Społeczeństwo i Rodzina

 

Nr 40 (3/2014) | lipiec – sierpień – wrzesień

 

 

Przedmowa/Foreword

(ks. Roman B. Sieroń)

 

 

ARTYKUŁY/ARTICLES

 

 

Roman Pelczar

 

Zajęcia codzienne i czas wolny dzieci wiejskich w Galicji

(w świetle literatury pamiętnikarskiej)

Daily activities and leisure time of rural children in Galicia (in light of

the memoir literature)

 

W Galicji w okresie autonomii rodzice bardzo dbali o to, ażeby dzieci jak najwcześniej przyzwyczaić do pracy. Skoro więc tylko trochę podrosły, już musiały wykonywać określone zajęcia. Pierwszymi pracami było pilnowanie i bawienie młodszego rodzeństwa. U biedniejszych, gdy młodzież nie miała w domu co robić, oddawano ją na służbę do innych gospodarzy. Dzieci od 5. do 15. roku życia wysyłano do pasienia krów, koni, gęsi i świń. Także starsze potomstwo musiało pracować. Młodzież pomagała w domu i w polu. Ponadto młodzież karmiła bydło, czesała konie, wyrzucała obornik ze stajni. Gdy ojciec był rzemieślnikiem wiejskim, uczył tej sztuki także synów. Formy rozrywki najmłodszych dzieci były bardzo proste. Lepiły one z gliny zwierzęta. Dużo czasu zajmowały młodzieży różne zajęcia i zabawy sportowe, w których mogła wykazać się sprawnością fizyczną. Zima zmuszała dzieci do pozostania w domu. W długie zimowe wieczory młodzi z zaciekawieniem przysłuchiwali się opowieściom starszych ludzi.

Słowa kluczowe: dzieciństwo na wsi, zabawy dziecięce na wsi, sposoby spędzania czasu wolnego, obowiązki domowe i gospodarskie dzieci chłopskich, ubiór dzieci, stosunek rodziców do dzieci.

 

In Galicia, in the period of autonomy, parents took great efforts to get their children used to the work as early as possible. So children, soon after growing up a little, had to perform certain tasks. The first task was to look after and play with toying younger siblings. In poorer families, when there was no work to do at home, the children were sent to serve for the other households. Children aged 5–15 were sent to herd cows, horses, geese and pigs. The older offsprings had to work as well. The young people helped in various work at home and in the field. In addition, young people would normally feed the cattle, comb horses, clean out the dung from stables. In families where a father was a craftsman, he would teach his sons the same crafts. Forms of entertainment for the youngest children were very simple. They made different animals from clay. Much free time of the young people was occupied with various activities and sports, in which physical fitness could be engaged. In winter children had to stay at home. In the long winter evenings the youth listened to different stories of older people with great interest.

Key words: childhood in the countryside, games for children in the countryside, leisure activities household and farm duties of peasant children, children’s clothing, parental attitudes towards children.

 

 

Edmund Juśko

 

Rola towarzystw i czasopism pedagogicznych w konsolidacji środowiska nauczycielskiego w Galicji na przełomie XIX i XX wieku

The role of educational societies and journals in the consolidation of the teaching profession in Galicia in the late nineteenth and early twentieth

century

 

Zarówno działalność polskich organizacji nauczycielskich w Galicji, jak i czasopism pedagogicznych miała istotne znaczenie dla tworzenia się i konsolidacji zawodowej środowiska nauczycieli szkół ludowych na przełomie XIX i XX wieku. Działalność ta przyczyniła się do wykształcenia znacznej grupy dobrze przygotowanych do zawodu i zaangażowanych ideowo nauczycieli. Odegrała ona także prekursorską rolę w stosunku do pozostałych ziem polskich.

