Historia Katedry

Historię Katedry Kościelnego Prawa Publicznego i Konstytucyjnego można podzielić na trzy okresy: pierwszy - od jej powstania w roku 1918 do wybuchu II wojny światowej, kiedy Katolicki Uniwersytet Lubelski - podobnie jak inne uniwersytety w Polsce - musiał zawiesić swoją działalność, drugi - od wznowienia pracy Uczelni w 1944 roku do roku 1984, kiedy została dokonana poważna reorganizacja struktury Wydziału (spowodowana m.in. promulgacją nowego Kodeksu Prawa Kanonicznego w 1983 roku i reaktywacją studiów prawa na KUL) oraz trzeci - od roku 1984 do dziś.

1. W latach 1918-1939

Z początkiem istnienia i działalności Wydziału Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych aż do końca roku akademickiego 1922/23 Wydział cechuje ustawiczna zmienność form organizacyjnych. Zmieniła się struktura Wydziału, stąd i organizacja katedr, jak również programy nauczania, w których dużą rolę odgrywały przedmioty poboczne, nie odnoszące się wprost do nauki prawa kanonicznego. Dopiero w roku akademickim 1923/24 przyjęto nową koncepcję studiów prawa kanonicznego i nową organizację Wydziału, które przygotował o. prof. Gommar Michiels. Został wówczas zniesiony podział na Sekcję, jak również zmieniono nazwę Wydziału, który odtąd stał się Wydziałem Prawa Kanonicznego. Wydział składał się wówczas z pięciu katedr: dwóch Katedr Tekstu Prawa Kanonicznego, Katedry Publicznego Prawa Kościelnego, Katedry Prawa Rzymskiego i Katedry Prawa Cywilno - Kościelnego.
Katedra Kościelnego Prawa Publicznego istniała zatem już podczas reformy Wydziału przeprowadzonej w roku akademickim 1923/24 i kierował nią piastujący stanowisko zastępcy profesora prawa kanonicznego na Wydziale Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych ks. prof. Jan Wiślicki. Trudno ustalić, w którym roku powstała ta Katedra, można jednak przypuszczać, że istniała już w październiku 1921 roku, kiedy na wykładowcę KUL został powołany prof. Jan Wiślicki. Za istnieniem Katedry w okresie przed 1923 rokiem przemawiałby także fakt, iż jednym z warunków uzyskania licencjatu z prawa kanonicznego uchwalonych na Radzie Wydziału w dniu 10 stycznia 1921 roku było przedłożenie Wydziałowi najpóźniej na trzy miesiące przed terminem publicznej obrony najmniej 3 tez z publicznego prawa kościelnego. Jest to tylko przypuszczenie, ponieważ w programach studiów na Wydziale Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych w latach akademickich 1919/20, 1920/21, 1921/22 i 1922/23 nie ma wykładów z publicznego prawa kościelnego.
Po reorganizacji ratio studiorum w roku akademickim 1923/24 w obowiązkowym programie pojawiły się wykłady z kościelnego prawa publicznego w wymiarze 2 godzin tygodniowo na I roku i 4 godzin tygodniowo na II roku. Prowadził je profesor publicznego prawa kościelnego i prawa ogólnego. Zasady o ustroju Kościoła w Polsce i o konkordacie polskim wykładał profesor prawa cywilno-kościelnego na II kursie. Ratio studiorum na rok akademicki 1925/26 przewidywało wykłady z ius publicum speciale dla kursów I-IV w wymiarze 2 godzin tygodniowo. Wykłady prowadził prof. J. Wiślicki, który w latach akademickich 1925/26 i 1926/27 kierował także seminarium z publicznego prawa kościelnego w wymiarze 1 godziny tygodniowo.
W roku 1926 postanowiono wrócić na Wydziale do studiów 3-letnich. Nowy rozkład zajęć na 3-letnim kursie studiów uchwalony na posiedzeniu Rady Wydziału w dniu 17 stycznia 1928 roku przewidywał obowiązkowy wykład z prawa publicznego prowadzony przez prof. J. Wiślickiego w wymiarze 4 godzin tygodniowo dla kursu I. Ustrój Kościoła wykładany był w ramach wykładów z Codex Iuris Canonici dla kursu I-III przez prof. Michielsa.
Wydział Prawa Kanonicznego KUL podlegał, tak jak i uniwersyteckie wydziały teologiczne, konstytucji Piusa XI Deus scientiarum Dominus z 1931 roku. Stosownie do jej postanowień studia z prawa kanonicznego trwały 3 lata. Konstytucja przewidywała podział na przedmioty główne, pomocnicze i specjalne. Do przedmiotów głównych zaliczono m.in. prawo publiczne. W związku z ogłoszeniem wyżej wspomnianej Konstytucji na Wydziale zaszły tylko minimalne zmiany w dotychczasowej organizacji studiów. W roku 1932 w skład Wydziału Prawa Kanonicznego wchodziły następujące katedry: Katedra Kościelnego Prawa Polskiego, I Katedra Tekstu Prawa Kanonicznego, II Katedra Tekstu Prawa Kanonicznego, III Katedra Tekstu Prawa Kanonicznego, Katedra Publicznego Prawa Kościelnego oraz Źródeł Prawa Kanonicznego, Katedra Prawa Rzymskiego i Katedra Porównawczego Prawa Kościelnego.
W okresie międzywojennym publiczne prawo kościelne wykładał prof. J. Wiślicki, który zmarł podczas II wojny światowej.

