Społeczeństwo i Rodzina

 

 

Nr 51 (2/2017) | kwiecień – czerwiec

 


Przedmowa/Foreword

(ks. Roman B. Sieroń)

 

 

ARTYKUŁY/ARTICLES

 

 

Roman Pelczar

 

Rodzina chłopska w Galicji na przełomie XIX i XX wieku w świetle literatury pamiętnikarskiej

Peasant family in Galicia at the turn of the 19th and 20th centuries in the light of literary memorials

 

Streszczenie

Celem artykułu jest ukazanie funkcjonowania rodzin chłopskich w Galicji na przełomie XIX i XX wieku. Podstawowe źródło informacji stanowi literatura pamiętnikarska wytworzona przez osoby wywodzące się ze środowisk wiejskich. Dzięki niej otrzymujemy pełny obraz życia codziennego tej ludności. W artykule zaprezentowano najważniejsze aspekty związane z rodzinami chłopskimi. Przeanalizowano ich warunki socjalno-bytowe i pozycję poszczególnych członków rodziny (ojciec, matka, dziadkowie, dzieci i krewni). Dużo miejsca poświęcono ukazaniu codziennych zajęć tych osób, kwestii ich religijności, wychowania dzieci przez rodziców oraz ich edukacji. Artykuł może pomóc w dalszych badaniach nad ludnością chłopską na ziemiach polskich w czasach zaborów, a zwłaszcza w Galicji.

Słowa kluczowe: Galicja, rodzina chłopska w Galicji, dziecko chłopskie w Galicji, pamiętniki

 

Summary

The aim of the paper is to show the functioning of peasant families in Galicia at the turn of the 19th and 20th centuries. The basic source of information is diary literature produced by people from rural backgrounds. It is thanks to these sources that we get a full picture of everyday life of this population. The paper presents the most important aspects of peasant families. Their social-living conditions and the position of particular members of the family (father, mother, grandparents, children and relatives) are analyzed. Much space is devoted to showing the daily activities of these people, the question of their religiosity, the parenting of their children and their education. This paper intends to help future investigations of the peasant population in Polish lands during the partitions, especially in Galicia.

Key words: Galicia, peasant family in Galicia, the child of peasants in Galicia, literary memorials

 

ks. Jacek L. Łapiński

 

Homo metropolitanus jako nowy flâneur włóczęgi po miejscach znaczących miasta

Homo metropolitanus as a new flâneur wandering through significant city places

 

Streszczenie

Publikacja stanowi rodzaj zaproszenia do wędrówki po znaczących miejscach współczesnego miasta – metropolii – jako przestrzeni egzystencjalnej człowieka. Zgodnie z hipotezą roboczą, przestrzeń metropolii, a raczej jakość owej przestrzeni determinuje jakość naszego życia. Celem opracowania jest próba zwrócenia uwagi na te elementy miasta, które stanowiły o jego charakterystyce w przeszłości, obecnie zaś ulegają znaczącym przewartościowaniom. Zrozumienie natury owych przewartościowań wydaje się mieć także istotne znaczenie w dyskusji nad szeroko rozumianym zagadnieniem ekorozwoju. Jest to wędrówka po metropolii w towarzystwie tego, kto zna ją najlepiej, tj. homo metropolitanus, współczesnego flâneura, będącego swoistym rodzajem człowieka technicznego zapodmiotowanego w ponowoczesnej przestrzeni społecznej. Homo metropolitanus żyje w metropolii, mieście nowego ładu i nowej kultury, gdzie dotychczasowy publicus zostaje wypierany przez cyberprzestrzeń, a forum – dawne centrum realnego dyskursu społecznego – przekształca się w komercyjne city pozbawione kulturowych symboli, lecz opanowane przez reklamę i design.