Słowa kluczowe: Galicja, nauczyciele, towarzystwa pedagogiczne, czasopisma pedagogiczne

 

Both the activities of the organizations for Polish teachers and of educational journals in Galicia were important for the formation and consolidation of the professional environment of folk school teachers in the late nineteenth and early twentieth century. These activities have contributed to the education of a considerable group of well-prepared for the job and ideologically committed teachers. They also played a pioneering role in relation to other Polish lands.

Key words: Galicia, teachers, educational societies, pedagogical journals

 

 

Andrzej Niedojadło

 

Wpływ badań regionalnych i edukacji regionalnej na kultywowanie tradycji i kształtowanie postaw patriotycznych (tekst w języku angielskim)

The influence of regional research and regional education on cultivating traditions and forming patriotic attitudes

 

Artykuł omawia genezę badań regionalnych od czasów romantyzmu do współczesności. Pokazuje, jak ważną rolę pełni ścieżka edukacji regionalnej w poznawaniu dziejów własnego regionu, malej ojczyzny. Przedstawia wpływ edukacji regionalnej na poszanowanie i kultywowanie tradycji rodzinnych, lokalnych, religijnych i państwowych oraz na kształtowanie właściwych postaw patriotycznych. Wskazuje na dużą rolę muzeów w edukacji regionalnej. Prezentuje wpływ różnych form edukacji regionalnej na przygotowanie uczniów do uczestnictwa w życiu lokalnego społeczeństwa. Ukazuje wreszcie jak ważną rolę odgrywają dzieje regionalne (jako element nauki historycznej) i kultywowanie tradycji w zakresie wychowania obywatelskiego.

Słowa kluczowe: badania regionalne, edukacja regionalna, tradycje, postawy patriotyczne

 

The article shows the origins of regional research from Romantic Period up to contemporary times. It is also shown how the path of regional education plays an important role in teaching history of the region, the small country. The article presents the impact of regional education on cultivating family, local, religious and national traditions and on forming appropriate attitudes. What is more, the article emphasizes the immense role of museums. It presents the influence of various forms of regional education on preparing the students to participate in the life of local community. Finally, the article indicates how significant regional history and cultivating tradition are for citizenship education.

Key words: regional research, regional education, traditions, patriotic attitudes

 

 

Piotr T. Nowakowski

 

Pracownik socjalny zorientowany szkolnie wobec problemu sekt i zjawisk pokrewnych

School social worker toward the problem of cults and related phenomena

 

W artykule omówiono kontekst szkolny, w ramach którego sekty i zjawiska pokrewne mogą stanowić potencjalne wyzwanie dla pracy socjalnej. Wpierw określono status pracownika socjalnego w ramach wspomnianego kontekstu, by następnie przedstawić problemy społeczne generowane na tym gruncie przez sekty i zjawiska pokrewne, a na koniec wskazać wnioski wypływające dla praktyki zawodowej pracownika socjalnego zorientowanego szkolnie, którego ekwiwalentem w warunkach polskich jest pedagog szkolny. W odniesieniu do kontekstu szkolnego, spośród potencjalnych wyzwań, jakie niosą ze sobą sekty i zjawiska im pokrewne, wyróżniono parę aspektów. Wpierw został podjęty problem przenikania sekt do placówek szkolnych, w tym infiltracji środowiska szkolnego przez treści z nurtu New Age. Potem zasygnalizowano kwestię powoływania placówek szkolnych przez ugrupowania kultowe, by zakończyć podjęciem zagadnienia nierespektowania obowiązku szkolnego przez przedstawicieli grup kultowych.

Słowa kluczowe: pracownik socjalny, środowisko szkolne, sekty, New Age, wyzwania

 

In the paper, the status of a social worker in the given context has been defined, social problems generated by cults and related phenomena within this context have been presented. Finally, there have been suggested conclusions which result from the above-mentioned issues for professional activity of a social worker whose equivalent under Polish conditions is guidance counselor. In relation to the school context, among potential challenges carried by cults and related phenomena, several aspects have been indicated. First, the problem of infiltration of schools by cults was taken up, including the issue of infiltration of school environment by the ideas of New Age. Afterwards, the question of establishing schools by cultic movements was signalized, accomplished by the problem of ignoring compulsory education by the representatives of cultic groups.

