Chciałam zapytać o podział  rodzaju rzeczownika, przymiotnika, czasownika, zaimka i liczebnika w  l. pojedynczej i mnogiej. Spotkałam się z podziałem l. mnogiej na r. męski, żeński i nijaki oraz r. męskoosobowy i niemęskoosobowy. Jak poprawnie należałoby uczyć młodzież w gimnazjum i szkole podstawowej?


 

Przymiotniki, niektóre zaimki i liczebniki, czasowniki (w czasie przeszłym), imiesłowy przymiotnikowe odmieniają się przez rodzaj, natomiast, jak to ujmuje M. Bańko: rzeczowniki nie odmieniają się przez rodzaj, tylko mają określony rodzaj, który przysługuje danej formie jako całości. Dlatego wyróżnianie w l. poj. trzech rodzajów (męskiego, żeńskiego i nijakiego), a w l. mn. dwóch (męskoosobowego i niemęskoosobowego) utrudnia wytłumaczenie funkcji kategorii rodzaju w różnych częściach mowy. W różnych podręcznikach akademickich podaje się różne klasyfikacje i w związku z tym podawana jest różna liczba rodzajów gramatycznych. Najbardziej funkcjonalny wydaje się podział na pięć rodzajów (w tym trzy odmiany rodzaju męskiego), dla którego podstawowym kryterium jest to, jakie końcówki w bierniku przyjmują poszczególne rzeczowniki męskie w liczbie pojedynczej i liczbie mnogiej.  Trzeba nadmienić, że można stosować tutaj 2 typy nazw:

rodzaj męskoosobowy – w bierniku: widzę tego pana i tych panów (biernik jest równy dopełniaczowi),

rodzaj męskozwierzęcy albo męskożywotny – w bierniku: widzę tego psa i te psy (biernik l. poj. równy dopełniaczowi, a biernik l. mn. równy mianownikowi),

rodzaj męskorzeczowy albo męskonieżywotny – w bierniku: widzę ten stół i te stoły (biernik w obu liczbach równy mianownikowi),

rodzaj żeński: widzę tę dziewczynę i te dziewczyny

rodzaj nijaki: widzę to dziecko i te dzieci.

Należy dodać, że nazwy poszczególnych rodzajów są oparte na znaczeniu większości wyrazów wchodzących w skład tych kategorii, ale można spotkać takie rzeczowniki, które mimo swojej przynależności do rodzaju męskozwierzęcego, inaczej męskożywotnego, nie nazywają zwierząt i  nie są żywotne. Przykłady takich wyrazów podaje M. Bańko w swoim podręczniku do fleksji: trup, fiat, dolar, drops, podlotek.

 

Autor: Natalia Sosnowska
Ostatnia aktualizacja: 30.11.2011, godz. 09:48 - Magdalena Smoleń-Wawrzusiszyn