social memory. Relationships between a person and society constantly experience interconnected tendencies such as separation and totality of a person in society. In the basis of separation tendency there are processes of specialization of a person’s activity when a person acts as a wonderful choice himself but as a function. 
To analyze the choice of social memory the author chooses the least engaged but rather creative modal approach which allows us to reveal axiological basis of social memory existence.
Key words: Social Memory, Free Choice, Existence, Society, Text, Liturgy, Myth, Ritual, Axiological. 

Pamięć społeczna a wolny wybór człowieka
Potrzeba zgłębienia jakiegoś zagadnienia zazwyczaj jest uzależniona od pytania, które zadaje sobie badacz. W naszym przypadku jest to zagadnienie, dotyczące determinacji wolnego wyboru w kontekście pamięci społecznej. Osoba ludzka jest z natury swojej istotą społeczną. Fundamentem więzi między człowiekiem a społeczeństwem jest wolny wybór człowieka jako osoby samowystarczalnej. 
Zgodnie z koncepcją autorki, wolny wybór w kontekście pamięci socjalnej urzeczywistnia się w oparciu o wyznawany system wartości.
Słowa kluczowe: pamięć społeczna, wolny wybór, egzystencja, społeczeństwo, tekst, liturgia, mit, rytuał, aksjologia.

4.	Парадоксы в сознании и поведении людей
член-корр. РАН, проф., др филос.н. Жан Терентьевич Тощенко (Российский государственный гуманитарный университет, Москва, Россия) 
Общество переходного периода, которое сейчас олицетворяет Россия, рождает и умножает такое уникальное и удивительное явление как парадоксы в поведении и сознании людей. Это не просто противоречие внутри общества, его социальных групп, слоев и институтов - это такая ситуация в реальной жизни людей, когда человек в одно и то же время искренне преследует взаимоисключающие цели, часто не замечая этой парадоксальности своего сознания и поведения.
Анализ причин этого явления, особенностей его воспроизводства во всех сферах общественной жизни, в различных акциях сознания и поведения  позволяет более полно представить состояние, проблемы, противоречия современного общественного сознания и социальной практики. 
Ключевые слова: человек, личность, общественное сознание, парадоксы, противоречия, социальная практика

Zhan Toshchenko
Paradox in consciousness and behavior of people
 Russia is at present a society in transition. A unique and puzzling phenomenon has been ascertained in it – phenomenon of paradoxical man. It reflects not only contradictions in the development of society, social groups and institutions. This is the situation of real life, when people tend to believe in and strive to achieve conflicting goals at the same time often without noticing this paradoxicality of own consciousness and behavior.
An analysis is offered of this phenomenon and of a series of peculiarities in its reproduction in various spheres of social life, in different spheres of consciousness and social practice.  
Key words: man, personality, social consciousness, paradox, contradiction, social practice

Paradoksy w świadomości oraz zachowaniu ludzi
Społeczeństwo w okresie transformacji systemowej, które prezentuje obecna Rosja, rodzi i mnoży unikatowe oraz interesujące zjawisko, jakim jest paradoks w zachowaniu oraz świadomości ludzi. Nie jest to zwykła sprzeczność wewnątrz społeczeństwa, grup socjalnych, warstw oraz instytucji – jest to sytuacja w realnym życiu ludzi, gdy człowiek szczerze stara się osiągnąć sprzeczne cele, często nie zauważając paradoksalności w swojej świadomości oraz zachowaniu.
Analiza przyczyn tego zjawiska, zwłaszcza jego reprodukcji we wszystkich sferach życia społecznego, w rozmaitych akcjach świadomości i zachowaniach pozwala pełniej przedstawić stan, problemy, sprzeczności współczesnej świadomości społecznej oraz praktyki społecznej.
Słowa kluczowe: człowiek, osoba ludzka, świadomość społeczna, paradoksy, sprzeczności, praktyka społeczna.

5.	Wartości i decyzje moralne współczesnych Polaków
Ks. Janusz Mariański (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)
W niniejszym artykule przyjmujemy socjologiczny punkt widzenia, zmierzający do opisu kondycji moralnej społeczeństwa polskiego, poprzez analizę wybranych wartości moralnych, oraz do jakiegoś prawdopodobnego wyjaśnienia dokonujących się przemian w sferze aksjologicznej Polaków (dylematy moralne). Zwrócimy uwagę na dwie ważne kwestie: wartości absolutne versus wartości relatywne oraz wartości wspólnotowe versus wartości indywidualistyczne. W opracowaniu tylko w ograniczonym zakresie wykorzystujemy ,,twarde” dane empiryczne, a te przywoływane są raczej ilustracją niż przekonującym dowodem przemian moralnych.
Słowa kluczowe: Wartości, decyzje moralne, społeczeństwo polskie

Values and moral decisions of contemporary Poles
The aim of the paper is to describe the moral condition of Polish society from a sociological viewpoint by analyzing selected moral values. Using sociological data, we attempt to explain changes taking place in the axiological sphere of the Polish people (moral dilemmas).  We focus on two important issues: absolute values versus relative values, and community values versus individualistic values. In our analysis, we used “hard” empirical data in limited manner, just to illustrate, but not to prove, some of the moral changes occurring in present-day Poland.  
Key words: values, moral decisions, Polish society
						Translated by Stanisław A. Wargacki
О. Януш Марианьски
Ценности и нравственные решения современных поляков
Целью статьи является представление с социологической точки зрения нравственного состояния польского общества, анализируя избранные нравственные ценности. Используя социологические данные, мы пытаемся объяснить изменения, имеющие место в аксеологической сфере поляков (нравственные дилеммы). Мы сосредотачиваемся на двух важных проблемах: абсолютные ценности versus относительные ценности, а также общественные ценности versus индивидуальные ценности. В нашем анализе мы в ограниченной мере использовали "твердые" эмпирические данные, скорее, чтобы проиллюстрировать, а не доказать моральных происходящие изменения в сфере нравственности в современной Польше.  
Ключевые слова: ценности, нравственные решения, польское общество

