KUKUŁKA Cuculus canorus (Linnaeus, 1758)
SYSTEMATYKA: Rząd – kukułkowe Cuculiformes, rodzina – kukułkowate Cuculidae
WYGLĄD: Ptak o średnich wymiarach: długość ciała ok. 35 cm, rozpiętość skrzydeł 60 cm, masa ok. 120 g. Charakterystyczna smukła sylwetka i długi klinowaty ogon. Samiec ma jasnoszarą głowę, szyję, wierzch ciała, ogon ciemnoszary z białymi, okrągłymi plamami oraz białą pręgą końcową. Dolna powierzchnia ciała jest koloru jasnoszarego z ciemnym, poprzecznym prążkowaniem. Samice są ubarwione podobnie jak samce jednak z widocznym rdzawym nalotem na szyi. Niektóre samice są rdzawe z ciemnym poprzecznym prążkowaniem na całym ciele. Ptaki mają żółte tęczówki, mały, czarny – u nasady lekko żółty – dziób. Kukułka ma krótkie, żółte nogi *. Skrzydła są długie i ostro zakończone. Młode mają szarobrązowe prążkowanie poprzeczne na całym ciele z białą plamą na potylicy.
DYMORFIZM: j.w.
ŚRODOWISKO: Kukułki spotyka się w różnych typach krajobrazów - w zadrzewieniach, na mozaikowo porośniętych drzewami i krzewami terenach rolniczych, ale także w pobliżu trzcinowisk wokół zbiorników wodnych. Zamieszkuje brzegi lasów, niezbyt duże drzewostany liściaste, mieszane i iglaste, ogrody, parki, tereny wydmowe oraz bagienne i tereny zasiedlone przez człowieka.
DIETA: Kukułki żerują siedząc na drzewach i wypatrując zdobyczy. Chętnie żywią się owłosionymi gąsienicami motyli i chrząszami.
ROZRÓD: U kukułek występuje zjawisko poliandrii **. Nigdy nie tworzą par ani nie zakładają gniazd. Składają od 10 do 20 małych jaj (w ok. dwudniowych odstępach) najczęśceij na ziemi. Rzadziej zdarza się, że jaja składane są bezpośrednio do gniazd ptaków innego gatunku – glównie wróblowatych (zniesienie jaja bezpośrednio do gniazda trwa ok. kilkudziesięciu sekund). Są zatem pasożytami lęgowymi. Wysiadywanie trwa ok. 11-13 dni – przeważnie krócej niż gospodarzy. Młode kukułki są gniazdownikami. Jako jeszcze ślepe pisklęta, zaraz po wykluciu, wyrzucają z gniazda jaja lub młode pisklęta gospodarzy. Opuszcają gniazdo po ok. 21 dniach.
AKTYWNOŚĆ: Przeloty w kwietniu - maju i sierpniu - wrześniu.
ROZMIESZCZENIE: Zamieszkuje strefę umiarkowaną i zalesioną część Eurazji i Afrykię - od zachodniej Europy i północnej Afryki aż po Kamczatkę i Japonię. W Azji spotykana na południe od krawędzi strefy tropikalnej. W Europie omija tylko Islandię. Zimuje od środkowej i południowej Afryki aż po Azję Południową. Wyróżnia się 4 podgatunki. Występuje na całym niżowym obszarze Polski.
LICZEBNOŚĆ: W Polsce jest to średnio liczny, miejscami nieliczny ptak lęgowy.
OCHRONA: W Polsce ścisła, gatunkowa.
UWAGI: * Nogi ptaków należących do tego rzędu są specyficznie ukształtowane. Dwa pierwsze palce są skierowane do przodu, dwa kolejne do tyłu. Czwarty palec w razie potrzeby może być kierowany do przodu lub tyłu.
Upierzenie kukułki podobne jest do upierzenia krogulca.
** Poliandria – 1 samica kopuluje z wieloma samcami.
GALERIA