Społeczeństwo i Rodzina

 

 

Nr 45 (4/2015) | październik – grudzień

 

 

Przedmowa/Foreword

(ks. Roman B. Sieroń)

 

 

ARTYKUŁY/ARTICLES

 

 

Edmund Juśko

 

Problemy szkół galicyjskich w zakresie wychowania w okresie Wielkiej Wojny

Problems with school education in Galicia during the Great War

 

Streszczenie

Wojna przyczyniła się do wystąpienia szeregu wynaturzeń, które powodowały zaistnienie w większym wymiarze problemów wychowawczych wśród dzieci i młodzieży. Znaczna część uczniów pozbawiona została opieki ze strony szkoły, często też rodziców. Niedożywienie, a nierzadko głód były przyczyną wzrostu przestępczości i zagrożenia moralnego. Dzieci stawały się ofiarami okrucieństw wojny. Nie były to problemy obce dla Rady Szkolnej Krajowej. Do nauczycieli i rodziców apelowała ona o zwrócenie na nie szczególnej uwagi. W szkołach, które funkcjonowały w miarę normalnie, praca wychowawcza odbywała się w początkowej fazie wojny w dużej mierze jako kontynuacja założeń ideowych sprzed jej wybuchu, związanych z lojalizmem wobec cesarza i austriackiego zaborcy. Z czasem zamiast przywiązania do „dobrego cesarza” pojawiły się postawy narodowo-patriotyczne. Miernikiem tych postaw było masowe zaciągnie się młodych ludzi do szeregów legionowych w momencie wybuchu wojny. Pomimo konserwatywno-lojalistycznych zapatrywań części urzędników Rady Szkolnej Krajowej, niektórych nauczycieli czy dyrektorów, generalnie młodzież szkolną cechował patriotyzm. Udział jej w działaniach wojennych wypływał także często z patriotycznego i obywatelskiego ducha uczących ją nauczycieli. Ważna więc musiała być dla tej młodzieży sprawa polska, że była gotowa poświęcić dla niej swe życie.

 Słowa kluczowe: szkoła, Galicja, wychowanie, Wielka Wojna

 

Summary

The war has contributed to the occurrence of a number of aberrations that increased behavioral problems among children and adolescents. A significant proportion of students was deprived of the protection by the school and parents. Malnutrition, even starvation, were often the reason of a higher crime and moral hazard. Children were made victims of atrocities of the war. It was not an unfamiliar problem for the National School Council which appealed to both teachers and parents for attending to the situation with extra care. During the early phase of the war, schools that functioned in their usual manner and were committed to the ideological assumptions as from before its outbreak, were associated with loyalism to the emperor and Austrian occupants. In time, however, national and patriotic values took over the commitment to “good emperor”. This became evident when a mass of young people joined the ranks of Legions. Despite the conservative and loyalist views presented by a section of the National School Council officials, a number of teachers, head teachers as well as students could be described as patriotic. Youth participation in military actions was often influenced by the patriotic and civic spirit of their educators. They were willing to sacrifice for the cause what was most precious – their lives.

 Key words: school, Galicia, education, the Great War

 

 

Olufunmilayo E. Abe, Peter Nwadinigwe

 

Różnice międzypłciowe w zakresie skuteczności treningu kompetencji zawodowych i integracyjnego planowania życia w odniesieniu do aspiracji zawodowych, własnej tożsamości oraz kongruencji między „ja” realnym i idealnym nigeryjskich nastolatków [EN]

Differences between gender for effectiveness of career competency training and integrative life planning on career aspirations, self-identity and congruity between real and the ideal self of adolescents in Nigeria

 