6.	Особенности принятия решения казахской молодежью
К.соц.н. Ринат Саттарович Саликжанов (Евразийский национальный университет им.Л.Н.Гумилева, Астана, Республика Казахстан)
Автор статьи на основе результатов социологических исследований анализирует социально-психологические причины особенностей принятия решения казахской молодежью. По мнению автора, современная казахская молодежь во многих случаях при принятии решений полагается на опыт и волю взрослых членов семьи, что может быть объяснено традиционными установками воспитания в семье. В то же время есть жизненные ситуации, когда молодые люди принимают решения самостоятельно, исходя из собственного опыта и интуицию.
Ключевые слова: Воспитание, образование, традиции, решение, социализация.  

Rinat Salikhzhanov
Features of decision-making by the Kazakh youth
The author of article on the basis of results of sociological researches analyzes the socially-psychological reasons of features. According to the author, the modern Kazakh youth in many cases at decision-making is necessary on experience and will of adult members of a family that can be explained traditional installations of education in a family. At the same time there are reality situations when young men make decisions independently, proceeding from a private experience and intuition.
Keywords: Training, education, tradition, decision, socialization  

Cechy szczególne procesów decyzyjnych młodych Kazachów
Autor artykułu na podstawie badań socjologicznych poddaje analizie genezę socjalno-psychologicznych cech szczególnych podejmowania decyzji przez kazaską młodzież. W opinii autora, współcześni młodzi Kazachowie w wielu przypadkach, w podejmowaniu decyzji polegają na doświadczeniu oraz woli dorosłych członków rodziny, co można wytłumaczyć tradycyjnym modelem wychowania w rodzinie. Jednocześnie istnieją sytuacje życiowe, gdy młodzi ludzie samodzielnie podejmują decyzje kierując się własnym doświadczeniem oraz intuicją.
Słowa kluczowe: Wychowanie, edukacja, tradycje, decyzje, socjalizacja.

7.	Podejmowanie decyzji w sytuacji „pułapki społecznej” 
Adam	Krasnosielski	(student, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie;  Chrześcijańska Akademia Teologiczna)
Każdego dnia człowiek podejmuje różne decyzje. Decyzje te nie zależą od przyszłych spodziewanych kosztów i zysków związanych z jego wyborem, ale od wiarygodności usprawiedliwień dostarczanych przez bliskie mu osoby. W niektórych sytuacjach człowiek może postąpić zgodnie z wartościami, w które wierzy, i stracić możliwość otrzymania zysków. W tej sytuacji będzie odczuwał on satysfakcję. Może również wybrać zysk, ale wówczas będzie odczuwał dyskomfort związany z niezgodnością pomiędzy tym wyborem, a strukturą jego własnego „Ja”. W rzeczywistości to, którą z decyzji podejmie człowiek, zależy od wiarygodności usprawiedliwień dostarczonych przez bliskie mu osoby. Pod wpływem tych usprawiedliwień człowiek staje się marionetkę społecznego teatru.
W niniejszej pracy chciałbym pokazać siłę usprawiedliwień dostarczanych przez najbliższe grupy społeczne. 
Słowa kluczowe: racjonalizacja, społeczny proces uzgadniania usprawiedliwień, sytuacja pokusy.

Decision making in situation of ‘social trap’
Man makes different decisions every day. His decisions do not depend on the future expected costs and profits connected with consequences of his choice, but they depend on the credibility of justifications supplied by friends and family. In some situations, man can behave in agreement with the values he believes in and lose an opportunity to obtain certain profits. In this case, he will feel a satisfaction. He can also choose the profit but then, he will feel a discomfort connected with disagreement between the choice and the structure of his own “I”. In real life, made decisions depend on the credibility of justifications supplied by friends and family. Under the influence of the justifications, man becomes a puppet of the social theater.
In this paper, I would like to show the strength of the justifications provided to man by his closest social groups. 
Keywords: rationalization, social process of justification negotiation, temptation situation.

Адам Красносельски
Принятие решения в ситуации «социальной ловушки»	
Каждый день человек принимает решения. Эти решения не  зависят от будущих ожидаемых затрат и доходов, связанных с его выбором, но зависят от возможного оправдания его действий со стороны близких ему людей. В некоторых ситуациях человек может поступить согласно с его ценностями, в которые он верит, и потерять возможность получения прибыли. В этой ситуации он получит удовлетворение. Естественно он может выбрать прибыль, но в это время он будет чувствовать дискомфорт, связанный с несоответствием между выбором и структурой своего собственного „Я”. В действительности, то решение, которое выберет человек, зависит от возможности оправдания этого решения со стороны близких ему людей. Под влиянием этих оправданий человек становится марионеткой общественного театра.
В этой работе я хотел показать силу оправдания, которое нам дают близкие общественные группы.
ключевые слова: рационализация, cоциальный процесс согласования оправданий, cитуация искушения