Laureat Nagrody im. Ks. I. Radziszewskiego 2000


STEFAN SAWICKI, ur. w 1927 r. w Brześciu nad Bugiem, teoretyk i historyk literatury. Studiował filologię polską w KUL (1946-1948), a następnie na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (1948-1951); uczeń Juliusza Kleinera i Konrada Górskiego; doktorat w 1960 (na UMK); habilitowany (na UMK) w 1968, prof. zwyczajny od 1972. Od 1951 aż do przejścia na emeryturę w r. 1999 był pracownikiem KUL, w którego życiu naukowym i społecznym bierze nadal czynny udział. W latach 1960-1972 był kier. Zakładu Badań nad Literaturą Religijną oraz w latach 1968-1976 kier. Katedry Historii Literatury Polskiej, a następnie Katedry Teorii Literatury (1976-1999); pełni funkcję kier. Zakładu Badań nad Twórczością Cypriana Norwida (od powstania w 1985); jest też red. nacz. rocznika "Studia Norwidiana" (od założenia w 1983) oraz przygotowywanego w ramach prac Zakładu, wraz z kilkunastoosobowym zespołem edytorów z różnych ośrodków uniwersyteckich Polski, pierwszego krytycznego wydania Dzieł wszystkich Cypriana Norwida. W latach 1971-1983 był prorektorem KUL; w 1968-1971 - Sekretarzem Generalnym, a w 1989-1998 prezesem Towarzystwa Naukowego KUL; w 1973-1983 - członkiem Komitetu Redakcyjnego Encyklopedii Katolickiej (wyd. w TN KUL); w 1975-1990 - członkiem Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaciół KUL; wiceprzew. Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN (1990-1993); w 1991-1993 - członek Centralnej Komisji ds. Tutułu Naukowego i Stopni Naukowych; członek PAU od 1993; członek Inklings-Gesellschaft für Literatur und Ästhetik (RFN); członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W latach 1981-1983 członek Rady Społecznej przy Prymasie Polski, a w 1980-1990 członek Rady Naukowej Episkopatu Polski.

Prace naukowo-badawcze Stefana Sawickiego obejmują zagadnienia z zakresu historii literatury, teorii literatury oraz metodologii badań literackich. Przedmiotem refleksji badawczej jest tu właściwie całość literatury aż po szczególne zainteresowanie twórczością Cypriana Norwida; pełne spektrum rodzajów literackich: od poezji poprzez prozę po dramat i teatr. Podobnie rzecz ma się z podejmowanymi przez S. Sawickiego problemami z zakresu teorii literatury: począwszy od wersologii poprzez semantykę, badania nad genologią, analizą oraz interpretacją tekstu aż po określanie relacji literatury wobec religii i uwypuklanie jej aksjologicznych aspektów - obejmują one w istocie najważniejsze dla tej dziedziny wiedzy zagadnienia. O wszechstronności filologicznej S. Sawickiego świadczyć też może bogata praktyka edytorska, skoncentrowana na tekstach trudnych i ważnych dla polskiej literatury i kultury, czego najlepszym przykładem nowa edycja Promethidiona (1997, w serii "Biblioteka Polska") oraz prace w ramach edycji Dzieł poety. Wszystkie wymienione tematy i problemy podejmowane przez S. Sawickiego z zakresu wiedzy o literaturze skupiają się właściwie wokół trzech kręgów badawczych, coraz wyraźniej zarysowujących się zwłaszcza w ostatnich 20 latach jego działalności naukowej, a wymienionych w wyd. w 1994 książce pt. Wartość - sacrum - Norwid.