Streszczenie

W niniejszym studium przebadano różnice międzypłciowe w zakresie skuteczności treningu kompetencji zawodowych i integracyjnego planowania życia w odniesieniu do aspiracji zawodowych, własnej tożsamości oraz kongruencji między „ja” realnym i idealnym nastolatków w nigeryjskim Lokoja. Próba składała się z 227 nastoletnich respondentów, którzy uzyskali niskie wyniki na skali „tożsamości ego” i ujawnili niskie poczucie własnej tożsamości, co wpłynęło na ich aspiracje zawodowe. Na próbę tę składało się 114 mężczyzn i 113 kobiet. W ramach losowego przyporządkowania respondentów do trzech grup: treningu kompetencji zawodowych (CCT), integracyjnego planowania życia (ILP) i kontrolnej, zastosowano quasi-eksperymentalny model pre-testu, post-testu i grupy kontrolnej. Przed i po programach eksperymentalnych w każdej z grup rozdano Kwestionariusz Własnej Tożsamości (SIQ), Kwestionariusz Kongruencji (CQ) i Kwestionariusz Aspiracji Zawodowych (CAQ). Grupy CCT i ILP realizowały ćwiczenia, a grupa kontrolna oczekiwała. Z badań wynika, że nie ma istotnych międzypłciowych różnic w wynikach post-testu w zakresie własnej tożsamości, aspiracji zawodowych oraz kongruencji między „ja” realnym i idealnym nastolatków poddanych treningowi kompetencji zawodowych i integracyjnemu planowaniu życia oraz grupy kontrolnej.

 Słowa kluczowe: własna tożsamość, kongruencja, „ja” realne, „ja” idealne, kompetencje zawodowe, integracyjne planowanie życia, aspiracje zawodowe, nastolatki

 

Summary

This study investigated the differences between gender for effectiveness of career competency training and integrative life planning on career aspirations, self-identity and congruity between real and ideal self of adolescents in Lokoja metropolis, Nigeria. The sample consisted of 227 adolescents who scored low on Ego-Identity Scale and were found exhibiting low self-identity which affected their career aspirations. They were made up of 114 males and 113 females. Quasi-experimental pre-test, post-test and control group design was used in involving the sample which were randomly assigned to three groups: career competencies training (CCT), integrative life planning (ILP) and the control. Self-Identity Questionnaire (SIQ), Congruity Questionnaire (CQ) and Career Aspiration Questionnaire (CAQ) were administered to the groups before and after the experimental programs. CCT and ILP groups were the training groups while the control was the waiting group. From the research we conclude that there is no significant difference in the post-test scores on the self-identity, career aspiration, and congruity of the real and ideal self of adolescents exposed to career competencies training, integrative life planning and the control group due to gender.

 Key words: self-identity, congruity, real self, ideal self, career competencies, integrative life planning, career aspirations, adolescents

 

 

Małgorzata Przybysz-Zaremba, Anna Kornacka

 

Rola policji w ograniczaniu wybranych zachowań ryzykownych młodzieży na przykładzie województwa łódzkiego

The role of the police in limiting of the risky behaviours of the young based on the example of Łódź Voivodeship

 

Streszczenie

W artykule zaprezentowano przegląd wybranych zachowań ryzykownych młodzieży. Odniesiono się do impulsów i faktorów determinujących owe zachowania. Na podstawie przeprowadzonej analizy danych statystycznych Komendy Wojewódzkiej Policji w Łodzi, określono amplitudę występowania problemu na terenie województwa łódzkiego. Dokonano też przeglądu najważniejszych działań policji w zakresie ograniczania zachowań ryzykownych nieletnich. Odniesiono się m.in. do ogólnopolskiego programu „Razem bezpieczniej”, opracowanego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, przedstawiono jego główne cele i założenia. „Wspólne osiedla” oraz „Profilaktyka a Ty” to kolejne programy prezentowane w tekście, które pokrótce scharakteryzowano. Oprócz ogólnopolskich programów profilaktycznych, policja w ramach współpracy ze szkołami organizuje także prelekcje dla uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i licealnych. W końcowej części tekstu sformułowano zalecenia do wprowadzania/ulepszania podejmowanych i/lub realizowanych działań profilaktycznych, które mogą wzmocnić, a być może i uzupełnić braki w prowadzonej przez policję profilaktyce.

