Al. Racławickie 14
20-950 Lublin 
tel. 081-445-44-28

 

Nauki pomocnicze historii w Uniwersytecie Lubelskim (Pierwotna nazwa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego) były wykładane na kierunku historia przez prof. Stanisława Ptaszyckiego od chwili jego powstania, czyli od roku akademickiego 1918/19. Problematyka badawcza z zakresu nauk dających poznawać źródła historyczne była rozwijana w ramach utworzonej w roku akademickim 1926/1927 Katedry Historii Średniowiecznej, kierowanej przez prof. Leona Białkowskiego. W latach 1953-1962 katedrą tą kierował prof. Jerzy Kłoczowski, a w 1962 roku powierzono ją prof. Zygmuntowi Sułowskiemu.

Po powołaniu uchwałą Senatu Akademickiego z 6 grudnia 1973 roku nowej Katedry Historii Średniowiecznej Katedra kierowana przez Z. Sułowskiego zmieniła nazwę na Katedra Metodologii i Nauk Pomocniczych Historii. Po przejściu prof. Z. Sułowskiego na emeryturę, w 1990 roku kierownikiem Katedry została prof. Urszula Borkowska OSU.

Od 2008 do 2014 roku kierownikiem katedry był dr hab. Tomasz Panfil, prof. KUL. Obecnie kierownikiem katedry jest prof. dr hab. Henryk Wąsowicz.

 

 

 

 

Badania prowadzone w Katedrze Nauk Pomocniczych Historii

 

 

Prace naukowe zespołu katedry koncentrują się wokół szeroko rozumianej problematyki nauk dających poznawać źródła historyczne, a w szczególności krytyki źródeł, źródłoznawstwa, biografistyki, wykorzystaniu metod kwantytatywnych w naukach humanistycznych.

W chwili obecnej zespół katedry prowadzi badania z zakresu chronologii teoretycznej i technik pomiaru czasu, heortologii, heraldyki i symboliki państwowej, demografii historycznej, prozopografii, historii książki i bibliotek parafialnych.

W ramach powyższego programu prac realizowanych jest kilka węzłowych projektów badawczych, których wyniki powinny stanowić oryginalny wkład w polską historiografię.

Na pierwszym miejscu należy wymienić szeroki projekt badawczy w ramach grantu ministerialnego, na którego segmenty składa się digitalizacja treści ksiąg metrykalnych Lubelszczyzny oraz katalogowanie staropolskich ksiąg metrykalnych i innych rękopisów przechowywanych w archiwach parafialnych archidiecezji lubelskiej i diecezji siedleckiej. Pozyskany i opracowany materiał źródłowy jest stopniowo udostępniany w systemie open source. Są to informacje dla badaczy z dziedziny genealogii, demografii historycznej, paleografii i neografii oraz szeroko pojętej historii gospodarczej i społecznej.

Drugi obszar prowadzonych prac obejmuje budowę bazy danych zawierającą informacje na temat ruchu naturalnego Lubelszczyzny od XVI do XIX wieku. Gromadzony sukcesywnie materiał źródłowy pozyskiwany z rejestracji ciągłej jest wykorzystywany do przeprowadzenia oceny wartości źródłowej tej rejestracji w okresie nowożytnym. Dodatkowo posłuży także do opracowania stanu i struktury ludności Lubelszczyzny epoki nowożytnej.

Trwają także, nowatorskie na gruncie polskim, prace nad dostosowaniem i udoskonaleniem metod analizy statystycznej inverse projection i jej wykorzystania w badaniach demograficzno-historycznych i społecznych. Efektem tych prac będzie seria artykułów z zakresu metodologii nowoczesnego warsztatu historyka, a w szczególności pomiaru statystycznego w demografii oraz synteza przedstawiająca po raz pierwszy stan zaludnienia Lubelszczyzny okresu nowożytnego.

Badania z zakresu chronologii obejmują różnorakie zagadnienia chronologii teoretycznej, starożytnej, średniowiecznej komputystyki,oraz starożytnej, średniowiecznej i nowożytnej kalendariografii. Realizowane są także badania z zakresu heortologii, kultu świętych i kalendarzy świąt..

Podsumowaniem badań nad chronologią teoretyczną jest szereg artykułów i rozpraw, a także synteza z zakresu chronologii średniowiecznej i nowożytnej ze szczególnym uwzględnieniem technicznej chronologii polskiej. Do druku jest przygotowywana monografia ujmująca dzieje cyzjojanów łacińskich z terenu Europy i podręcznik akademicki chronologii realizowany w ramach grantu zbiorowego.

Dużym segmentem badań realizowanych w katedrze jest ewidencja zasobów bibliotek parafialnych w Rzeczypospolitej w drugiej połowie XVIII wieku, na opracowanie tego tematu wystąpiono o przyznanie grantu badawczego.

Badania te są skupione na odtwarzaniu i kategoryzacji treści parafialnych księgozbiorów bibliotecznych w szerokim ujęciu geograficznym, dającym w przyszłości podstawę do podjęcia spójnych i całościowych badań nad stanem intelektualnym środowisk epoki przedrozbiorowej. Punkt wyjścia w pracach stanowią opracowane w pierwszym etapie badań inwentarze książek zawarte w wizytacjach kościelnych II połowy XVIII wieku, które w sposób systematyczny informują o zasobach nieistniejących już w większości bibliotek parafialnych.

Punktem docelowym działań interdyscyplinarnego zespołu projektowego będzie ogólnodostępny zewidencjonowany wykaz książek, znajdujących się w II połowie XVIII wieku w bibliotekach parafialnych Małopolski i Wielkopolski, z możliwością wielokryterialnego wyszukiwania. Dodatkowo wykaz ten uzyska wizualizację przestrzenną na mapie geograficznej w specjalistycznej aplikacji WebGIS (Geographical Information Systems). Upowszechnieniu wyników projektu służyć będzie strona www z zamieszczanymi regularnie aktualnościami dotyczącymi projektu oraz materiałami związanymi tematycznie z opracowywanym zagadnieniem. Prace projektowe promowane będą też na forum naukowym, zachęcając do podejmowania inicjatyw w celu dalszych uzupełnień geograficznych i chronologicznych.

Powstała w efekcie projektu usystematyzowana baza zinwentaryzowanych i zidentyfikowanych książek  znajdujących się w II połowie XVIII wieku w bibliotekach parafialnych Małopolski i Wielkopolski, umożliwi historykom przejście do namysłu naukowego w obszarze kultury piśmienniczej i pozwoli wypracować prawidłowości dotyczące miejsca i roli bibliotek czasów przedrozbiorowych.

Kolejnym segmentem programu badawczego realizowanego w katedrze jest sfera szeroko pojętej heraldyki, symboliki państwowej oraz rycerskiej. Ponadto prowadzone są prace z zakresu dwudziestowiecznej prozopografii, biografistyki oraz historii regionalnej.

 

Autor: Anna Swęda
Ostatnia aktualizacja: 13.09.2016, godz. 11:24 - Leszek Wojtowicz