2. W latach 1944-1984

W niepełnym roku akademickim 1944/45, po wznowieniu pracy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego wykłady z publicznego prawa Kościoła prowadził prof. Leon Halban w wymiarze 2 godzin tygodniowo. Wykłady z tego przedmiotu w takim samym wymiarze kontynuował on w kolejnych latach aż do roku 1948, kiedy odszedł z Wydziału Prawa Kanonicznego KUL, przechodząc na Wydział Prawa UMCS w Lublinie. W latach pracy na KUL był także kierownikiem Katedry Prawa Publicznego Kościelnego na Wydziale Prawa Kanonicznego.
Po odejściu prof. Halbana z KUL 5 października 1950 roku, na stanowisko kierownika Katedry Kościelnego Prawa Publicznego i Źródeł Prawa Kanonicznego Wydziału Prawa Kanonicznego został powołany w charakterze profesora nadzwyczajnego ks. prof. Jan Nowicki. Wykłady z kościelnego prawa publicznego prowadził od 1 września 1950 roku w latach akademickich 1950/51 i 1951/52 w wymiarze 2 godzin tygodniowo. Po dwóch latach pracy na Uczelni musiał ją opuścić, pozbawiony katedry dekretem Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego z 1 września 1952 roku. W styczniu 1955 roku powrócił na KUL jako profesor nadzwyczajny w Katedrze Tekstu Prawa Kanonicznego i p.o. kierownika Katedry Publicznego Prawa Kanonicznego i Źródeł Prawa Kanonicznego i kierował nimi do 1 września 1965 roku, kiedy przeszedł na emeryturę. Wykłady z prawa publicznego prowadził do roku akademickiego 1957/58 do 1964/65 w wymiarze 2 godzin tygodniowo dla roku I i II.
W latach nieobecności prof. J. Nowickiego na Wydziale Prawa Kanonicznego, p.o. kierownika Katedry był prof. Leszek Winowski z Wrocławia. W latach 1954/55 i 1955/56 prowadził on wykład z prawa publicznego w wymiarze 2 godzin tygodniowo.
Po odejściu prof. J. Nowackiego na emeryturę w 1965 roku p.o. kierownika Katedry został ks. prof. Józef Rybczyk i pełnił te obowiązki do 1972 roku. Prof. J. Rybczyk roku akademickiego 1949/50 zatrudniony na stanowisku zastępcy profesora III Katedry Tekstu Prawa Kanonicznego. Aresztowany przez UB w lutym 1952 roku został uwolniony z aresztu w lutym 1955 roku i wrócił na uczelnię. Od 1 stycznia 1957 roku był kierownikiem III Katedry Tekstu Prawa Kanonicznego, a w latach 1965-1972 p.o. kierownika Katedry Publicznego Prawa Kościelnego i Źródeł Prawa Kanonicznego. W 1971 roku uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego.
Dnia 1 maja 1973 roku na stanowisko docenta i kierownika Katedry Kościelnego Prawa Publicznego i Źródeł Prawa Kanonicznego został powołany ks. prof. Piotr Hemperek i kierował nią do 1984 roku.
Wykłady z prawa publicznego prof. P. Hemperek prowadził od roku akademickiego 1965/66 do 1980/81. Odbywały się one co dwa lata dla dwóch połączonych roczników w wymiarze 2 lub w niektórych latach 3 godzin tygodniowo. Wyjątek stanowią lata akademickie 1969/70 i 1970/71, w których wykłady z prawa publicznego prowadził zatrudniony od 1 sierpnia 1968 roku w katedrze na stanowisku starszego asystenta ks. mgr Henryk Andrzejczak.
Również bp prof. Walenty Wójcik podjął badania dotyczące relacji między Kościołem i państwem, w szczególności stosunków między Kościołem i państwem w I Rzeczypospolitej.
Z kolei studia nad strukturą Kościoła powszechnego i relacjami zachodzącymi wewnątrz wspólnoty kościelnej w zakresie tzw. kościelnego prawa publicznego wewnętrznego, zwanego też kościelnym prawem konstytucyjnym, prowadzili: ks. prof. Antoni Petrani, bp prof. Walenty Wójcik, ks. prof. Józef Krukowski, ks. prof. Wojciech Góralski, ks. dr Józef Bakalarz.