 Słowa kluczowe: miasto, kultura postindustrialna, człowiek techniczny, przestrzeń egzystencjalna, krajobraz kulturowy

 

Summary

This publication is an invitation to a journey through significant places of a present-day city – metropolis – as a human living space. The working hypothesis states that the space of metropolis or rather the quality of such space determines the quality of our lives. This work makes an attempt to draw attention to those factors of a city, which characterized it in the past, yet at present are in the process of devaluation. Understanding the nature of this phenomenon seems to be crucial while discussing the vast issue of “eco-development”. The exploration of the metropolis will be assisted by one who knows the place best, i.e. homo metropolitanus, a contemporary flâneur, who is a certain type of technical human being subjected to a postmodern living space. Homo metropolitanus lives in a metropolis, the place of a new order and a new culture, where hitherto publicus is superseded by cyberspace, and the forum – a former centre of a real social discourse – is transformed into a commercial city deprived of cultural symbols, yet seized by advertisement and design.

Key words: city, postindustrial culture, technical human being, existential space, cultural landscape

 

ks. Witold Jedynak

 

Kryzys parlamentarny w Polsce emanacją walki o władzę w społeczeństwie pluralistycznym na przykładzie wybranych tytułów prasowych

The parliamentary crisis in Poland as the emanation of power struggle in the pluralistic society in the light of selected printed press magazines

 

Streszczenie

Konflikt parlamentarny w Polsce, który rozpoczął się blokadą sejmu w dniu 16 grudnia 2016 roku i trwał do 12 stycznia 2017 roku, okazał się poważnym kryzysem politycznym. Zaangażowały się w niego najważniejsze siły polityczno-społeczne w kraju. Walka nie ograniczała się do parlamentu, ale niemal natychmiast przeniosła się na ulice Warszawy. Uliczne manifestacje i protesty organizowali, zarówno przeciwnicy, jak i zwolennicy obecnej władzy. Przebieg kryzysu relacjonowały i komentowały z wielkim zainteresowaniem media krajowe i zagraniczne. W celu uzyskania wiedzy na temat konfliktu parlamentarnego autor publikacji do swych badań wytypował polskie opiniotwórcze tytuły prasowe o charakterze polityczno-społecznym, reprezentujące rozmaite siły i środowiska polityczne. Analizowane tygodniki opinii przedstawiały dwie różne, najczęściej przeciwstawne, rzeczywistości. Zamieszczane przez nie treści dotyczące kryzysu parlamentarnego wpisywały się w retorykę zwalczających się sił politycznych. Tytuły krytykujące pisowską władzę odpowiedzialnością za wywołanie konfliktu sejmowego obarczały Prawo i Sprawiedliwość, natomiast tygodniki prawicowe uważały, że całą awanturę rozpętały siły opozycyjne, które zamierzały przejąć władzę w kraju. Mimo że analizowane media przedstawiały rozbieżne opinie na temat uwarunkowań, przyczyn i przebiegu konfliktu, to z całą pewnością można stwierdzić, iż kryzys parlamentarny był kolejną odsłoną walki sił politycznych o władzę w Polsce.

Słowa kluczowe: kryzys parlamentarny, walka polityczna, konflikt, walka o władzę, rywalizacja między patiami politycznymi, zachowania polityczne, społeczeństwo pluralistyczne

 

Summary

The parliamentary conflict in Poland, which started with the lockdown of the Sejm on 16th December 2016 and lasted till 12th January 2017, turned out to be a serious political crisis. It engaged the strongest political and social forces in Poland. The political struggle took place in the Parliament and, almost immediately, it also reached the streets of Warsaw. Street manifestations and protests were organized by both the opponents and the supporters of the ruling party. The course of the crisis was reported and commented on with great interest by the Polish and foreign media. In order to obtain knowledge about the parliamentary conflict, the author of this paper selected the opinion-forming political and social newspapers representing various political forces and environments. The analyzed magazines presented two different, often contradictory, realities. The content of the published articles on the parliamentary conflict fit into the rhetoric of the opposing political forces. The newspapers which criticized the ruling party made Law and Justice responsible for causing the conflict, whereas the right-wing newspapers thought that the affair was initiated by the opposing forces which were planning to seize power in Poland. Despite the fact that the media presented contradictory opinions about the conditions, reasons and the course of the conflict, the parliamentary crisis was, almost certainly, another sign of power struggle between the political forces in Poland.