 Słowa kluczowe: zachowania ryzykowne, młodzież, profilaktyka, policja

 

Summary

The article presents the review of selected risky behaviors of the youth. It refers to the impulses and factors determining such behaviors. Based on the analysis of the statistical data of the Voivodeship Police Headquarters in Łódź, the amplitude of the problem occurring in Łódź Voivodeship was determined. Also, the review of the most important actions of the police to limit the risky behaviors of the juveniles was performed. The reference was made, among others, to the national program “Safer Together” developed by the Ministry of Internal Affairs and Administration, and its main goals and assumptions were presented. “Common Estates” and “Prevention and You” are the other programs presented in the text which were briefly characterized. In addition to the national prevention programs aiming at cooperation with schools, the police also organizes lectures for students of primary, middle and high schools. In the final part of the text, the study offers a set of recommendations/improvements for the undertaken and/or ongoing prevention activities that can strengthen, and perhaps fill the gaps in prevention run by the police.

 Key words: risky behaviors, youth, prevention, police

 

 

Monika Wojtkowiak

 

Doświadczenie rodzinne i obraz przyszłej rodziny własnej w percepcji wychowanków Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Kielcach

Family experience and the vision of one’s own future family in the view of children in custody of Youth Educational Center in Kielce

 

Streszczenie

Artykuł podejmuje tematykę postrzegania środowiska rodzinnego przez nieletnich przebywających w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. W analizie oparto się na badaniach własnych skoncentrowanych na dwukierunkowym opisie i ocenie z jednej strony dotychczasowych doświadczeń z domu rodzinnego, a z drugiej – określeniu planów na przyszłość w kontekście budowania rodziny własnej. W prezentowanych poglądach i opiniach zauważyć można wpływy przeszłych zdarzeń z życia wychowanków, ich korelację z poglądami osób badanych o rodzinie jako strukturze oraz z ich miejscem w rodzinie.

 Słowa kluczowe: rodzina, plany na przyszłość, nieletni, młodzieżowy ośrodek wychowawczy

 

Summary

The article discusses the issue of the way the juveniles at the youth educational center perceive the family environment. The analysis is based on research which was focused on a bidirectional description and evaluation, one perspective which concentrated on hitherto family home experience and the other based on outlining plans for the future in the context of building one’s own family. In the views and opinions presented, there can be detected such issues as the influence of past events from the lives of the juveniles, their connection with their outlook on the family as a structure and their function in the family unit.

 Keywords: family, plans for the future, juveniles, youth educational center

 

 

Ewa Sygit-Kowalkowska, Klaudia Boniecka

 

Społeczne korzyści z bycia homo empathicus: koncepcje i przegląd wyników badań

Social benefits of being a homo empathicus: concepts and an overview of research results

 

Streszczenie

Empatia, definiowana jako trafne rozumienie innych i wczuwanie się w stany psychiczne drugiego człowieka, jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania społecznego. W artykule zaprezentowano rozważania teoretyczne i przegląd badań empirycznych na temat korzyści wynikających z bycia człowiekiem empatycznym (homo empathicus) na tak ważnych płaszczyznach, jak: ogólne nastawienie do innych, bliskie relacje interpersonalne, moralność i bycie pomocnym. Wyniki przywołanych badań wskazują na istnienie pozytywnego związku empatii z konstruktywnym rozwiązywaniem konfliktów, jakością związków małżeńskich oraz udzielaniem wsparcia innym ludziom. Z analizy literatury i wyników badań wyłania się obraz człowieka empatycznego funkcjonującego na wysokim poziomie kompetencji społecznych w różnych sytuacjach życiowych.

 Słowa kluczowe: empatia, moralność, kompetencje społeczne, wsparcie

 

Summary

Empathy is defined as an accurate understanding of others and their mental states and is essential for the proper functioning in the society. This article presents theoretical considerations and a review of empirical studies on the benefits of being homo empathicus in such important areas of human functioning as: general attitude to others, close interpersonal relationships, morality and being helpful. The results of the cited studies indicate the existence of a positive relationship between empathy and constructive conflict resolution, the quality of marriage and providing assistance to others. The analysis of the literature and research findings paint a picture of human empathy, functioning at a high level in a variety of important situations.

