Historia Instytutu Pedagogiki KUL:
Nauczanie i badania w zakresie pedagogiki i dyscyplin pedagogicznych na KUL sięgają początków Uczelni w 1918 roku. W utworzonym w 1918 r. Uniwersytecie Lubelskim /w 1928 r. dodano do nazwy " Katolicki"/ powołano cztery Wydziały: Teologiczny, Prawa Kanonicznego, Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych oraz Nauk Humanistycznych. Poszczególne Wydziały były podzielone na mniejsze jednostki organizacyjne: grupy i sekcje. W ramach Wydziału Nauk Humanistycznych istniały od początku tzw. "grupy": filozoficzna, filologii klasycznej, historyczna, filologii polskiej, filologii romańskiej, oraz okresowo filologii germańskiej i historii sztuki. Jako kierunek studiów, pedagogika wzbudzała ogromne zainteresowanie, o czym świadczy fakt, iż w roku 1920/21 (niemal wraz z formalnym ich powstaniem), z racji wielości kandydatów, musiało nastąpić zróżnicowanie studiów pedagogicznych. Powstało wtedy Studium Pedagogiczne, Studium Uniwersyteckie oraz Instytut Pedagogiczny. Instytut był przeznaczony dla studentów II i IV roku, by mogli uzyskać przygotowanie pedagogiczno-zawodowe, niezbędne dla nauczycieli szkół średnich. Dzięki materialnemu wsparciu, zwłaszcza fundacji inż. Franciszka Skąpskiego, od r. ak. 1920/21 został uruchomiony Instytut Pedagogiczny, którego celem było przygotowanie zawodowe przyszłych nauczycieli szkół średnich. Obejmował on studium teoretyczne nauk pedagogicznych i dydaktycznych oraz wdrażanie do działalności praktycznej. Studia w Instytucie trwały dwa lata. Jego słuchaczami zwyczajnymi mogli być tylko studenci III i IV roku KUL. Natomiast studenci I i II roku mogli uczestniczyć w zajęciach Instytutu jako hospitanci. W tym samym charakterze do Instytutu mogły być przyjęte osoby po ukończeniu szkoły średniej rożnego typu /ogólnokształcącej, zawodowej, seminarium nauczycielskiego lub wykonujące praktykę nauczycielską/. Prawdziwie natomiast akademicka „grupa pedagogiczna” studiów wyższych została powołana w roku akademickim 1929/1930 i funkcjonowała bez przerwy do wybuchu II wojny światowej. Studia w tej grupie trwały cztery lata i od 1933 r. kończyły się możliwością uzyskania tytułu magistra filozofii w zakresie pedagogiki /wcześniej KUL nie miał prawa nadawania tego tytułu, a studenci po zdaniu wymaganych egzaminów, otrzymywali dyplomy Uniwersytetu Jana Kazimierza, we Lwowie/. Do najważniejszych specjalistów pedagogiki w okresie międzywojennym należeli : Zygmunt Kukulski /1890-1944/ i ks. Jacek Woroniecki OP /1878-1949/. Pierwszy z nich; był zaangażowany na KUL przez 19 lat /1920-1939/. Zajmował się on edycją źródeł dotyczących szkolnictwa i wychowania. Wydał między innymi pisma Stanisława Staszica o charakterze wychowawczym, przepisy pedagogiczne Komisji Edukacji Narodowej i źródła do dziejów szkolnictwa z zakresu Izby Edukacji Publicznej. Badał również wpływ pedagogiki Jana Henryka Pestalozziego na system wychowawczy w Polsce. Opracował dzieje myśli i badań pedagogicznych od czasów plemiennych do najnowszych. Zwrócił w badaniach uwagę na dzieje szkolnictwa i oświaty w Lublinie. Wśród jego publikacji znalazły silę także artykuły dotyczące teorii wychowania. Ojciec Jacek Woroniecki - filozof i moralista był zaangażowany na KUL przez 10 lat /1919-1929/. Pedagogika, problemy wychowawcze były pasją jego badań i działalności pisarskiej. Najcenniejszym jego dziełem w tym zakresie jest "Katolicka etyka wychowawcza", uważana za najlepszą (i to nie tylko w Polsce, ale również w świecie chrześcijańskim) syntezę etyki tomistycznej w zastosowaniu do wychowania. Dzieło wzbogacił przemyśleniami wybitnych pisarzy europejskich.