Key words: parliamentary crisis, political struggle, conflict, power struggle, the rivalry between political parties, political behavior, pluralistic society

 

Mirosław Rewera

 

Wokół pojęcia i zjawiska demokracji począwszy od starożytności do czasów współczesnych (przyczynek do dyskusji)

Talking about the concept and the phenomenon of democracy since the ancient to modern times (contribution to discussion)

 

Streszczenie

Artykuł składa się z dwóch części. W pierwszej przedstawiono dwie wybrane klasyczne interpretacje pojęcia i zjawiska demokracji: Arystotelesa i Alexisa de Tocqueville’a. Choć pierwszy nich reprezentuje czasy starożytne, a drugi – nowożytne, obydwu można zaliczyć do nurtu klasycznych rozważań nad demokracją. W części drugiej opracowania skupiono się na polemice wokół pojęcia i zjawiska demokracji z końca XX i początku XXI wieku, podejmowanej głównie przez takich autorów, jak Giovanni Sartori, Charles Tilly, Marek Bankowicz i Francis Fukuyama. Celem pracy było pokazanie różnorodności w interpretowaniu pojęcia demokracji mimo istnienia elementów wspólnych, co do których panuje konsensus, a także złożoności zjawiska i procesu demokracji we współczesnym świecie. Podjęto też problem kryzysu demokracji w wymiarze praktycznym i w skali międzynarodowej.

Słowa kluczowe: demokracja, obywatel, wspólne wartości, kryzys demokracji

 

Summary

The paper consists of two parts. The first presents two selected classic interpretations of the term and the phenomenon of democracy: of Aristotle and Alexis de Tocqueville. Although the first represents the ancient times, and the second – modern, both can be included in the mainstream of classical reflection on democracy. In the second part of the paper, the author focuses on polemics around the concept and the phenomenon of democracy of the late 20th and early 21st century, undertaken mainly by such authors as Giovanni Sartori, Charles Tilly, Marek Bankowicz and Francis Fukuyama. The aim of the study is to show the diversity in the interpretation of the concept of democracy, despite the existence of common elements on which there is consensus, as well as the complexity of the phenomenon and the process of democracy in the modern world. In addition, it undertakes the problem of the crisis of democracy in a practical and international dimension.

Key words: democracy, citizen, common values, crisis of democracy

 

Jadwiga Daszykowska

 

Transmisja młodości w dorosłość w kontekście zmieniającego się społeczeństwa

Transmission of youth into adulthood in the context of the changing society

 

Streszczenie

Młodość to jeden z najwspanialszych okresów w życiu każdego człowieka. Dobre zdrowie, energia, znaczna doza autonomii, plany i marzenia pozwalają młodym patrzeć na nie z nadzieją, radością, oczekiwaniem. Niejeden młody człowiek „wypatruje” nadejścia momentu pełnoletności, co formalnie oznacza uzyskanie statusu osoby dorosłej. Przekroczenie tej granicy otwiera mu wiele możliwości, wśród których wymienić trzeba przede wszystkim prawo decydowania o sobie i o własnym życiu. Okazuje się, że na proces przechodzenia z młodości do dorosłości składa się wiele czynników, choćby specyfika środowiska życia, zmiany społeczne, kulturowe, polityczne etc. w sensie lokalnym i globalnym. Przykładem indykatora procesu transmisji młodości w dorosłość była m.in. transformacja ustrojowa w Polsce w 1989 roku. Aktualnie można zaobserwować tendencję do swoistego „przedłużania” okresu młodości poza ramy chronologii wieku przypisane ludziom młodym, a nawet nastolatyzację świata ludzi dorosłych. Autorka w artykule podjęła próbę przedstawienia problemu transmisji młodości w dorosłość w optyce zmieniającego się społeczeństwa.

