Historia Katedry Historii Sztuki Nowożytnej sięga 1945 roku. Do Lublina przybył wówczas z Wilna prof. Marian Morelowski i w trzecim trymestrze roku akademickiego 1944/1945 utworzył w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Katedrę Historii Sztuki. W tym samym roku zatrudnił mgr. Antoniego Maślińskiego jako asystenta, a wkrótce dr. hab. Piotra Bohdziewicza jako zastępcę profesora. Mimo że nauczaniem objęto całość dziejów sztuki, specjalizacją katedry były od początku badania nad sztuką nowożytną. Prof. Marian Morelowski zajął się wprawdzie po wojnie związkami sztuki polskiej ze sztuką nadmozańską, posiadał jednak w swym dorobku ważne prace o baroku wileńskim i sprzyjał zainteresowaniom skierowanym ku sztuce nowożytnej. Natomiast dwaj pozostali pracownicy, również uprzednio związani z Wilnem, zajęli się niemal wyłącznie sztuką wspomnianej epoki: Piotr Bohdziewicz wydał monumentalną pracę


irena_400.jpg
dr hab. Irena Rolska

Po przeniesieniu się w roku 1949 prof. Mariana Morelowskiego do Wrocławia, kierownikiem katedry został jego zastępca, późniejszy profesor, Piotr Bohdziewicz, który pozostał na tym stanowisku aż do przejścia na emeryturę w roku 1966. Współpracował z nim dr Antoni Maśliński zatrudniony w 1949 roku jako adiunkt, a od roku 1958 jako zastępca profesora. W związku z utworzeniem Katedry Sztuki Starożytnej i Archeologii Klasycznej, której kierownictwo objął, również wilnianin, prof. Rajmund Gostkowski, nazwę Katedry Historii Sztuki zmieniono w roku 1951 na Katedrę (i Zakład) Historii Sztuki Średniowiecznej i Nowożytnej. Prof. Piotr Bohdziewicz przewidywał już wówczas konieczność jej podziału na Katedrę Historii Sztuki Nowożytnej i Nowoczesnej oraz Katedrę Historii Sztuki Średniowiecznej. Podziału tego dokonano dwadzieścia lat później, w roku 1971, już na trzy katedry: Historii Sztuki Średniowiecznej, Nowożytnej i Nowoczesnej. Po roku 1951 zatrudniono przy katedrze asystentów: mgr Annę Wroniecką (1952-1960) i mgr Marię Toth (1953-1961), a po ich odejściu mgr. Stanisława Michalczuka (1960-1967, od roku 1964 doktora), mgr Marię Babicką (1960-1968) i, nieco później, mgr. Karola Majewskiego (1963-1968). Od około 1950 do około 1957 roku (w tymże roku utworzono dwie kolejne katedry: Historii Sztuki Kościelnej oraz Technologii i Konserwacji Teoretycznej) zajęcia zlecone prowadzili: mgr Maria Gonczarow, inż. Henryk Gawarecki, inż. Józef Żmigrodzki, art. malarz Antoni Michalak (pracował jeszcze w latach 60.), o. dr Grzegorz Gongoł (1953/1954) oraz mgr Jacek Woźniakowski (od roku 1953 jako wykładowca, później zatrudniony na stałe jako adiunkt, docent i wreszcie profesor). W latach 60. zajęcia zlecone powierzono doc. dr Annie Bocheńskiej (1960/1961 i 1961/1962) i doc. dr. Stanisławowi Wilińskiemu (1964/1965). Przez cały ten czas prof. Piotr Bohdziewicz i dr Antoni Maśliński wykładali nie tylko historię sztuki nowożytnej, ale też starożytnej, średniowiecznej i nowoczesnej.