Key words: social worker, school environment, cults, New Age, challenges

 

 

Anna Romanowska-Tołłoczko

 

O łączeniu roli nauczyciela z rolą rodzica

About concatenating the teacher’s and parental roles

 

Rola współczesnego nauczyciela określana jest jako niejasna, wewnętrznie niespójna, psychologicznie trudna i niezgodna z jego innymi ważnymi rolami. Kwestia nakładania się ról zawodowych i osobistych urasta w tym zawodzie do rangi istotnego problemu z uwagi na to, że większość polskich nauczycieli to kobiety. Muszą one poświęcić znaczną część sił i czasu na prowadzenie domu i opiekę nad dziećmi, nierzadko kosztem aktywności zawodowej. Z drugiej strony, praca nauczyciela wymaga wykonywania pewnych obowiązków w domu, co ogranicza czas, który mógłby być przeznaczony dla rodziny. Celem podjętych badań było poznanie opinii nauczycieli o sposobie łączenia roli zawodowej z rodzicielską, o wzajemnych powiązaniach i trudnościach wynikających z pełnienia tych ról oraz konsekwencjach, jakie ponoszą sami nauczyciele, ich dzieci oraz uczniowie. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, iż łączenie roli rodzica z wykonywaniem zawodu nauczyciela nie napotyka na szczególne utrudnienia. Trudności wynikają natomiast z niedostatecznej wiedzy i umiejętności wychowawczych, którymi dysponują nauczyciele, co można uznać za ważny problem pedagogiczny i społeczny.

Słowa kluczowe: nauczyciel-rodzic, rola zawodowa, role osobiste, łączenie ról,

kompetencje wychowawcze

 

The role of modern teacher is defined as a vague, internally erratic, psychologically difficult and incompatible with their other important roles. The issue of overlapping of the professional and the personal roles grows to the rank of a significant problem in teaching profession, because the majority of Polish teachers are women. They need to devote a substantial part of energy and time for running the house and taking care of children, often at the cost of professional activity. On the other hand, the teaching profession requires performing certain duties at home, which reduce the time that could be dedicated to the family. The aim of the study was to investigate the opinions of teachers on how to merge the professional and the parental role, the mutual relationships and the difficulties arising from the performance of these roles and the consequences borne by the teachers themselves, their children and students. On the basis of obtained results, it can be concluded that combining the parental role with the profession of the teacher did not present any particular difficulties. However, difficulties arise from insufficient knowledge and low educational skills available to teachers, which is a serious pedagogical and social problem.

Key words: teacher-parent, professional role, personal roles, merging roles, educational competencies

 

 

Dorota Ruszkiewicz

 

Małżeństwo czy jego alternatywy? Preferencje z okresu młodzieńczego

w refleksji kobiet niezamężnych w wieku 35–42 lat

Marriage or its alternatives? Adolescent preferences in reflection of unmarried women aged 35–42

 

Podjęta w publikacji problematyka została usytuowana w metodologii jakościowej. Badaniami objęto 38 niezamężnych kobiet w wieku 35–42 lata. Celem badań jest poznanie oczekiwań kobiet w wieku młodzieńczym odnośnie do formy życia małżeńsko-rodzinnego. W badaniu zastosowano jedną z odmian studium przypadku, tj. metodę biograficzną. Materiał został pozyskany za pomocą zmodyfikowanej techniki wywiadu autobiograficzno narracyjnego. Wyniki badań dowiodły, że większość kobiet będąc w wieku 19–21 lat chciała wyjść za mąż. Wszystkie respondentki marzyły o ślubie zawartym w Kościele, bowiem temu towarzyszy nierozerwalnie blichtr ślubny. Część kobiet będąc w wieku 19–21 lat nie myślała o wyjściu za mąż. Ich pomysłem na dorosłe życie było funkcjonowanie w trwałym związku nieformalnym. Trzy kobiety będąc w wieku młodzieńczym nie tylko odrzuciły życie w małżeństwie, ale również udział mężczyzny w swoim życiu.