 

Keywords: empathy, morality, social competences, assistance

 

 

Agnieszka Ogrodnik-Kalita

 

Matka, uczennica, dziecko: wybrane aspekty sytuacji prawnej małoletniej matki

A mother, a schoolgirl, a child: selected aspects of underage mother’s legal situation

 

Streszczenie

Urodzenie dziecka przez małoletnią kobietę jest związane z szeregiem problemów różnej natury. Należą do nich również problemy natury prawnej. Małoletnia matka pełni różne role społeczne: matki, uczennicy, dziecka. Wypełnienie obowiązków z nimi związanych często jest niezwykle trudne. Artykuł ma na celu ukazanie wybranych aspektów sytuacji małoletniej matki w prawie polskim. Co istotne, małoletnia matka nie posiada władzy rodzicielskiej, ale przysługują jej pewne uprawnienia wynikające z macierzyństwa. Autorka analizuje takie zagadnienia, jak udział małoletniej matki w sprawowaniu bieżącej pieczy nad osobą dziecka i w jego wychowaniu, obowiązki szkoły wobec uczennicy w ciąży oraz zgłoszenie urodzenia dziecka przez małoletnią matkę.

 Słowa kluczowe: małoletnia matka, władza rodzicielska, szkoła, bieżąca piecza

 

Summary

Childbirth by an underage woman raises many problems of different nature. The article focuses on some aspects of underage mother’s legal situation and several related problems. An underage mother has to fulfill many different social roles: a mother, a schoolgirl and a child. Fulfilling the duties associated with these roles is often extremely difficult. It is important that an underage mother does not have parental authority. However, she has some rights related to the fact of her maternity. The author considers such issues as the participating of the mother who does not have full legal capacity in the ongoing care over the child and his or her upbringing, responsibilities of school to a pregnant schoolgirl and the notification of the child’s birth by an underage mother.

 Key words: an underage mother, parental authority, school, ongoing care

 

 

Anna Witkowska-Paleń

 

Rodziny w systemie pomocy społecznej w Polsce w latach 2012–2013

Families in the Polish welfare system in the years 2012–2013

 

Streszczenie

Pomoc społeczna w Polsce przysługuje osobom lub rodzinom po spełnieniu określonych w ustawie kryteriów, z których najważniejsze to: określony (niski) poziom dochodu oraz wystąpienie określonej (trudnej) sytuacji życiowej (bezrobocie, alkoholizm, przemoc w rodzinie, bezdomność itp.). Niniejszy artykuł koncentruje się na pomocy społecznej świadczonej osobom/rodzinom w latach 2012–2013. Autorka analizie poddaje dane statystyczne Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej dotyczące przyczyn, zakresu i form udzielanej pomocy. Dane te dowodzą, iż klientami pomocy społecznej są zazwyczaj rodziny 2–4 osobowe (w tym rodziny z dziećmi) oraz osoby samotnie gospodarujące. Częściej z pomocy społecznej korzystają rodziny w mieście niż na wsi. Głównymi przyczynami udzielanej pomocy są: ubóstwo, bezrobocie oraz długotrwała i ciężka choroba. Wśród form świadczonej pomocy dominują świadczenia pieniężne, w tym zasiłki celowe i w naturze oraz zasiłki okresowe (wpłacane głównie z tytułu bezrobocia). Istotną część pomocy rodzinom stanowią także programy dożywiania dzieci w szkołach. System wsparcia finansowego rodzin zazwyczaj uzupełnia praca socjalna, związana z cyklicznymi wizytami pracownika socjalnego w danej rodzinie i prowadzona w celu usprawnienia funkcjonowania tejże rodziny w środowisku społecznym. Analiza tych danych ostatecznie skłania do postawienia pytania, czy pomoc społeczna w obecnym kształcie jest efektywna.

