Społeczeństwo i Rodzina

 

 

Nr 44 (3/2015) | lipiec – wrzesień

 

 

Przedmowa/Foreword

(ks. Roman B. Sieroń)

 

 

ARTYKUŁY/ARTICLES

 

 

Stanisława Byra

 

Pozytywne konsekwencje nabycia trwałej niepełnosprawności ruchowej: zarys zjawiska i jego uwarunkowania

Positive consequences of an acquired permanent mobility disability: an overview of the phenomenon and its determinants

 

Streszczenie

Przez ponad półwieczne zajmowanie się problematyką przystosowania do życia z trwałymi uszkodzeniami ruchowymi zdominowane było przez koncentrację na reakcjach patologicznych, uniemożliwiających lub znacząco utrudniających optymalny rozwój jednostki. Marginalnie podejmowano kwestię pozytywnych doświadczeń zgłaszanych przez osoby po nabyciu niepełnosprawności ruchowej. W ostatnim dziesięcioleciu następuje stopniowe przeorientowanie badań na pozytywne konsekwencje doznania trwałych ograniczeń ruchowych, akcentujące zasoby, możliwości, nienaruszony przez niepełnosprawność potencjał rozwojowy i różnorodne korzyści wyprowadzane z radykalnie zmienionej i nierzadko ekstremalnie trudnej sytuacji życiowej. Artykuł prezentuje zarys tego zjawiska: w tym konceptualizację i najważniejsze wskaźniki oraz jego uwarunkowania ustalane w czterech, obecnie najbardziej popularnych podejściach badawczych.

 Słowa kluczowe: pozytywna zmiana, nabyta niepełnosprawność ruchowa, trwałe ograniczenia ruchowe, odnajdywanie korzyści

 

Summary

Over the last fifty years or so, studies devoted to the problem of adaptation to living with permanent mobility disabilities have been primarily focused on pathological reactions disabling or significantly hindering optimal growth of an individual. The question of positive experiences reported by individuals after acquisition of a mobility impairment was addressed only marginally. The last decade has seen a gradual turn to studying positive consequences of acquired permanent mobility impediments. There is more stress on the resources, possibilities, the potential for personal growth as well as various benefits derived from the radically changed and frequently extremely difficult life situation. The paper presents an overview of this phenomenon, including conceptualization as well as its major indicators and determinants. It employs four, currently most common research approaches.

 Key words: positive change, acquired physical disability, permanent mobility limitations, benefits finding

 

 

Urszula Bartnikowska, Katarzyna Ćwirynkało

 

Wzajemne relacje niepełnosprawnych mężczyzn z partnerkami: studium fenomenograficzne

Interpersonal relationships of disabled men and their partners: a phenomenographic study

 

Streszczenie

Do tej pory nie ma wielu pogłębionych badań poświęconych związkom niepełnosprawnych mężczyzn z kobietami. W doniesieniu niniejszym zaprezentowano wyniki badań przeprowadzonych wśród 31 mężczyzn z niepełnosprawnością w wieku 27–60 lat. Traktuje ono o wzajemnych relacjach panujących w związkach badanych mężczyzn z kobietami, które są matkami ich dzieci. Autorki przedstawiają elementy łączące oraz dzielące badanych z ich partnerkami, zwracając przy tym szczególną uwagę na rolę niepełnosprawności w ich związkach. Wyodrębniono również sześć etapów, przez które przechodzą niepełnosprawni mężczyźni w związkach ze swymi partnerkami.

Słowa kluczowe: niepełnosprawność, rodzina, związek, podejście fenomenograficzne

 

Summary

There has been little in-depth research concerning the relationships between disabled men and women. The current study shows the results of the research conducted among 31 disabled men aged between 27 and 60. It deals with interpersonal relationships of the respondents with women who are their children’s mothers. The authors identify the determinants which improve and hinder the participants’ interpersonal relationships with their partners, paying special attention to the role of disability in the relationships. Six stages of the relationships of disabled men with their partners have also been identified.