Słowa klucze: kobieta, oczekiwanie, małżeństwo, ślub, związek nieślubny,

partner, konkubent

 

The issue addressed in the publication has been placed within a qualitative methodology framework. The study involved 38 unmarried women aged 35–42. The aim of the research is to learn about the expectations of adolescent women of the form of marriage and family life. In the research, one form of case study was implemented, i.e. biographical method. The material was collected with a modified technique of autobiographical-narrative interview. The results of the study proved that most of the women wanted to get married when they were 19–21 years old. All the interviewees dreamed of a church wedding as it is inseparably accompanied by a wedding show. Some of the women did not consider marriage when they were 19–21 of age. Their idea for adult life was to live in a long-lasting informal relationship. Three adolescent women rejected not only living in marriage but also the participation of a man in their lives.

Key words: woman, expectation, marriage, wedding, common-law marriage,

partner, cohabitant

 

 

Tatiana Ulianova

 

Specyfika empatii u osób o rożnych poziomach konfliktowości (tekst w języku angielskim)

Peculiarities of empathy with persons who are prone to conflicts to a various level

 

Rozpatrzono wyniki badania teoretyczno-empirycznego, skierowanego na określenie

specyfiki empatii osób o różnych poziomach konfliktowości. Konfliktowość rozumiemy jak właściwość osobowości, odzwierciedlającą częstość jej wchodzenia w konflikty międzyosobowe, stopień gotowości osobowości do rozwoju i zakończeniu sytuacji problemowych współdziałania społecznego drogą konfliktów. Rozumiemy przez empatię względnie stałą właściwość integralną osobowości, występującą w zdolności reagować emocjonalnie oraz odpowiadać na przeżycia innej osoby; w zdolności rozumieć jej stany uczuciowe, przewidywać reakcje afektywne w konkretnych sytuacjach; w dążeniu nadać pomoc aktywną i wsparcie. Otrzymano ujemne znaczące związki korelatywne między wskaźnikami konfliktowości i empatii. Zostały ujawnione i zbadane charakterystyki psychologiczne empatii osobowości konfliktowych oraz niekonfliktowych.

Słowa kluczowe: konfliktowość, empatia, osobowość, korelacja

 

The results of the theoretical and empirical study aimed at determination of empathy peculiarities with persons different at the level of being prone to conflicts. Being prone to conflicts is meant as a property of the personality that reflects the frequency of his or her entering into interpersonal conflicts and the degree of his or her readiness to develop and close problematic situations in the course of social interaction by way of conflicts. Empathy is meant as a relatively stable integral property of a person that reveals itself as an ability to emotionally respond to the experiences of the other person, understand his or her emotional states, foresee affective reactions of the other person in specific situations, aspire to give an active help and assistance. Negative significant correlation relationships between the proneness to conflict indicators and empathy indicators were obtained. Revealed and studied are the psychological characteristics of empathy pertaining to prone to conflicts and conflict-free personalities.

Key words: being prone to conflicts, empathy, personality, correlation

 

 

Łukasz Szwejka

 

Specyfika zaburzeń zachowania u uczniów szkół podstawowych

The specificity of conduct disorders among primary school pupils

 