Po II wojnie światowej przerwane studia pedagogiczne na KUL zostały wznowione w 1944 r. w ramach Sekcji Pedagogicznej na Wydziale Nauk Humanistycznych. Sekcję tę prowadzili głównie Jan Dobrzański /l901-1997/ - historyk wychowania i szkolnictwa oraz Stefan Kunowski /1901-1977/- który wykładał pedagogikę i dydaktykę jako zastępca profesora. Zajmował się on pedagogiką teoretyczną. Na szczególną uwagę zasługuje opracowanie przez niego teorii warstwicowej wychowania. S. Kunowski badał także w ramach pedagogiki porównawczej trzy współczesne systemy wychowania: chrześcijański, socjalistyczny i liberalny. Uwzględnił również pedagogikę praktyczną, przede wszystkim dydaktykę i hedogetykę.J. Dobrzański badał historię szkolnictwa elementarnego w XIX w Polsce, a także szkolnictwo Lublina i Lubelszczyzny.Sekcję Pedagogiki wspomagali psychologowie, socjologowie, biologowie i filozofowie.
W latach 1944-1956 na Sekcji przygotowane 239 magistrów, dwa doktoraty i dwie habilitacje. W związku z represjami stosowanymi przez władze PRL, zmierzającymi do narzucenia marksistowskiej ideologii materialistycznej, na mocy rozporządzenia Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego z 1953 r. zakazano przyjmowania młodzieży na I rok studiów pedagogicznych, co w konsekwencji doprowadziło do zawieszenia na całe ćwierćwiecze działalności Sekcji Pedagogicznej w 1956 r. Na pełnych następnych 25 lat przestała ona funkcjonować.Po tej krzywdzącej KUL decyzji Ministerstwa, kierunek badań pedagogicznych na KUL nie przestał istnieć dzięki zwłaszcza postawie S. Kunowskiego, który wówczas nie opuścił Uczelni. J. Dobrzański przeszedł na UMCS, natomiast S. Kunowski w latach 1956 r. zdobył habilitacje i jako docent /1957-1960/ kierował Katedrą Pedagogiki. Miała ona charakter usługowy, międzywydziałowy. Zajęcia dydaktyczne, były prowadzone dla studentów z różnych sekcji Wydziału nauk Humanistycznych. Chodziło o przygotowanie nauczycieli języka polskiego, histerii, neofilologii i klasyki do podejmowania pracy zawodowej.
W latach 1960-1977 S. Kunowski był zaangażowany na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej jako docent, kierownik Katedry Psychologii Wychowawczej .Mówiąc o osiągnięciach KUL w zakresie pedagogiki w tym okresie warto podkreślić, że w latach 1944-1956 studia pedagogiczne w Polsce odbywały się jedynie w Wyższych Szkołach Pedagogicznych. Tytuł magistra filozofii w zakresie pedagogiki można było uzyskać jedynie w KUL. Nic dziwnego, że nastąpił duży napływ kandydatów. Doprowadziło to do wyodrębnienia się trzech specjalizacji: 1. Pedagogiki i Dydaktyki, 2. Historii wychowania i szkolnictwa, 3. Psychologii wychowawczej i rozwojowej. Stan ten trwał do zniesienia studiów pedagogicznych w KUL w 1956 roku.Przez następnych 35 lat (1956-1981) Instytut Pedagogiki stał się ogólnouniwersytecką katedrą międzywydziałową. W roku 1981, gdy powstał nowy Wydział Nauk Społecznych KUL, reaktywowano w nim kierunek – PEDAGOGIKA kształcący pedagogów w pięcioletnim programie studiów pedagogicznych. Od początku istnienia kierunku, obok zajęć dziennych, prowadzone są studia eksternistyczne. A zatem od roku akademickiego 1981/82, po 25 latach przerwy, nastąpiła reaktywacja studiów pedagogicznych na Wydziale Nauk Społecznych KUL. Zgodnie z najbardziej dotkliwymi zapotrzebowaniami społecznymi oraz licząc się z ówczesnymi warunkami politycznymi i realnymi szansami znalezienia pracy przez naszych absolwentów, jako wiodącą specjalizację (specjalność) studiów – wybrano pedagogikę opiekuńczą, aczkolwiek, zgodnie z istotą studiów pedagogicznych uniwersyteckich, dyplom magisterski był i jest z pedagogiki. Instytut Pedagogiki w obecnej swojej strukturze wchodzi w skład powstałego w 1982 r. Wydziału Nauk Społecznych KUL (obok Instytutów: Ekonomii, Psychologii, Socjologii). Tworzą go Katedry: Pedagogiki Ogólnej, Filozofii Wychowania, Historii Wychowania i Myśli Pedagogicznej, Historii Opieki Społecznej, Pedagogiki Specjalnej, Pedagogiki Rodziny, Pedagogiki Społecznej, Psychopedagogiki. W 1998 roku przybyły jeszcze dwie nowe katedry: Katedra Dydaktyki i Edukacji Szkolnej oraz Katedra Pedagogiki Porównawczej. W roku akademickim 1998/99 Wydział Nauk Społecznych KUL Instytut uzyskał prawo nadawania stopnia doktora nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki, co stworzyło szczególne możliwości naukowego rozwoju dla pracowników, jak też i badań samego Instytutu.