 Key words: disability, family, relationship, phenomenographic approach

 

 

Justyna Maciaszek

 

Pomiędzy niesamodzielnością podopiecznego a wypaleniem i bezradnością opiekuna: socjologiczne rozważania o przemocy wobec osób niepełnosprawnych i długotrwale chorych w rodzinie

The dependence of the recipient of care and the burnout as well as helplessness of the caregiver: sociological deliberations about violence towards the disabled and the chronically ill in family

 

Streszczenie

Charakterystyczną cechą przemocy w rodzinie jest to, że dochodzi do niej zazwyczaj w sytuacji dysproporcji/nierówności sił między ofiarą a sprawcą. Osoby niepełnosprawne i długotrwale chore często wymagają nie tylko pomocy i wsparcia we wszystkich czynnościach dnia codziennego, ale i niejednokrotnie bezpośredniej kontroli nad życiem. Ten rodzaj kontroli może przybrać postać zdecydowanej ingerencji, skąd już niedaleka droga do przemocy. Wiele form przemocy wobec niepełnosprawnych jest spowodowanych nieumiejętnością opieki nad osobami chorymi oraz tzw. zespołem zmęczenia opiekuna będących efektem emocjonalnych, fizycznych i finansowych obciążeń. Niejednokrotnie sama osoba niepełnosprawna może swe skumulowane emocje wyzwalać za pomocą agresji i przemocy w stosunku do opiekuna, co prowadzi do negatywnego wzmacniania postaw obu stron konfliktu.

 Słowa kluczowe: przemoc wobec niepełnosprawnych, obciążenie opiekuna, agresja niepełnosprawnych, problemy związane z opieką całodobową

 

Summary

A characteristic feature of family violence is that it usually occurs in a situation of inequality of power between the victim and the perpetrator. People with disabilities and the long-term sickness often require not only help and support in all the activities of everyday life but they also may need the direct control over life. This kind of control may take the form of strong interference which could sometimes transfer itself into violence. Many forms of violence against people with disabilities are caused by inability to take care of the disabled and so-called caregiver fatigue syndrome resulting from emotional, physical and financial burdens. Moreover, the disabled person may transfer her/his accumulated emotions (such as violence and aggression) onto her/his carer. This might result in the escalation of negative attitudes on both sides of the conflict.

 Key words: violence against people with disabilities, caregiver burden, aggression persons with disabilities, problems associated with a round-the-clock care

 

 

Irena Kamińska-Radomska, Paweł Prüfer

 

Znaczenie poznania i stosowania etykiety w odniesieniu do szczęścia

The importance of learning and using etiquette in reference to happiness

 

Streszczenie

Głównym celem artykułu jest przedstawienie korelacji między etykietą a szczęściem. Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, czy etykieta może przyczynić się do szczęścia, przebiegało w dwóch płaszczyznach: poprzez przedstawienie samego pojęcia etykiety w zakresie wybiegającym poza powszechne rozumienie jej jako zbioru zasad oraz poprzez analizę wypowiedzi współczesnych ludzi. Znaczenie etykiety nie może ograniczać się do kodyfikacji zasad. Konieczne jest rozumienie etykiety jako sztuki życia, filozofii życia, jako części triady aksjologicznej: dobra – prawdy – piękna. Jedynie w takim znaczeniu etykieta może prowadzić do szczęścia. Respondenci, którzy wzięli udział w badaniu, zaprezentowali różnorodne odpowiedzi: od niechęci i pogardy, ponieważ odbierali etykietę jako zbędny balast i ograniczenie wolności, do pełnej akceptacji etykiety, będącej filozofią życia prowadzącą do sukcesów i szczęścia. Pozytywnych odpowiedzi było dwukrotnie więcej niż negatywnych.