 Słowa kluczowe: pomoc społeczna, zasiłek, rodzina, osoba samotnie gospodarująca, praca socjalna

 

Summary

Social aid in Poland is granted to persons or families upon fulfilment of certain criteria, which are specified in the Act and among which the most important are: low income and the existence of a specific (difficult) life situation (unemployment, alcoholism, domestic violence, homelessness, etc.). This article focuses on the social assistance provided to persons and families in 2012–2013. The author analyses the statistical data of the Ministry of Labour and Social Policy concerning the causes, scope and forms of social aid. These data indicate that the clients of social aid usually are families as large as from two to four persons (including families with children) and persons living alone. More often social assistance is granted to families living in towns rather than those in the rural areas. The main reasons for the assistance are: poverty, unemployment and long-term and serious illness. Among various forms of social assistance the dominant is financial support which includes purpose benefit and periodical benefit (mainly granted due to unemployment). An important part of family support is also the programs of feeding children at schools. The financial support for families usually is supplemented by the social work. It involves regular visits of a social worker to a given family and is carried out in order to improve the functioning of the family in the social environment. The analysis of these data ultimately led to the question if such social assistance was effective.

 Key words: social aid, benefit, family, person living alone, social work

 

 

Monika Błendowska

 

Przemiany w rodzinie: próba odczytania współczesnej debaty na temat małżeństwa i rodziny

Changes in family: an attempt to read a contemporary debate on marriage and family

 

Streszczenie

W artykule zaprezentowano sposoby odczytania współczesnej debaty na temat małżeństwa i rodziny. Zmiany w sferze życia małżeńsko-rodzinnego analizowane są poprzez dwa ważne paradygmaty: teorię postmodernizacyjną i teorię drugiego przejścia demograficznego. Ważną częścią tej debaty jest sposób definiowania rodziny we współczesnym świecie. Na podstawie literatury przedmiotu autorka dokonuje interpretacji procesów zachodzących w rodzinie, umieszczając je w przestrzeni pomiędzy kryzysem, upadkiem, schyłkiem a transformacją.

 

Słowa kluczowe: małżeństwo, rodzina, przemiany w rodzinie, definicja rodziny, kryzys a transformacja rodziny

 

Summary

The article presents a number of modes of reading the contemporary debate on marriage and family. Changes in the sphere of marriage and family life are analyzed by means of two essential paradigms: postmodern theory and the model of second demographic transition. The important part of this debate is the way we define family in the present world. On the basis of reference books the author interprets processes occurring in family, placing them in the space between crisis, decline, end and transformation.

 Key words: marriage, family, changes in family, definition of family, crisis and transformation of family

 

 

Joanna Dworakowska

 

Środowiskowe uwarunkowania opinii młodzieży licealnej na temat małżeństwa i rodziny [EN]

Environmental determinants of high school youth opinion on marriage and family

 

Streszczenie

Prezentowane rozważania mają na celu przedstawienie części obszerniejszych badań autorki dotyczących stosunku rzeszowskich licealistów do instytucji małżeństwa i rodziny na tle współczesnych uwarunkowań społeczno-kulturowych. Na potrzebę tego artykułu wyselekcjonowane zostały te elementy przeprowadzonych badań, które w największym stopniu pozwalają przybliżyć się pośrednio do odpowiedzi na pytanie, na ile opinie młodych ludzi na temat małżeństwa i rodziny są zgodne z prognozami opartymi na teoriach modernizacji i ponowoczesności. W części pierwszej artykułu zaprezentowany został kontekst społeczno-kulturowy, przedstawione zostały tendencje przemian współczesnej rodziny polskiej oraz przedstawiono wyniki przykładowych ogólnopolskich badań dotyczących postaw młodzieży wobec małżeństwa i rodziny. W części drugiej przedstawiono wyniki badań własnych dotyczących opinii i planów różnych kategorii respondentów na temat związku małżeńskiego, rozwodów i związków nieformalnych.