Pracę Instytutu Pedagogiki charakteryzuje troska o metodologiczną stronę badań i o ich poprawność, zwłaszcza w ramach postulowanego podejścia interdyscyplinarnego w ujmowaniu wychowania jako działalności, jako systemu i jako procesu na różnych poziomach wiedzy naukowej i uprawiania nauki: teoretycznym, empirycznym – w ścisłym tego słowa znaczeniu oraz zorientowanym na praktykę (także w badaniach historycznych i porównawczych). W ramach Instytutu, realizowane są znaczące społecznie i naukowo, projekty badawcze. Należy tu wymienić badania nad rodziną, systemami edukacji, pedagogiką personalistyczną, podstawami "pedagogiki otwartej", szerokie badania nad dziejami szkolnictwa elementarnego i opieką społeczną, myślą pedagogiczną okresu II Rzeczypospolitej a także sposobami i środkami komunikowania się osób niesłyszących (fonogesty, język migowy). Pracownicy Instytutu: T. Kukołowicz, S. Litak, Z Ostrihanska, M. Nowak, K. Chałas, D. Kornas-Biela, M. Surdacki, H. Cudak, A. Rynio i in., są autorami znaczących w skali ogólnokrajowej pozycji książkowych. Instytut Pedagogiki KUL czynnie uczestniczy w programie kształcenia i doskonalenia nauczycieli. Jego praca obejmuje nie tylko Wydział Nauk Społecznych, ale także inne wydziały naszego Uniwersytetu, w których studenci mogą realizować specjalizacje nauczycielskie. Pracownicy Instytutu utrzymują i rozwijają kontakty z ośrodkami naukowymi w kraju i zagranicą. Należą do nich m.in.: Uniwersytet w Klagenfurt, University of Warwick, West Wirginia University, Katolickie Uniwersytety w Leuven i Louvain-La-Neuve w Belgii. Podpisane zostały umowy o współpracy i wymianie studentów między uniwersytetami: Universität der Bundeswehr w Hamburgu, Uniwersytet w Oldenburgu i Uniwersytet w Lizbonie oraz z Katholische Fachhochschule w Münster – w ramach programu Socrates-Erasmus. Pracownicy Instytutu uczestniczą w pracach różnych Zespołów i Komitetów PAN, są członkami Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego oraz różnych towarzystw naukowych o zasięgu również międzynarodowym.
Rozwój Instytutu w ostatnich latach zaznacza się także przez stawanie się wiarygodnym członkiem międzynarodowych stowarzyszeń i poszukiwanym partnerem naukowych spotkań a także ich organizatorem. Do wymienienia zasługuje zwłaszcza członkowstwo w ACISE – Stowarzyszeniu Instytutów Pedagogiki Uniwersytetów Katolickich w ramach Federacji Uniwersytetów Katolickich w świecie (od 1992 r.). M. Nowak reprezentujący Instytut w ramach ACISE jest członkiem Prezydium i Zarządu Głównego ACISE, aktualnie też odpowiedzialnym za przygotowanie spotkania wiosennego ACISE – 2006 w Polsce, w KUL, w Lublinie (20-23 kwietnia 2006 r.). Instytut uczestniczy również w przygotowywanym na grudzień 2005 r. seminarium elektronicznym na temat Misja uniwersytetu katolickiego wobec współczesnych społeczeństw oraz w przygotowywanym programie kształcenia Master européen en culture et en éducation (Master européen en science de l’éducation). W tym zakresie Instytut pozostaje także aktywnym członkiem programów i grantów europejskich z których na szczególną uwagę zasługuje udział w europejskim programie kształcenia pracowników socjalnych w ramach którego 15 studentów Instytutu weźmie udział w SPRING ACADEMY, której hasłem jest Social work in Europe. W jej ramach studenci z 11 krajów europejskich będą uczestniczyli 2006 r. w KFH - Münster w dwutygodniowym międzynarodowym seminarium, którego kolejnym etapem będzie spotkanie w KUL w r. 2007 (Spring academy 2007 w KUL w Lublinie). Inną płaszczyzną współpracy międzynarodowej staje się uczestnictwo w badaniach personalistycznych nad wychowaniem, które zaowocowały nawiązaniem współpracy z Uniwersytetem w Padwie (Prof. G. Flores d’Arcais i obecnie Prof. Anna Maria Bernardinis), jak też w ramach współpracy z takimi ośrodkami jak Centrum Studiów Personalistycznych w Teramo – Włochy (uczestnictwo m.in. w redagowaniu Słownika personalistów oraz czasopisma Prosopon). Ponadto Instytut uczestniczy w programach wymiany studentów i pracowników – zwłaszcza Sokrates-Erasmus. Program studiów Instytutu Pedagogiki KUL akcentuje wyposażenie studentów w ogólną wiedzę pedagogiczną, nie pomijając jednakże przygotowania specjalistycznego. Od III roku studiów rozpoczyna się cykl specjalizacyjny zorientowany na:
