Ks. prof. zw. dr hab. Janusz Mariański, s. Stanisława, ur. 06.09.1940 r. w Borowie (woj. mazowieckie), nauczyciel akademicki w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II.
Prof. Janusz Mariański jest kierownikiem Katedry Socjologii Moralności w Instytucie Socjologii KUL (od 1984 r.) i p/o kierownikiem Katedry Socjologii Religii (od 2001 r.). Studia filozoficzno-teologiczne ukończył w 1964 r. w Wyższym Seminarium Duchownym w Płocku, studia specjalistyczne z zakresu nauk społecznych na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej KUL w latach 1965-1968 (magisterium - 1968, doktorat - 1972, habilitacja - 1979, profesor nadzwyczajny - 1989, stanowisko profesora zwyczajnego - 1992 r.). W latach 1984-1987 był kierownikiem Sekcji Społecznej na Wydziale Nauk Społecznych.
Ks. prof. J. Mariański jest członkiem czynnym Towarzystwa Naukowego KUL (od 2001 do 2003 r. - prezes TN KUL), Polskiego Towarzystwa Religioznawczego, Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, Towarzystwa Naukowego Płockiego, Lubelskiego Towarzystwa Naukowego (od 12.12.2006 r.), Görres-Gesellschaft. Należy do kilku redakcji czasopism naukowych, m.in. „Universitas Gedanesis", „Pielęgniarstwo XXI wieku", „Horyzonty Wychowania", „Keryks" (czasopismo międzynarodowe wydawane w języku polskim i niemieckim), „Principia", członek Polskiego Komitetu Doradczego „Communio", redaktor działu „Socjologii Religii" w Encyklopedii Katolickiej i „Religia" w Encyklopedii PWN. W latach 1997-2001 i 2006-2007 był członkiem Rady Fundacji CBOS, od 1997 r. jest członkiem Komitetu Socjologii PAN (członek Zarządu) oraz członkiem Komitetu „Polska w Zjednoczonej Europie" przy Prezydium PAN (od 2006 roku); został wybrany w skład Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów Naukowych w kadencji 2007-2010.
W 1997 r. otrzymał nagrodę Prezesa Rady Ministrów za wybitne osiągnięcia naukowe, w 1996 r. - podziękowanie Ministra Edukacji Narodowej za współpracę i zaangażowanie w rozwiązywanie istotnych problemów szkolnictwa Wyższego, w 1996 r. - nagrodę Rektora KUL za pracę społeczną na rzecz Uczelni, w 2000 r. nagrodę Ministra Zdrowia za książkę „Wartości życiowe młodzieży szkół pielęgniarskich" (wspólnie z prof. dr hab. Ireną Wrońską). W 2002 r. otrzymał „Medal Komisji Edukacji Narodowej" za szczególne zasługi dla oświaty i wychowania; 19 grudnia 2006 r. otrzymał Nagrodę Rektorską za całokształt działalności naukowo-dydaktycznej i 14 kwietnia 2007 r. - nagrodę Stowarzyszenia Wydawców Katolickich FENIKS w kategorii nauki kościelne.
Jest autorem 31 książek i ponad 650 artykułów, w tym 30 artykułów w językach obcych (m.in. w czasopismach „Concilium", „Societas", „Ost-West". Europ̣äische Perspektiven") oraz w pracach zbiorowych. Brał udział w trzech projektach badawczych międzynarodowych: dwa projekty dotyczyły religijności młodzieży w Europie ( pod kierunkiem prof. U. Nembacha w Göttingen) i jeden sytuacji Kościołów w Europie Środkowo-Wschodniej (pod kierunkiem prof. P. M. Zulehnera z Wiednia).
Przedmiotem zainteresowań badawczych ks. prof. J. Mariańskiego są trzy dziedziny naukowe: socjologia religii, socjologia moralności i katolicka nauka społeczna. W zakresie socjologii religii zajmuje się m.in. religijnością młodzieży, wpływem modernizacji społecznej na życie religijne i więź z Kościołem, parafią i jej przemianami w społeczeństwie pluralistycznym, relacją pomiędzy religią i moralnością, sekularyzacją i desekularyzacją, pozycją i rolą Kościoła katolickiego w społeczeństwie demokratycznym; w zakresie socjologii moralności: bezrobocie jako problem społeczny i moralny, wartości prospołeczne i egoistyczne, sens życia w świadomości młodzieży szkolnej, etos pracy w różnych kategoriach społeczno-zawodowych, wartości moralne w świadomości młodzieży, rodzina wobec wartości; w zakresie katolickiej nauki społecznej: Kościół a współczesne problemy społeczno-moralne, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki środowiska naturalnego, społeczeństwa obywatelskiego, mass mediów i tzw. struktur grzechu. Jest także autorem kilku książek podejmujących teoretyczne problemy z zakresu socjologii religii i socjologii moralności.
Pod kierunkiem prof. J. Mariańskiego zostały przygotowane 33 rozprawy doktorskie (kilkanaście w przygotowaniu) oraz ponad 200 prac magisterskich i 30 licencjackich. Z publikacji książkowych można wymienić: Kościół w społeczeństwie przemysłowym (Warszawa 1983); Żyć parafią (Wrocław 1984); Religijność w procesie przemian. Szkice socjologiczne (Warszawa 1991); Religia i Kościół w społeczeństwie pluralistycznym. Polska lat dziewięćdziesiątych (Lublin 1993); Etos pracy bezrobotnych. Raport z badań empirycznych (Lublin 1994); Młodzież między tradycją i ponowoczesnością. Wartości moralne w świadomości maturzystów (Lublin 1995); Religia i Kościół między tradycją i ponowoczesnością (Kraków 1997); Między nadzieją i zwątpieniem. Sens życia w świadomości młodzieży szkolnej (Lublin 1998); Kościół katolicki w społeczeństwie obywatelskim (Lublin 1998); Struktury grzechu w ocenie społecznego nauczania Kościoła (Płock 1998); Kryzys moralny czy transformacja wartości? Studium socjologiczne (Lublin 2001); Między sekularyzacją i ewangelizacją. Wartości moralne w świadomości młodzieży szkół średnich (Lublin 2003); Religijność społeczeństwa polskiego w perspektywie europejskiej. Próba syntezy socjologicznej (Kraków 2004); wspólnie z prof. dr hab. Marią Libiszowską-Żółkowską - Leksykon socjologii religii (Warszawa 2004); Kościół katolicki w Polsce a życie społeczne (Lublin 2005); Socjologia moralności (Lublin 2006); Sekularyzacja i desekularyzacja w nowoczesnym świecie (Lublin 2006).
Znaczącym osiągnięciem naukowym ks. prof. J. Mariańskiego była przygotowana pod jego kierunkiem całościowa ekspertyza Komitetu Socjologii PAN, dotycząca kondycji moralnej społeczeństwa polskiego w warunkach transformacji ustrojowej. W jej ramach ekspertyzy częściowe przygotowali najwybitniejsi polscy socjologowie zajmujący się problematyką społeczno-moralną (24 osoby). W ramach XIII Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego w Zielonej Górze (wrzesień 2007 r.) kierował grupą tematyczną: „Wartości, normy i więzi moralne w zmieniającym się społeczeństwie", która kontynuowała refleksję nad kondycją moralną Polaków („Kondycja moralna społeczeństwa polskiego". Red. J. Mariański. Kraków 2002).
