Katedra Teorii i Historii Muzyki Średniowiecza
Historia
Katedra Teorii i Historii Muzyki Średniowiecza została utworzona w 1991 w wyniku podziału dawnej Katedry Chorału Gregoriańskiego. Od początku swego istnienia do roku 2003 kierowana była przez o. prof. dr hab. Józefa Ścibora, wieloletniego Dyrektora Instytutu Muzykologii. Zainteresowania naukowe o. Ścibora wykraczają daleko poza teorię i historię muzyki średniowiecza: pasją Profesora jest badanie związków chorału gregoriańskiego z muzyczną kulturą Antyku. Wyspecjalizował się w najstarszych traktatach teoretycznych o muzyce Kościoła Zachodniego, przede wszystkim w traktatach cysterskich (doktorat, 1973) i tzw. grupy enchiriadis(habilitacja, 1991). O. Ścibor współpracuje naukowo z Sekcją Historyczną Bawarskiej Akademii Nauk w Monachium i z prof. Michaelem Bernhardem, redaktorem wydawanego tam „Lexicon Musicum Latinum Medi Aevi”.
W latach 2003-2005 kuratorem katedry była dr hab. Maria Piotrowska, prof. KUL. Od roku 2005 funkcję kierownika pełni ks. dr hab. Robert Bernagiewicz, prof. KUL. W 2000 roku katedra nawiązała współpracę z Istituto Pontificio di Musica Sacra w Rzymie, której owocem było zorganizowanie w Instytucie Muzykologii w 2002 roku serii wykładów gościnnych prof. Alberto Turco z Rzymu. Obecnie katedra utrzymuje kontakty naukowe z międzynarodowym stowarzyszeniem Cantus Planus, z którym realizuje wspólne projekty.
Działalność naukowa
Aktualnie działalność naukowa katedry prowadzona jest w trzech nurtach. Pierwszy z nich jest kontynuacją zapoczątkowanych przez o. prof. Ścibora badań nad średniowiecznymi traktatami muzycznymi. Badane są związki pomiędzy teoretycznymi systemami muzycznymi i muzyką liturgiczną wczesnego średniowiecza.
Drugi nurt obejmuje analizę kompozycji monodycznej; jest to zagadnienie nowe, realizowane z wykorzystaniem najnowszych metod tzw. semiologii i modalności gregoriańskiej. Trzeci nurt badań koncentruje się na zagadnieniach estetyki chorału wczesnego średniowiecza. Szczegółową charakterystykę profilu badawczego znajdziesz tutaj.
W katedrze prowadzone są seminaria naukowe: licencjackie, magisterskie i doktoranckie. W pracach dyplomowych podejmowane są zagadnienia związane z teorią i praktyką muzyczną w średniowieczu. Studenci pracują w oparciu o źródła historyczne: traktaty i księgi liturgiczne. Dla przykładu, ostatnio realizowane prace powstały w oparciu o "Liber de ordine antiphonarii” (Księga o porządku antyfonarza) Amalarego z Metzu, „Tractatus de Musica” Hieronima z Moraw, czy Antyfonarz cysterski IF 401 z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu (fragment karty na zdjęciu powyżej). W ramach prac naukowych studenci włączani są w międzynarodowe projekty naukowe (np. Database Cantus).
Pracownicy i studenci katedry uczestniczą w krajowych i międzynarodowych kongresach i sympozjach naukowych. Z ważniejszych ostatnich wydarzeń warto wspomnieć o VIII Congresso Internazionale di Canto Gregoriano we Florencji w 2007, I Ogólnopolskim Kursie Śpiewu Gregoriańskiego w Poznaniu w 2008, 15th Meeting of the IMS Study Group Cantus Planus w Dobogókő (Węgry) w 2009 i The scientific conference with international participation Musica mediaeva liturgica w Ružomberku w 2010 roku.
Baza naukowa
Katedra Teorii i Historii Muzyki Średniowiecza dysponuje interesującymi zbiorami już to w postaci bazy rękopisów i druków muzycznych w formacie elektronicznym, już to w postaci księgozbioru podręcznego. Znajdują się w nim cenne książki, starodruki i wydawnictwa faksymilowe; wielu spośród nich nie posiadają nawet największe biblioteki w Polsce!
Poza katedrą...
Cennym uzupełnieniem badań naukowych są wyjazdy do bibliotek, archiwów i historycznie ważnych miejsc, w których możemy „oddychać” średniowieczną atmosferą i oglądać oryginalne rękopisy oraz starodruki liturgiczne. W ostatnich latach odwiedziliśmy Klasztor Sióstr Klarysek w Starym Sączu, widzieliśmy tzw. zespół rękopisów tarnowskich (2006), manuskrypty z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu (2007), z Biblioteki Seminarium Duchownego i Bibliteki Katedralnej w Kielcach (2008) czy Biblioteki Seminarium Duchownego w Sandomierzu (2010). Gdy w pobliżu nie ma żadnych średniowiecznych zabytków, kontentujemy się analizą piękna natury.
