KRZYŻOWKA (KACZKA KRZYŻÓWKA) Anas platyrhynchos (Linnaeus, 1758)
SYSTEMATYKA: Rząd - blaszkodziobe Anseriformes, rodzina - kaczkowate Anatidae.
WYGLĄD: Długość ciała ok. 50-65 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 75-100 cm, samce są nieco większe i cięższe od samic (masa samicy średnio 0,9–1,0 kg, samca średnio 1,0–1,2 kg). W puchu kaczęta mają żółte plamy, czarny pasek przeciągnięty przez oczy i czarną plamkę na uchu. Dorastając upodabniają się do samicy, różni je tylko czerwonawy dziób.
DYMORFIZM PŁCIOWY: Wyraźny. Samiec: w szacie godowej (zimą i wiosną) ma żółty dziób, głowę i szyję metalicznego zielonego (butelkowego) koloru, pierś brązową, a na szyi białą przepaskę. Pozostałe upierzenie brązowo-szare. Kuper czarny z dwoma charakterystycznie zakręconymi piórkami, ogon biały. Samica: szaro-brązowa, nakrapiana, z szarym dziobem o żółto-pomarańczowej otoczce. Na skrzydłach u obu płci granatowe, biało obrzeżone lusterko, które jest cechą rozpoznawczą krzyżówek. Samiec w szacie spoczynkowej upierzony podobnie jak samica, jednak z zielonkawo-żółtym dziobem, ciemniejszym grzbietem i wierzchem głowy oraz rdzawo-brązową piersią.
ŚRODOWISKO: Zasiedla zbiorniki wodne, również rzeki, najczęściej tam, gdzie występuje odpowiednio bujna roślinność przybrzeżna. W miastach krzyżówki zamieszkują nawet małe stawy w parkach. Zimę spędzają na niezamarzniętych wodach i nad morzem.
DIETA: Głównie drobne zwierzęta wodne i delikatne kawałki roślin. Wszystkożerna.
ROZRÓD: Lęgi III-VII, 6-10 brązowych, zielonkawo-szarych lub żółto-zielonkawych jaj. Wysiadywanie (smica) 26-29 dni, młode są zdolne do lotu po 7-8 tygodniach. Zaraz po obeschnięciu matka prowadzi je nad wodę. Gniazdo budują w pobliżu wody (do kilometra od zbiornika lub rzeki) – na ziemi w trzcinach czy kępie wiklin, na głowiastych wierzbach, w skrzynkach lęgowych, a nawet na płaskich dachach. Gniazdo stanowi płytka jamka w ziemi wygnieciona piersią przez samicę, wysłana suchą roślinnością, a w środku obficie puchem i piórami okrywowymi.
AKTYWNOŚĆ: Wędrowny ptak wodny. Przeloty w II – IV i VIII – XII. Część populacji jest osiadła, w środkowej Europie I-XII. W czasie letniego pierzenia tracą większość piór i zaszywają się wtedy w niedostępnych miejscach, aby przetrwać ten okres.
ROZMIESZCZENIE: Występuje w całej Holarktyce, z reguły między równoleżnikami 35° N i 70° N. Wyróżnia się kilka podgatunków. W Europie krzyżówka jest pospolita i rozmieszczona równomiernie, unika jedynie wyższych (>2000m n.p.m.) partii gór. Zimowiska znajdują się w Europie, poza północną częścią kontynentu i w północnej Afryce. W Polsce jest gatunkiem pospolitym, zasiedlającym ponad 70% obszaru kraju.
LICZEBNOŚĆ: Wielkość lęgowej populacji europejskiej krzyżówki jest szacowana na (2 300 000–3 900 000 p.) Poza Rosją (650 000–800 000 p.) gatunek najliczniej zasiedla Niemcy (do 500 000 p.), Holandię (do 400 000 p.), Finlandię (do 250 000 p.), Szwecję, Węgry i Rumunię (do 150 000 p.w każdym z tych państw), Ukrainę (do 140 000 p.), Litwę i Wielką Brytanię (do 130 000 p.). W Europie zimę spędza ponad 7 milionów krzyżówek. W Polsce brak jest danych, na podstawie których można określić wielkość populacji lęgowej. W piśmiennictwie europejskim szacunki dla Polski podają wartość 200 000–300 000 p.
OCHRONA: W Polsce gatunek łowny od 15 sierpnia do 21 grudnia. Status zagrożenia w Europie: S gatunek niezagrożony, którego status ochronny jest prawdopodobnie odpowiedni, BirdLife International: SPEC -, Dyrektywa Ptasia: Art. 4.2, załącznik II
UWAGI: Popularnie nazywana „dziką kaczką”.
GALERIA
