Chciałam zapytać jakie istnieją podziały zaimków. Z jednej strony mamy np. zaimki przymiotne, przysłowne, a z drugiej zaimki osobowe, względne? Czy jeden podział to klasyfikacja ze względu na znaczenie (zaimki osobowe, zwrotny, pytajne itp.), a drugi ze względu na część mowy, którą zastępują?

Jak wytłumaczyć to uczniom na poziomie szkoły podstawowej, gimnazjum czy liceum. Proszę również o wymienienie wszystkich rodzajów zaimków w tych dwóch kategoriach (często bowiem w niektórych książkach pomija się niektóre zaimki np. dzierżawcze). Chciałabym wytłumaczyć tę kwestię młodzieży szkolnej.

 

W odniesieniu do zaimków - jak słusznie Pani zauważyła - stosujemy dwa kryteria podziału: kryterium substytucyjności, inaczej kryterium funkcjonalne (jaką część mowy zastępuje zaimek?) i kryterium deiktyczności, inaczej kryterium znaczeniowe (jakie znaczenie ma dany zaimek?).

Kryterium funkcjonalne pozwala wydzielić następujące klasy gramatyczne zaimków:

1. Zaimki rzeczowne (zastępują rzeczowniki), np. kto, nikt, coś, ja, oni.

2. Zaimki przymiotne (zastępują przymiotniki), np. który, swój, tamten, jakikolwiek.

3. Zaimki liczebne (zastępują liczebniki), np. ile, parę, wiele, kilkanaście.

4. Zaimki przysłowne (zastępują przysłówki), np. jak, gdziekolwiek, kiedyś, tam.


Ze względu na znaczenie wśród zaimków możemy wskazać następujące grupy:

1. Zaimki osobowe, np. ja, ty, on, my, one.

2. Zaimki dzierżawcze, np. mój, twój, jego, nasz, ich, swój.

3. Zaimki pytajne, np. co, kto, jaki, który, ile, któż, gdzie, którędy.

4. Zaimki nieokreślone, np. coś, ktoś, gdzieś, kiedyś, żaden, jakikolwiek.

5. Zaimki wskazujące, np. ten, to, taki, tamtędy, tyle, stąd.

6. Zaimek zwrotny się.

7. Zaimki względne (zaimki łączące zdania//wypowiedzenia w konstrukcje złożone), np. co, kiedy, ktokolwiek, jaki, odkąd, stąd.

 

W wielu wypadkach możemy mówić o polifunkcyjności zaimków, tzn. o ich przynależności do różnych grup w zależności od kontekstu, w jakim zostały użyte, np. zaimek cokolwiek może być albo zaimkiem nieokreślonym w zdaniu: Czy to ma cokolwiek wspólnego z tematem?, albo względnym, jak w następującym stwierdzeniu: Cokolwiek robisz, rób dokładnie.

 

Wyjaśnianie strategii nauczania kategorii gramatycznych nie leży już w naszej gestii. Sądzimy, że na ten temat znajdzie Pani wiele publikacji wśród materiałów z zakresu dydaktyki dla nuczycieli.

 
Autor: Anna Majewska-Wójcik
Ostatnia aktualizacja: 21.05.2012, godz. 22:20 - Magdalena Smoleń-Wawrzusiszyn