 Słowa kluczowe: etykieta, szczęście, etyka, moralność, precedencja

 

Summary

The main task of this study is to find a correlation between etiquette and happiness, and to find out if etiquette may give happiness. Two approaches have been employed in addressing the task: widening of the understanding of etiquette and an analysis of the responses of the contemporary people. Etiquette cannot be perceived just as a set of rules. It must be understood as a philosophy of life, as a part of axiological triad: good – beauty – truth, as an art of life. Only in this understanding etiquette can lead towards happiness. Respondents who took part in the research gave a huge variety of answers: from disdain and contempt, because they regarded etiquette as a useless burden and constraint, to a full approval of etiquette which appears to them as a philosophy of life leading towards a notion of success and happiness. Positive answers outnumbered twice the negative ones.

 Key words: etiquette, happiness, ethics, morality, precedence

 

 

ks. Marek Kluz

 

Współczesne zjawisko znieprawienia sumienia wyzwaniem moralnym dla chrześcijańskiej rodziny

Contemporary phenomenon of the corruption of conscience as the moral challenge

for Christian family

 

Streszczenie

Współczesny kryzys moralny, zagubienie świata wartości prowadzi do tego, że sumienie ludzkie bywa dzisiaj – częściej niż dawniej – atakowane, wystawiane na próbę, fałszowane i zaciemniane. W tej sytuacji jednym z istotnych zadań wychowawczych jest formowanie prawego sumienia, aby w każdej sytuacji życiowej dany człowiek był zdolny do prawidłowego odróżniania czynów dobrych i złych moralnie. Żaden program wychowania nie może zapomnieć o fundamentalnej prawdzie, że człowiek z natury swej jest istotą moralną i że na straży jego godności, jego pełnego rozwoju stoi sumienie. Nie ma prawdziwego wychowania człowieka bez formacji jego prawego sumienia. Proces kształtowania sumienia trwa całe życie, jednak najodpowiedniejszy moment to dzieciństwo i okres dorastania, a najlepszym miejscem, gdzie formuje się sumienie, jest środowisko rodzinne, środowisko, gdzie dobro i zło nazywane są po imieniu. W procesie rozwoju sumienia w pożądanym kierunku, tzn. sumienia odpowiedzialnego, fundamentalną rolę pełni żywe spotkanie z Chrystusem w Słowie Bożym, w sakramentach świętych, szczególnie w Eucharystii i Sakramencie Pokuty, modlitwa do Ducha Świętego, zawierzenie Maryi, codzienny rachunek sumienia, kierowanie się Dekalogiem, wdrażanie do dyscypliny i poczucia obowiązku. Obok tych środków ogromne znaczenie dla prawidłowego ukształtowania sumienia dziecka ma jakość relacji małżeńskich i rodzinnych. Rodzina jest źródłem modelowych zachowań, właściwym środowiskiem urzeczywistniania się człowieka jako osoby. A zatem rodzice muszą najpierw sami w sobie ukształtować dojrzałe sumienie i postępować wedle prawego sumienia, by móc później skutecznie formować je u swych dzieci.

 Słowa kluczowe: sumienie, wyzwania moralne, człowiek, rozwój, życie moralne, formacja

 

Summary

Present-day moral crisis and world’s confusion have a huge influence on conscience. The topic of conscience receives these days more attention than it used to in the past. Nowadays conscience is put into a test, falsified and darkened. Taking this into account, one of the essential educational tasks is forming the right conscience so that everyone in any life situation will be able to differentiate good acts from the ones which are morally wrong. Any educational program must not forget about the fundamental truth that a human being is a moral creature by nature and conscience is a guard of his dignity and his full development. The right education of a human being cannot be separated from forming the right conscience. The process of conscience formation is life long, however the most influential moment is childhood and formative years, and the best place where the conscience is being formed is family – the place where good and bad are clearly distinguished. In the process of conscience development in the right direction (in terms of conscience that is responsible), the fundamental reality is that of meeting Christ in God’s Word, in Holy Sacraments – especially in the Eucharist and the Sacrament of Penance, a prayer for The Holy Ghost, trusting Holy Mary, everyday examination of conscience, living according to the Decalogue, introducing discipline and the sense of duty. Apart from these realities the quality of marital and family relations have a huge impact on the right development of a child’s conscience. A family is a source of ideal ways of behavior, the suitable background for shaping a human being as a person. Therefore, parents have to shape mature conscience in themselves in the first place and follow the rules of pure conscience in order to be able to form it effectively in their children.