3. W latach 1984-2008

W roku akademickim 1983/84, w związku z reaktywowaniem studiów prawnych na KUL, została dokonana zmiana struktury całego Wydziału. Istniały odtąd dwie sekcje: Prawa Kanonicznego i Prawa Świeckiego. Reorganizacji zostały poddane także studia prawa kanonicznego, a bezpośrednim do tego impulsem była promulgacja nowego Kodeksu prawa kanonicznego dokonana w 1983 roku przez Jana Pawła II. Wynikiem tej rewizji struktury Sekcji prawa kanonicznego zostały wyodrębnione 2 katedry: Katedra Historii Powszechnego Prawa Kanonicznego oraz Katedra Kościelnego Prawa Publicznego i Konstytucyjnego. Kierownikiem pierwszej został bp prof. P. Hemperek, drugiej zaś - ks. prof. Józef Krukowski. Do Katedry Kościelnego Prawa Publicznego i Konstytucyjnego przypisany został także ks. dr Franciszek Przytuła, który w latach 1983/84, 1984/85 i 1985/86 prowadził wykłady zlecone z kościelnego prawa majątkowego i ćwiczenia z kościelnego prawa administracyjnego.
Kierownikiem Katedry Kościelnego Prawa Publicznego i Konstytucyjnego od momentu jej powstania w wyniku reorganizacji 1983/84, jest prof. J. Krukowski, który od roku akademickiego 1982/83 do 2005/06 prowadził wykłady z publicznego prawa kościelnego. Od roku akademickiego 2006/07 wykłady z publicznego prawa kościelnego prowadzi ks. dr Krzysztof Orzeszyna (od roku akademickiego 2008/2009 - dr hab.), adiunkt w tej Katedrze. Od roku akademickiego 1999/2000 wykłady z kościelnego prawa publicznego dla studentów zaocznych prowadzi także adiunkt w Katedrze, ks. dr Mirosław Sitarz (od roku 2008/2009 -dr hab.) Od roku akademickiego 1984/85 do 1995/96 ćwiczenia dla studentów z kościelnego prawa publicznego prowadził ks. dr Florian Lempa (od roku akademickiego 1993/94 - dr hab.). W roku akademickim 1987/88 ćwiczenia z kościelnego prawa publicznego prowadził także ks. dr Ryszard Sztychmiler, a od roku 1993/94 dr hab. Florian Lempa. W latach 1996/97, 1997/98 i 1998/99 zajęcia te prowadził ks. dr Mirosław Sitarz. Od roku akademickiego 1999/2000 do chwili obecnej ćwiczenia dla studentów z publicznego prawa kościelnego prowadził dr Krzysztof Orzeszyna, z wyjątkiem roku akademickiego 2005/06, w którym ćwiczenia dla studentów z kościelnego prawa publicznego prowadził ks. mgr lic. Wiesław Kacprzyk. Od roku 1983/84 prof. J. Krukowski prowadzi także seminarium magisterskie i doktoranckie z kościelnego prawa publicznego i konstytucyjnego.
Oprócz wykładów i ćwiczeń z kościelnego prawa publicznego pracownicy Katedry prowadzą także zajęcia dydaktyczne i badania naukowe z zakresu kościelnego prawa konstytucyjnego, czyli hierarchicznego ustroju Kościoła i administracji kościelnej. Wykład z ustroju hierarchicznego Kościoła w roku akademickim 1984/85 prowadził ks. doc. dr hab. E. Przekop. Od roku akademickiego 1985/86 do 1995/96 wykład z hierarchicznego ustroju Kościoła prowadził dr (później dr hab.) F. Lempa, następnie, od roku akademickiego 1996/97 do 1998/99 - prof. J. Krukowski, a od roku akademickiego 1999/2000 wykład z ustroju Kościoła prowadzi dr M. Sitarz. Od roku akademickiego 1996/97 zostały wprowadzone także ćwiczenia dla studentów z hierarchicznego ustroju Kościoła, które od roku akademickiego 1996/97 do 1998/99 prowadził dr M. Sitarz, od 1999/2000 do 2003/04 - dr hab. K  Orzeszyna, od 2004/05 do 2006/07 - mgr lic. W. Kacprzyk, a od 2007/08 - dr hab. M. Sitarz. Pracownicy Katedry prowadzili także wykłady z administracji kościelnej oraz wykłady monograficzne z kościelnego prawa publicznego i konstytucyjnego, np. prof. J. Krukowski z prawa konkordatowego czy dr M. Sitarz na temat struktur kolegialnych w Kościele partykularnym.

 

Autor: Krzysztof Orzeszyna
Ostatnia aktualizacja: 21.02.2012, godz. 15:18 - Marta Ordon