GĘŚ GĘGAWA Anser anser (Linnaeus, 1758)
SYSTEMATYKA: Rząd – blaszkodziobe Anseriformes, rodzina – kaczkowate Anatidae.
WYGLĄD: Wymiary: długość ciała 75–90 cm, rozpiętość skrzydeł 150–180 cm, masa ciała samic 2,1–4,1 kg, samców 2,4–5,0 kg. Ogólny ton upierzenia jest brunatnoszary. Nogi są szaroróżowe, dziób masywny, różowy lub pomarańczowy w zależności od podgatunku, z jaśniejszym końcem. Młode ptaki są podobne do starych, ale nie mają ciemnych plamek na brzuchu, które ukazują się dopiero po drugiej zimie. Pisklęta są oliwkowe.
DYMORFIZM: Brak.
ŚRODOWISKO: Zwykle obszerne szuwary na: starorzeczach i naturalnych eutroficznych i dystroficznych jeziorach, stawach i stawach hodowlanych, ujściach rzek, jeziorach przymorskich i zalewach, zbiornikach zaporowych; torfiankach oraz brzegach rzek i kanałów. Miejscem żerowania są zwykle pola z oziminą, ścierniska, pastwiska i łąki; w tym także mokre łąki użytkowane ekstensywnie oraz niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie. W okresie polęgowym i na zimowiskach istotnym żerowiskiem gęgaw są zarośla sitowca nadmorskiego.
DIETA: Roślinożerna. Świeże pędy traw, kłącza perzu, liście czciny, manny itp.
ROZRÓD: Gęgawa gniazduje pojedyńczo lub w skupieniach, przeważnie na jeziorach, stawach, zbiornikach zaporowych, rzadziej na terenach zalewowych. Gniazda umieszcza na szuwarach lub wysepkach. Odbywa 1 lęg w roku (przy utracie lęgu może odbyć 2). W marcu i kwietniu samice składają 2–8, najczęściej 4–6 jaj, które wysiadują przez ok. 28 dni. Zniesienia większe niż 8 jaj pochodzą od dwóch lub więcej samic. Młode to zagniazdowniki właściwe, klują się synchronicznie i po kilkunastu godzinach opuszczają wraz z rodzicami gniazdo. Młode zaczynają latać między 60. a 70. dniem życia.
AKTYWNOŚĆ: Tryb życia dzienny, przeloty mogą odbywać się również nocą. Poza okresem lęgowym tworzą koncentracje na noclegowiskach (np. jeziorach), które opuszczają o wschodzie słońca, kierując się na żerowiska. Żerują w ciągu dnia. Powrót na noclegowisko następuje zaraz po zachodzie słońca. Podobny cykl występuje w okresie wysiadywania jaj, z tym że ptaki udają się wtedy na żerowisko parami, pozostawiając gniazdo bez opieki. Samica intensywnie żeruje, podczas gdy samiec czuwa.
ROZMIESZCZENIE: Podgatunek nominatywny A. a. anser gniazduje na Islandii, w Szkocji i Anglii, Belgii i Holandii, północnych Niemczech, Danii, na wybrzeżach Norwegii i Finlandii, w Szwecji, Estonii, Polsce, Czechach, Austrii, na Węgrzech i nielicznie na Bałkanach oraz Ukrainie. W europejskiej części Rosji gniazduje na południe od St. Petersburga oraz przy ujściach Donu i Wołgi. W Polsce gniazduje niemal w całym kraju, poza rejonami górskimi i podgórskimi.
LICZEBNOŚĆ: Lęgowa populacja europejska gęgawy liczy ok. 67 000–84000 p. Najwięcej ptaków gniazduje na Islandii (25 000 p.), w Rosji (8500–13 000 p.), Norwegii i Niemczech (po 7000–10 000 p.), w Szwecji (4000–6000 p.) i Danii (3500–4000 p.).
OCHRONA: W Polsce gatunek łowny. Status zagrożenia w Europie: (V) gatunek narażony na wyginięcie; BirdLife International: SPEC -; Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2, załącznik II; Konwencja Berneńska: załącznik III; Konwencja Bońska: załącznik II; Porozumienie AEWA.
UWAGI:
GALERIA