 Key words: conscience, moral challenge, man, development, moral life, formation

 

 

Mirosław Rewera

 

Psychoaktywne środki zastępcze: przegląd definicji i działań profilaktycznych

Psychoactive alternative measures: the overview of definitions and preventive actions

 

Streszczenie

W artykule przedstawiono realizowane i potencjalne działania profilaktyczne, mające na celu ograniczenie problemu dopalaczy i procederu nielegalnego handlu tymi środkami. Zagadnienie to zostało ujęte w kilku aspektach, począwszy od rozważań teoretycznych, którym towarzyszy pewna filozofia pojmowania problemu, poprzez przegląd podstawowych środowisk (rodziny i szkoły), odgrywających ważną rolę w życiu człowieka, jak również procesów edukacji i wychowania, które są nierozerwalnie z nimi związane. Wskazano także na znaczenie internetu, który może być wykorzystany znacznie skuteczniej i pełniej, niż miało to miejsce dotychczas, jako narzędzie do walki z niebezpiecznymi psychoaktywnymi środkami zastępczymi. Przeglądu działań profilaktycznych dokonano w oparciu o literaturę przedmiotu i materiały prasowe, ma on charakter wybiórczy i nie wyczerpuje podjętego zagadnienia całkowicie. Jednak, z drugiej strony, materiał ten pozwala zapoznać się z podjętą problematyką, przez co inspiruje do dalszych przedsięwzięć teoretycznych, badawczych i praktycznych.

 Słowa kluczowe: działania profilaktyczne, psychoaktywne środki zastępcze, dopalacze, wychowanie, edukacja, rodzina, szkoła, internet

 

Summary

The article presents the current and potential preventive measures aimed at reducing the problem of smart drugs and the illegal trade in those products. This issue has been undertaken in several aspects, ranging from theoretical considerations, accompanied by a certain philosophy of understanding of the problem, by review of the basic environments (i.e. family and school), which play an important role in one’s life, as well as the processes of education and upbringing, which are inextricably related to them. The importance of the Internet has been also indicated, it can be used more effectively and completely as a tool in the fight against dangerous psychoactive alternative measures. The review of preventive actions was based on the literature and the press materials, it is selective and not exhaustive. However, the material seems to be sufficient to recognize a number of issues and to point to further theoretical research and practical projects.

 Key words: preventive actions, psychoactive alternative measures, smarts drugs, upbringing, education, family, school, Internet

 

 

Jan Czechowski

 

Społeczna rola szkoły w zakresie dyscyplinowania młodzieży

Social role of the school in disciplining young people

 

Streszczenie

Znane jest powszechnie podejście, iż dzieci to przyszłość narodów i społeczeństw. Należy zatem z całą odpowiedzialnością intensyfikować troskę o najmłodsze pokolenie, by zaniedbania czy szkody w sferze rozwoju fizycznego i związanego z nim rozwoju emocjonalnego, moralnego, estetycznego, duchowego i społecznego nie stały się przyczyną trwałego skrzywienia wzrostu indywidualnego jednostki i różnych aberracji. Zwyciężanie bowiem własnych ułomności oraz systematyczna praca nad swym charakterem, postawami i zachowaniami należy do najważniejszych zadań w życiu człowieka. Rezultaty w tym obszarze owocują prawdziwą satysfakcją i niosą dużą radość wynikającą z osobistych zwycięstw. Wszelki trud i mozolna praca są dziś rzeczywistościami nie na czasie. Świat bowiem lansuje prosty, łatwy i przyjemny sposób gromadzenia różnych rzeczy oraz przeżywania przyjemności. Dzieci w wieku szkolnym, aby efektywnie się rozwijać, muszą kierować się nie tylko wyborem i akceptacją określonych zespołów wartości, ale również postępowaniem zgodnym z nimi. Wyraża się to m.in. w posłuszeństwie tym wartościom swego osobowego „ja” i rodzących się z niego czynów i postanowień. Stąd apel do rodziców, nauczycieli, wychowawców, by z pełnym zaangażowaniem i świadomością zadania i misji, jaką jest dbałość o pełny rozwój dzieci, wypełniali swą rolę w stosunku do tych, którzy do dorosłości zmierzają i zdani są na decyzje świata dorosłych.