IRM_8146_500.jpg
ks. dr Jan Nieciecki

Po odejściu na emeryturę w roku 1966 prof. Piotra Bohdziewicza (prowadził później jeszcze przez dwa lata wykłady monograficzne), doc. dr hab. Antoni Maśliński mianowany został p.o. kierownika katedry, a w roku 1968 został jej kierownikiem (kolokwium habilitacyjne miało miejsce w roku 1965, zatwierdzenie nastąpiło w roku 1968; w roku 1973 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, zatwierdzony w roku 1975; od roku 1983 był profesorem zwyczajnym), które to stanowisko piastował aż do przejścia na emeryturę w roku 1987, po czym jeszcze przez dwa lata pozostawał kuratorem katedry.

IRM_8187_500.jpg
dr Krzysztof Gombin

mgr Jadwiga Kuczyńska (od roku 1968) i ks. mgr Franciszek Mąkinia (od roku 1969). W roku 1971, po podziale katedry, przeszli oni do Katedry Historii Sztuki Średniowiecznej. W Katedrze Historii Sztuki Nowożytnej została wówczas zatrudniona jako wykładowca dr Maria Piwocka (1972-1977, później przez dwa lata akademickie, 1977/1978 i 1978/1979, prowadziła zajęcia zlecone). W roku akademickim 1976/1977 zatrudniono mgr. Romana Zwierzchowskiego (doktorat 1986), początkowo jako asystenta stażystę, a po odejściu w roku 1977 dr Marii Piwockiej jako asystenta, następnie adiunkta. Drugim asystentem w katedrze została w roku 1981 mgr Jadwiga Tabiś-Dawidowicz. Zajęcia zlecone prowadził w tym czasie doc. Jerzy Łoziński (1974/1975).

Z inicjatywy prof. Antoniego Maślińskiego Katedra Historii Sztuki Nowożytnej rozpoczęła wydawanie Studiów nad sztuką renesansu i baroku (ukazały się trzy tomy pod jego redakcją: Lublin 1989, 1993, 1995; kolejny tom ukazał się w roku 2000 pod redakcją prof. Jerzego Lileyki, następne, z 2004 i 2005, pod kierunkiem prof. Jerzego Lileyki i dr Ireny Rolskiej).

W roku 1988 w Katedrze Historii Sztuki Nowożytnej zatrudniony został na etacie adiunkta dr hab. Jerzy Józef Lileyko. Rok później został mianowany docentem i zarazem kierownikiem katedry (w roku 1992 otrzymał stanowisko profesora KUL, w roku 1996 tytuł naukowy profesora, w roku 1999 etat profesora zwyczajnego KUL). Po odejściu w roku 1991 dr. Romana Zwierzchowskiego, wykłady z historii sztuki nowożytnej powszechnej przejął (jako zajęcia zlecone) dr Waldemar Odorowski (1991/1992 i 1992/1993), po nim zaś powierzono je dr Bożenie Noworycie-Kuklińskiej, adiunktowi w Katedrze Historii Sztuki Kościelnej. W roku 1995, gdy uczelnię opuściła mgr Jadwiga Tabiś-Dawidowicz, asystentami, a następnie adiunktami w Katedrze Historii Sztuki Nowożytnej zostali: dr Irena Rolska (doktorat 1988) i ks. mgr Jan Nieciecki (doktorat 2004). W roku 2004 dołączył do nich mgr Krzysztof Gombin (doktorat 2004). W roku 2004 prof. Jerzy Lileyko odszedł na emeryturę i kuratorem katedry została prof. Urszula M. Mazurczak. Od 2011 roku kierownikiem katedry jest dr hab. Irena Rolska.