 Słowa kluczowe: małżeństwo, rodzina, przemiany współczesnej rodziny, postawy młodzieży

 

Summary

Considerations presented here are intended to provide more extensive part of the author’s research regarding the attitude of Rzeszów high school students to the institution of marriage and family in contemporary socio-cultural conditions. For the sake of this article there have been selected those elements carried out in the research, which to the greatest extent allow indirectly to answer the question of how young people’s opinions on marriage and the family are in line with the forecasts based on the theories of modernization and post-modernity. The first part of the article presents the socio-cultural context together with tendencies of the modern changes in the Polish family as well the results of the national sample which surveys attitude of the youth towards marriage and family. In the second part, the results of personal research regarding the opinions and plans of the various categories of respondents on the marriage, divorces and informal unions are given.

 Key words: marriage, family, modern family changes, youth attitudes

 

 

BIOGRAFIE/BIOGRAPHIES

 

 

Mateusz Szast

 

Stanisław Ossowski: wielki autorytet naukowy (część 2)

Stanislaw Ossowski: a great scientific authority (part 2)

 

Streszczenie

Stanisław Ossowski jest czołową postacią polskiej myśli społecznej, wymieniany obok takich osobowości w socjologii, jak Florian Znanieckiego, Ludwik Krzywicki, Stefan Czarnowski czy Józef Chałasiński. Swój dorobek naukowy budował w oparciu o badanie autorytetu, wartości, jak również instytucjonalizacji socjologii w Polsce. Był nie tylko wielkim uczonym, ale nade wszystko mistrzem i nauczycielem późniejszych socjologów, wśród których znalazł się m.in. metodolog Stefan Nowak. Stanisław Ossowski, mimo licznych dzieł o zasięgu wykraczającym poza granice Polski, nie stworzył własnej szkoły naukowej w nurcie stricte humanistycznym, chociaż w Polskiej Akademii Nauk kierował zakładem, a na Uniwersytecie Warszawskim – katedrą. Tym niemniej Ossowski na stałe zapisał się w historii nauk społecznych.

 Słowa kluczowe: socjologia, teoria kultury, państwo, naród

 

Summary

Stanisław Ossowski is one of the leading figures of social thought, mentioned alongside figures of sociology as Florian Znaniecki, Ludwik Krzywicki, Stefan Czarnowski or Józef Chałasiński. He built his scientific achievements on the basis of authority and values research and also the institutionalization of sociology in Poland. He was not only a great scholar, but above all a master and the teacher, from under his wings came a large bunch of eminent sociologist, including Stefan Nowak. Stanisław Ossowski, despite numerous works with a range published beyond Polish borders, did not create his own school (understood in the strictly humanistic mainstream), even though he led the Department at the Polish Academy of Sciences and the Department of Warsaw University. Nevertheless, Ossowski is permanently etched in the history of the social sciences.

 Key words: sociology, theory of culture, state, nation

 

 

RECENZJE/REVIEWS

 

 

Joanna Kopacz

 

O godności, pracy i globalizacji (rec. Włodzimierz Dłubacz [red.], Godność – praca – globalizacja, Wydawnictwo „Sztafeta”, Stalowa Wola 2014, stron: 192)

On dignity, work and globalization (review of Włodzimierz Dłubacz [ed.], Godność – praca – globalizacja, Wydawnictwo “Sztafeta”, Stalowa Wola 2014, pages: 192)

 

 

SPRAWOZDANIA I KOMUNIKATY/REPORTS AND ANNOUNCEMENTS

 

 

Nasturcja Toruj, Justyna Truskolaska

 

O nowych horyzontach w edukacji raz jeszcze

On the new horizons in education once again

 

 

Renata Matusiak

 

O wspieraniu zdrowia uczniów najmłodszych

On promoting of the youngest pupils’ health

 

 

Planowane konferencje

Planned conferences

 

 

NOTY O AUTORACH/NOTES ABOUT THE AUTHORS

 

 

CONTENTS

 

 

Zestawienie recenzentów współpracujących z kwartalnikiem „Społeczeństwo i Rodzina” w roku 2015

List of reviewers cooperating with the quarterly “Society & Family” in the year 2015

 

Autor: Mirosław Rewera
Ostatnia aktualizacja: 02.07.2016, godz. 12:30 - Mirosław Rewera