GŁOWIENKA Aythya ferina (Linnaeus, 1758)
SYSTEMATYKA: Rząd – blaszkodziobe Anseriformes, rodzina – kaczkowate Anatidae.
WYGLĄD: Wymiary: długość ciała ok. 45 cm, rozpiętość skrzydeł 75 cm, masa ciała 0,9–1,2 kg. Szata godowa samca: jasnopopielaty, z rdzawobrunatną szyją i głową, czarną piersią i kuprem. Dziób ma niebieskoszary z czarną nasadą i końcem, nogi ciemnoszare, oko czerwone. Samica, a także samiec w szacie spoczynkowej, ma kasztanowobrązową szyję, głowę i pierś, a grzbiet i boki brunatne. Brzuch jest białawy. Pisklęta są oliwkowobrunatne z wierzchu i miodowożółte od spodu; ciemniejsza linia oczna (od nasady dzioba przez oko w kierunku tyłu głowy) może być delikatnie zaznaczona. Młode ptaki są ubarwione podobnie do samicy w szacie spoczynkowej. Oko młodych i samic jest brunatne.
DYMORFIZM: Widoczny w szacie godowej. Samiec jest nieco większy od samicy.
ŚRODOWISKO: Rozległe kompleksy stawów, płytkie, eutroficzne jeziora z szerokim pasem roślinności wynurzonej, najchętniej w otoczeniu terenów otwartych, jeziora przymorskie, rozległe tereny zalewowe z długo utrzymującym się wysokim poziomem wody w dolinach większych rzek.
DIETA: Żeruje przede wszystkim pod wodą. W okresie lęgowym odżywia się prawie wyłącznie roślinnością podwodną (rdestnice, rogatki, wywłóczniki, pływacze, ramienice, jeżogłówka, turzyce itd.), w pozostałym okresie także bezkręgowcami (larwy muchówek, ślimaki i małże – przede wszystkim racicznica, skorupiaki, pierścienice), wyjątkowo zjada niewielkie ryby i skrzek płazów.
ROZRÓD: Do lęgów najczęściej przystępuje dopiero w końcu maja. Po stracie lęgi są powtarzane, aż do początku lipca. Gniazdo jest zlokalizowane najczęściej na kępach szuwarów, zwartych pływających kożuchach, wyspach, nieuczęszczanych groblach, prawie zawsze w bezpośrednim sąsiedztwie wody. Samica sklada od 5 do 11 jaj*. Wysiadywanie trwa od złożenia ostatniego jaja przez 23-26 dni. Młode stają się lotne po 50-55 dniach.
AKTYWNOŚĆ: Gniazduje pojedynczo, w dogodnych warunkach w znacznym zagęszczeniu. W okresie pozalęgowym w stadach do kilkuset osobników.
ROZMIESZCZENIE: Zamieszkuje prawie całą Europę, z wyjątkiem północnej Skandynawii, oraz zachodnią i środkową Azję, aż po Bajkał. W Polsce gnieździ się w rozproszeniu prawie w całym kraju, z wyjątkiem gór, większych kompleksów leśnych i terenów ubogich w wody powierzchniowe.
LICZEBNOŚĆ: Wielkość europejskiej populacji lęgowej głowienki oszacowana jest na 230 000–330 000 p. Poza Rosją (do 100 000 p.) gatunek ten gniazduje najliczniej w Rumunii (20 000–40 000 p.) i na Ukrainie (25 000–28 000 p.). W Polsce jest stosunkowo liczna, jej liczebność można ocenić na 20 000–30 000 p.
OCHRONA: W Polsce gatunek łowny. Status zagrożenia w Europie: S gatunek nie zagrożony, którego status ochronny jest prawdopodobnie odpowiedni; BirdLife International: SPEC 4; Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2, załącznik II; Konwencja Berneńska: załącznik III; Konwencja Bońska: załącznik II; Porozumienie AEWA.
UWAGI:* Przy wyższych zagęszczeniach i niedostatku odpowiednich miejsc na gniazda często zdarzają się lęgi mnogie – kilka samic składa jaja do jednego gniazda.
GALERIA