Głównymi kierunkami badań Katedry Historii Sztuki Nowożytnej – zgodnie z tradycją dawnej Katedry Historii Sztuki – pozostają zagadnienia architektury barokowej, zarówno w wymiarze regionalnym, jak europejskim. Rezultaty tych badań, opartych o pogłębioną analizę form architektonicznych i związanych z nimi treści ideowych, przyniosły zaskakującą tezę o bliskim pokrewieństwie architektury baroku z antykiem rzymskim, przeczącą utartym poglądom o prymacie związków antyku z renesansem. Dzięki tym badaniom udało się wykazać wierniejsze stosowanie w baroku humanistycznej, przejętej z antyku zasady antropomorfizmu i wywiedzionego z niej systemu proporcji oraz głównych motywów architektonicznych (Łuk Tryumfalny, rzymski kanon przęsła). Posługując się wyodrębnionymi rodzajami póz i gestów antycznych (kontrapost, otium sapientis, „gest Brutusa”) jako namacalnym kryterium humanizmu w sztukach plastycznych udowodniono stałą obecność antropomorfizmu w sztuce renesansu i baroku oraz jego wyraźny zanik w dziełach manierystycznych (Antoni Maśliński, Architektura renesansu włoskiego wobec antyku rzymskiego. Innowacje twórcze, Lublin 1954; Architektura antyku w interpretacji baroku, Lublin 1962; Humanizm w sztuce. Antyk i człowiek, Lublin 1993 – wyd. wcześniej w dwóch częściach jako Humanizm w sztuce. Antyk i człowiek, Kraków 1978 i kryptoksiążka Zagadnienie manieryzmu, „Roczniki Humanistyczne” 1977, t. XXV, z. 5).

W ramach katedry kontynuowano też badania nad zagadnieniami strukturalno-przestrzennymi dotyczącymi centralno-podłużnych kościołów Europy Środkowej w kontekście przełomu stylu – postbaroku (Roman Zwierzchowski, Porządki architektoniczne w grupie późnobarokowych kościołów Lubelszczyzny na planie eliptyczno-ośmiobocznym, w: Studia nad sztuką renesansu i baroku, t. II, pod red. A. Maślińskiego, Lublin 1993, s. 35-257).

W obrębie sztuki polskiej zajmowano się również sztuką inspirowaną przez królów i sejmy Rzeczypospolitej, a także sztuką Warszawy w epoce nowożytnej. W efekcie tych badań podważono tezę o prymacie wpływów saskich na architekturę stołeczną doby Wettinów, akcentując bezpośrednią rolę architektów włoskich i francuskich, w konsekwencji wyraźnego rozdzielenia mecenatu królewskiego, prywatnego od państwowego, kontrolowanego przez parlament (Jerzy Lileyko, Zamek Królewski w Warszawie. Katalog rysunków architektonicznych z Państwowego Archiwum w Dreźnie, Warszawa 1971; Zamek Królewski, Warszawa 1976, wyd. 3 – 1986; Vademecum Zamku Warszawskiego, Warszawa 1980; Dawne zbiory Zamku Królewskiego w Warszawie, Warszawa 1983; Zamek Warszawski rezydencja królewska i siedziba władz Rzeczypospolitej 1569-1763, Wrocław – Warszawa – Kraków 1984; Życie codzienne w Warszawie za Wazów, Warszawa 1984; Regalia polskie, Warszawa 1987; Sejm polski w sztuce. Architektura, ceremoniał, ikonografia, Warszawa 2003).

Badano także działalność lubelskiego środowiska artystycznego i dzieje architektury rezydencjonalnej na terenie Lubelszczyzny (Irena Rolska-Boruch, Cech złotników lubelskich (XVI-XVIII w.), Lublin 1997; Siedziby szlacheckie i magnackie na ziemiach zwanych Lubelszczyzną 1500-1700, Lublin 1999; „Domy pańskie” na Lubelszczyźnie od późnego gotyku do wczesnego baroku”, Lublin 2003) oraz zagadnienia związane z białostockim mecenatem Jana Klemensa Branickiego (artykuły ks. dr. Jana Niecieckiego).

W kręgu zainteresowań dr hab. Ireny Rolskiej pozostaje mecenat artystyczny XVI-XVIII wieku związany z działalnością fundatorską magnackich rodów Lubelszczyzny, jak i dalsze badania nad sztuką miasta Lublina.

Dr Krzysztof Gombin
Autor: Ireneusz Marciszuk
Ostatnia aktualizacja: 24.11.2016, godz. 12:58 - Ireneusz Marciszuk