 Słowa kluczowe: współczesna szkoła, problemy wychowawcze, autorytet, efektywne wychowanie, przedsiębiorczy nauczyciel

 

Summary

The saying that “children are the future of nations and societies” is commonly known. Therefore it is our responsibility to intensify the concern for the youngest generation so that the negligence or failures in the physical development and the associated emotional, moral, aesthetic, spiritual and social development do not lead to permanent distortions of individual growth and other aberrations. Overcoming own weaknesses and systematic work on one’s own character, attitudes and behaviors belong to the most important tasks in human life. Good results in this field bring true satisfaction and joy in personal victories. Any effort and diligent work are not the desired values today. The world promotes a simple, easy and fun-way of accumulating possessions and experiencing pleasure. School-age children must be guided not only by the choice and acceptance of specific sets of values but also acting according to them in order to develop effectively. The ‘I’ obedient to these values is what, amongst other things, expresses this guidance. This is the reason why it is important to appeal to parents, teachers, educators, so that they fulfill their obligations towards those who are on their way to adulthood and rely on decisions of the adult world, with full involvement and awareness of their task and mission.

 Key words: contemporary school, education problems, authority, effective upbringing, enterprising teacher

 

 

Adam Trawiński

 

Nauka: przyczynek postępu czy źródło cierpienia?

Science: engine of progress or the source of suffering?

 

Streszczenie

Celem tekstu jest zaprezentowanie nauki (rezultatów jej uprawiania) jako siły napędowej rozwoju człowieka i świata – ukazanie, jak naukowe unowocześnienie przyczyniło się do polepszenia egzystencji współczesnych ludzi. Próba przekrojowej prezentacji siły sprawczej nauki jako swoistego „motoru” postępu. Powiązanie nauki rozumianej jako „przyczynek postępu” z wizją naukowego postępu Dona Tapscotta. Wraz z rozwojem przychodzi jednak i cierpienie. Wpisuje się nieodzownie w odkrycia i postęp naukowy. Ból moralny, wątpliwości etyczne, cierpienia fizyczne stają się bardzo częstym „towarzyszem” postępu i rozwoju naukowego. Współczesność jest szczególnie jaskrawym tego przykładem, kiedy – jak mówi Ulrich Beck – tak wiele szkodliwych zjawisk staje się udziałem świata ze względu na zaawansowaną nowoczesność.

 Słowa kluczowe: nauka, cierpienie, postęp, przyczynek postępu, źródło cierpienia, świat 2.0, Don Tapscott, Ulrich Beck, Thomas Kuhn

 

Summary

The aim of this paper is to present science (its fruits) as the engine of progress of the humanity as well as the world. It is to show how academic modernization has contributed to the improvement of contemporary people’s status and their existence. An attempt of cross-sectional presentation of the research’s prime mover as a certain “motor” of progress was offered. A connection between science understood as “contribution to progress” and Don Tapscott’s vision of scientific progress were considered. The view that progress brings suffering was also put forward. Suffering is indispensably inscribed into discoveries as well as scientific development. Moral pain, ethical doubt, physical suffering become frequent “companions” of progress and scientific development. The present time is a particularly garish example of this, when – as Ulrich Beck says – the world becomes affected by so many harmful occurrences as a result of advanced level of modernity.