Charakterystyczny dla prowadzonych przez S. Sawickiego badań jest ich inicjujący charakter na terenie polskiej humanistyki. Książką Początki syntezy historycznoliterackiej w Polsce. O sposobach syntetycznego ujmowania literatury w pierwszej połowie w. XIX (1969) zapoczątkował S. Sawicki poważne badania nad dziejami myśli metodologicznej w polskiej historii literatury. Jest też na terenie polskiego literaturoznawstwa głównym inicjatorem badań związanych z wzajemnymi relacjami religii i literatury. Prace: Z pogranicza literatury i religii (1978; wyd. 2 popr. 1979), Sacrum w literaturze ("Pamiętnik Literacki" 1980 z. 3), Das Ethos der polnischen Literatur (1982), Chrześcijańskie wartości poezji Norwida (1986), Sacrum w badaniach literackich (w: Kultura. Literatura. Folklor, zbior., 1988) - wprowadzają i formułują istotę i zakres problematyki sacrum w literaturze, niemal zupełnie dotąd nie znaną w naszych badaniach. W tym nurcie zainteresowań mieszczą się także prace redakcyjne S. Sawickiego dotyczące religijnych tradycji literatury polskiej (taki tytuł nosi wielotomowa seria książkowa wyd. od 1983, ukazująca się pod red. S. Sawickiego); m. in. Polska liryka religijna (1983, wraz z P. Nowaczyńskim), Sacrum w literaturze (1983, wraz z J. Gotfrydem i M. Jasińską-Wojtkowską) czy też Biblia a literatura (1986, wspólnie z J. Gotfrydem) oraz liczne wstępy lub posłowia do tomów wierszy i antologii. Z kolei wychodzące od prac wersologicznych (prowadzonych w ramach wyd. pod red. R. Mayenowej serii "Poetyka. Zarys Encyklopedyczny" i własnych nowatorskich na gruncie polskim koncepcji rozumienia wiersza w relacji do prozy, w artykule Wokół opozycji: wiersz - proza, pierwsza publikacja w: Metryka słowiańska, pod red. Z. Kopczyńskiej i L. Pszczołowskiej, 1971) poprzez studia poświęcone głównie analizie i interpretacji oraz wspomnianej problematyce sacrum zamieszczone w książce Poetyka. Interpretacja. Sacrum zainteresowania teoretycznoliterackie S. Sawickiego zaowocowały spopularyzowaniem w badaniach polskich poważnej refleksji nad aksjologią dzieł literackich. Z podjętych wraz z gronem współpracowników opracowań dotyczących problematyki wartości w literaturze ukazały się, m.in. pod red. Sawickiego, zbiory rozpraw: O wartościowaniu w badaniach literackich (1986), Problematyka aksjologiczna w nauce o literaturze (1992, tu m.in. szkic S. Sawickiego Problematyka aksjologiczna w badaniach literackich) oraz szkice zebrane we wspomnianej już książce Wartość - sacrum - Norwid. Zapoczątkowane przez S. Sawickiego szeroko zakrojone i usystematyzowane badania nad problematyką aksjologiczną oraz problematyką sacrum w literaturze znalazły swój praktyczny wymiar w analitycznej i edytorskiej refleksji nad twórczością Cypriana Norwida. Wśród prac poświęconych twórczości poety należy wspomnieć o książce Norwida walka z formą (1986, Nagroda Funduszu Literatury), wstępy do edycji Wierszy (1991) oraz Promethidiona (1997), o redagowaniu ukazujacego się od 1983 jedynego jak dotąd w Polsce pisma poświęcone twórczości jednego pisarza - rocznika "Studia Norwidiana" (dotychczas ukazało się 17 numerów) oraz o munumentalnej 17-tomowej przygotowywanej do druku edycji Dzieł wszystkich Norwida.

Z licznych prac i zainteresowań badawczych S. Sawickiego wyłania się jego własne rozumienie literatury, widoczne zwłaszcza w trzech tekstach: Czym jest poezja? ("Ethos" 1989 nr 4), Esej o poezji ("Ruch Literacki" 1997 nr 1), Religijny horyzont poezji (w: Człowiek - nauka - wiara, zbior., 1999). Liczne teksty S. Sawickiego były tłumaczone na języki obce.

Wymieniając kierunki inicjatyw badawczych oraz tytuły książek, których wartość naukowa jest powszechnie znana, wspomnieć należy o jeszcze jednym bezcennym wkładzie Stefana Sawickiego w rozwój współczesnej nauki. Jest on znakomitym przewodnikiem i mistrzem licznego grona uczniów, których formacji poświęcał uwagę zarówno w ramach seminarium doktoranckiego (blisko dwie dziesiątki wypromowanych doktorów), jak również udzielając wszechstronnej pomocy podejmującym działalność naukową. Te zasługi S. Sawickiego, najczęściej nie dające się zmierzyć, są nie do przecenienia.

Autor: Stanisław Sarek
Ostatnia aktualizacja: 31.03.2008, godz. 14:05 - Stanisław Sarek