W badaniach własnych poddano analizom grupę 190 uczniów szkół podstawowych. Uzyskane wyniki wskazują, że 14,73 proc. badanej populacji przejawia zaburzenia typu internalizacyjnego, z kolei 6 proc. znajduje się na granicy normy. Natomiast 13,68 proc. przejawia zaburzenia eksternalizacyjne, a 13,15 proc. znajduje się na granicy normy. W badaniach poddano również analizie zróżnicowanie zaburzeń w zachowaniu ze względu na pozycję socjometryczną. W wyodrębnionej grupie uczniów odrzuconych (N = 41) średnia ogólnego poziomu zaburzeń w zachowaniu wynosi 50,12, natomiast w grupie akceptowanej (N = 47) jest znacznie niższy (28,164). Tendencja ta jest w pełni zrozumiała, gdyż zgodnie  z klasyfikacją DSM-IV-TR symptomami zaburzeń w zachowaniu są ubogie kontakty rówieśnicze. Ponadto, zgodnie z literaturą przedmiotu, wysokie nasilenie niewłaściwych zachowań połączone z niskim statusem socjometrycznym jest istotnym predykatorem rozwiniętych form patologii (w tym przestępczości).

Słowa kluczowe: zaburzenia zachowania, relacje rówieśnicze, odrzucenie rówieśnicze, przestępczość

 

In this study, a group of 190 elementary school pupils was analyzed. The results show that 14.73 percent of the population exhibits internalizing disorders (and 6 percent are located on the clinical border). However, 13.68 percent manifests externalizing disorders (and 13.15 percent are located on the clinical border). In the investigation, differences in conduct disorders were also analyzed with regard to sociometrical position. In the group of rejected pupils (N = 41) mean for the total level of conduct disorders was 50.12 while in the acceptance group (N = 47) the total result was much lower (28.164). This procedure is fully justified since, according to the DSM-IV-TR, the symptoms of conduct disorders are poor peer relations. In addition, according to the specialized literature, a high level of inappropriate behaviors combined with a low sociometrical status is a significant predictor of advanced forms of pathology (including crime).

Key words: conduct disorders, peer relationships, peer rejection, crime

 

 

Tetiana Melnyczuk

 

Społeczne i psychologiczne uwarunkowania efektywności adopcji w Ukrainie

Social and psychological factors of adoption efficiency in Ukraine

 

W artykule przeprowadzono analizę czynników społecznych i psychologicznych, które zapewnią efektywność procesu adopcji w Ukrainie. W oparciu o przeprowadzone badania określono czynniki warunkujące skuteczność procesu adopcji. Istotne jest systemowe podejście do funkcjonowania rodziny i zasad, które zaspokajają główne potrzeby społeczne dziecka, zapisane w Konwencji Praw Dziecka.

Słowa kluczowe: deprywacja, adopcja, psychiczna gotowość do rodzicielstwa, adaptacja dziecka w rodzinie, socjalizacja dziecka adoptowanego

 

The article analyzes the social and psychological factors that ensure the effectiveness of the process of adoption in Ukraine. Based on the studies identified factors influencing the effectiveness of the adoption process. It is important systemic approach to family functioning and policies that cater to major societal needs of the child, recorded in the Convention on the Rights of the Child.

Key words: deprivation, adoption, psychological readiness for parenthood, child adaptation in families, socialization of adopted child

 

 

Małgorzata Marć, Katarzyna Prajsnar

 

Uwarunkowania jakości życia starszych mieszkańców placówek opiekuńczych

The determinants of quality of life of senior citizens of care facilities

 

Starzenie się jest procesem, który przebiega odmiennie u różnych osób. Wraz z wiekiem człowiek staje się coraz mniej sprawny i nasilają się rozmaite dolegliwości. Wymaga pomocy i opieki, stąd powstało wiele placówek państwowych i prywatnych świadczących odpowiedni zakres pomocy społecznej. Celem pracy jest ukazanie jakości życia mieszkańców Domu Emerytów (Placówki Pielęgnacyjno-Opiekuńczej „Caritas”) Diecezji Tarnowskiej w Tarnowie i Domu Pogodnej Jesieni w Tuchowie. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego i testowania. Przebadano 100 kobiet w obu placówkach. Do badania wykorzystano skale AMTS, GHQ-28 i SWLS. Wykazano, że istnieje statystycznie istotna różnica pomiędzy poziomem satysfakcji z życia a stopniem sprawności fizycznej i niesprawności intelektualnej (zarówno umiarkowanego, jak i głębokiego stopnia), samotnością oraz przejawami radości w życiu codziennym.