 Keywords: science, suffering, progress, contribution of progress, source of suffering, world 2.0, Don Tapscott, Ulrich Beck, Thomas Kuhn

 

 

BIOGRAFIE/BIOGRAPHIES

 

 

Mateusz Szast

 

Stanisław Ossowski: wielki autorytet naukowy (część 1)

Stanislaw Ossowski: a great scientific authority (part 1)

 

Streszczenie

Stanisław Ossowski jest czołową postacią polskiej myśli społecznej, wymieniany obok takich osobowości w socjologii, jak Florian Znanieckiego, Ludwik Krzywicki, Stefan Czarnowski czy Józef Chałasiński. Swój dorobek naukowy budował w oparciu o badanie autorytetu, wartości, jak również instytucjonalizacji socjologii w Polsce. Był nie tylko wielkim uczonym, ale nade wszystko mistrzem i nauczycielem późniejszych socjologów, wśród których znalazł się m.in. metodolog Stefan Nowak. Stanisław Ossowski, mimo licznych dzieł o zasięgu wykraczającym poza granice Polski, nie stworzył własnej szkoły naukowej w nurcie stricte humanistycznym, chociaż w Polskiej Akademii Nauk kierował zakładem, a na Uniwersytecie Warszawskim – katedrą. Tym niemniej Ossowski na stałe zapisał się w historii nauk społecznych.

 Słowa kluczowe: socjologia, teoria kultury, państwo, naród

 

Summary

Stanisław Ossowski is one of the leading figures of social thought, mentioned alongside figures of sociology as Florian Znaniecki, Ludwik Krzywicki, Stefan Czarnowski or Józef Chałasiński. He built his scientific achievements on the basis of authority and values research and also the institutionalization of sociology in Poland. He was not only a great scholar, but above all a master and the teacher, from under his wings came a large bunch of eminent sociologist, including Stefan Nowak. Stanisław Ossowski, despite numerous works with a range published beyond Polish borders, did not create his own school (understood in the strictly humanistic mainstream), even though he led the Department at the Polish Academy of Sciences and the Department of Warsaw University. Nevertheless, Ossowski is permanently etched in the history of the social sciences.

 Key words: sociology, theory of culture, state, nation

 

 

RECENZJE/REVIEWS

 

 

Danuta Grzesiak-Witek

 

Wspieranie rozwoju po krakowsku (rec. Jagoda Cieszyńska-Rożek, Metoda Krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci. Z perspektywy fenomenologii, neurobiologii i językoznawstwa, Wydawnictwo Omega Stage Systems, Kraków 2013, stron: 470)

Supporting the development in a Cracovian way (review of Jagoda Cieszyńska-Rożek, Metoda Krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci. Z perspektywy fenomenologii, neurobiologii i językoznawstwa, Wydawnictwo Omega Stage Systems, Kraków 2013, pages: 470)

 

 

 

SPRAWOZDANIA I KOMUNIKATY/REPORTS AND ANNOUNCEMENTS

 

 

Justyna Truskolaska

 

Rodzina a współczesny rynek pracy

Family and the contemporary labor market

 

 

Renata Matusiak, Karolina Sigda

 

Sprawozdanie z działalności Koła Naukowego Doktorantów KUL „Ars Educandi”

The report on the activity of the Research Circle of PhD Students at KUL “Ars Educandi”

 

 

Urszula Kempińska

 

Wiek matki a realizacja ról małżeńsko-rodzicielskich: komunikat z badań

Mother’s age and the marital-parental role fulfillment: the research report

 

 

 

Planowane konferencje

Planned conferences

 

 

 

NOTY O AUTORACH/NOTES ABOUT THE AUTHORS

 

 

CONTENTS

 

Autor: Mirosław Rewera
Ostatnia aktualizacja: 28.06.2016, godz. 11:30 - Mirosław Rewera