Słowa kluczowe: jakość życia, osoby starsze, satysfakcja z życia, placówka opiekuńcza

 

Ageing is the process that goes differently among various people. As humans get older, their capability decreases and ailments escalate. They need help and care, this is why a lot of public and private residential care facilities with appropriate scope of social service came into being. The aim of the work is revealing of the quality of life of the pensioners of the Tarnów Diocese Retirement Home (Nursing and Healthcare Centre “Caritas”) in Tarnów and in the House of Cheerful Aging in Tuchów. Method of diagnostic survey and testing was applied. One hundred women were examined in both institutions. The scales of AMTS, GHQ-28 and SWLS were used. The authors proved the statistically significant difference between the level of satisfaction with life and the level of physical fitness and intellectual disabilities (both moderate and severe), loneliness as well as the manifestations of happiness in everyday life.

Key words: quality of life, the elderly, satisfaction with life, care facilities

 

 

BIOGRAFIE/BIOGRAPHIES

 

 

Jadwiga Daszykowska

 

Sport i turystyka w życiu Karola Wojtyły (część 1)

Sport and tourism in the life of Karol Wojtyła (part 1)

 

Turystyczne i sportowe zainteresowania Karola Wojtyły przez lata kształtowały jego osobowość, stały się charakterystycznym elementem jego życia. Pierwsza części biografii obejmuje życie Karola Wojtyły do 1978 roku. W kolejnej autorka przedstawi realizację działalności sportowej i turystycznej Papieża w okresie pontyfikatu i kolejnych lat posługi.

Słowa kluczowe: Karol Wojtyła, sport, turystyka, czas wolny

 

Tourism and sports interests of Karol Wojtyła over the years shaped his personality, became a characteristic element of his life. The first part of the biography covers the life of Karol Wojtyła until 1978. In the next one, the author presents the implementation of sports and tourism activities during the pontificate of the Pope and subsequent years of his ministry.

Key words: Karol Wojtyła, sport, tourism, leisure time

 

 

 

RECENZJE/REVIEWS

 

 

Mateusz Szast

 

„Spotkanie” teorii z praktyką na gruncie psychologii migracji (rec. Jacek

Kubitsky, Psychologia migracji, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2012, stron: 142)

“The meeting” of theory and practice in psychology of migration (review of Jacek Kubitsky, Psychologia migracji, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2012, pages: 142)

 

 

Edmund Juśko

 

Między edukacją zdrowotną a jakością życia uczniów (rec. Barbara Wolny, Szkolna edukacja zdrowotna ukierunkowana na doskonalenie jakości życia uczniów, Wydawnictwo KUL, Lublin 2012, stron: 470)

Between health education and students’ quality of life (review of Barbara Wolny, Szkolna edukacja zdrowotna ukierunkowana na doskonalenie jakości życia uczniów, Wydawnictwo KUL, Lublin 2012, pages: 470)

 

 

 

SPRAWOZDANIA I KOMUNIKATY/REPORTS AND ANNOUNCEMENTS

 

 

Danuta Grzesiak-Witek

 

Bezpieczeństwo a zdrowie w warunkach zmian społecznych

Safety and health under conditions of social changes

 

 

Mirosław Rewera, Bogdan Więckiewicz

 

Badania socjologiczne wśród londyńskiej Polonii

Sociological research among Polish community in London

 

 

Planowane konferencje

Planned conferences

 

 

NOTY O AUTORACH/NOTES ABOUT THE AUTHORS

 

 

CONTENTS

 

Autor: Mirosław Rewera
Ostatnia aktualizacja: 10.10.2015, godz. 00:11 - Mirosław Rewera