Słowa kluczowe: transmisja, młodość, dorosłość, transformacja ustrojowa, zmieniające się społeczeństwo

 

Summary

Youth is one of the most magnificent periods in the life of each person. Good health, energy, a large dose of autonomy, plans and dreams – all of it allows young people to look at their lives with hope, joy, or expectations. A young person normally looks forward to the moment of coming of age, which formally means the achievement of adulthood. The crossing of this boundary opens many opportunities among which the right to decide about oneself and one’s own life should be mentioned above all. It turns out that the process of transition from youth to adulthood comprises many factors, such as the specific nature of the living environment, social, cultural, political, etc. changes on both the local and global scale. One example of an indicator of the process of transmission of youth into adulthood was the political transformation in Poland of 1989. Currently, one may observe a trend towards a kind of “extension” of the period of youth beyond the framework of age chronology attributed to young people, or even teenage-ification of the adults’ world. The author, in her article, attempts to present the issue of transmission of youth into adulthood in the light of the changing society.

Key words: transmission, youth, adulthood, political transformation, changing society

 

Joanna Szymanowska

 

Funkcjonowanie rodziny z dzieckiem chorym i niepełnosprawnym w środowisko lokalnym: potrzeby i możliwości pomocy

Functioning of the family with an ill and disabled child in local environment: the needs and opportunities of support

 

Streszczenie

W aktualnym ujęciu problematyki wspomagania równoważy się rolę pomocy profesjonalnej, świadczonej przez powołane do tego celu instytucje, oraz pomocy nieprofesjonalnej, zlokalizowanej w naturalnym środowisku życia osób jej potrzebujących. Niezwykle ważnym wyzwaniem społecznym zdaje się być stawianie w centrum uwagi rzeczywistych potrzeb i oczekiwań beneficjentów pomocy społecznej, a także poszukiwanie możliwości ich realizacji w różnych powołanych do tego celu instytucjach i organizacjach społecznych. W artykule podjęto fragmentaryczną analizę potrzeb odczuwanych przez rodziców wychowujących niepełnosprawne dzieci w sferze bytowej, emocjonalnej i społecznej, a także możliwość ich zaspokojenia w środowisku zamieszkania.

Słowa kluczowe: rodzina, dziecko niepełnosprawne, pomoc społeczna, wsparcie społeczne

 

Summary

The contemporary stance on the issue of furtherance balances the role of professional aid, given by authorized institutions, and non-professional aid, centered in natural surroundings of those needing help. Putting in the centre of attention the real needs and expectations of the beneficiaries of social aid as well as the exploration of the possibilities of their implementation in a variety of institutions and social organizations seems to be an extremely important social challenge. The paper reflects on the scope of needs of parents raising disabled children in the existential sphere, both emotional and social, as well as the level and frequency of the satiation of the named needs in the residential surroundings.

Key words: family, disabled child, social assistance, social support

 

 

BIOGRAFIE/BIOGRAPHIES

 

 

Piotr T. Nowakowski

 

Niemiecki filozof i pedagog Robert Ulich

German philosopher and educationist Robert Ulich

 

Streszczenie

W artykule przybliżono sylwetkę, osobiste losy i dorobek naukowy Roberta Ulicha, niemieckiego filozofa i pedagoga, który przez przeszło trzy dekady realizował się naukowo w Stanach Zjednoczonych. W swych licznych pracach odnosił się on do zagadnień związanych z historią wychowania, filozofią wychowania, pedagogiką porównawczą i oświatą w wymiarze międzynarodowym, prowadził refleksję nad wychowaniem religijnym, włącznie z jego aspektem historycznym. Ulich stworzył także własną koncepcję, zwaną filozofią samotranscendencji. Nazwisko i myśl niemieckiego naukowca nie są powszechnie znane w dzisiejszej pedagogice, co – jak można domniemywać – może się wiązać z celami intelektualnymi, które stawiał on przed pedagogiką, a które nie zostały skonkretyzowane.

Słowa kluczowe: Robert Ulich, Uniwersytet Harvarda, historia wychowania, filozofia wychowania, pedagogika porównawcza, międzynarodowy wymiar oświaty, wychowanie religijne, samotranscendencja

 

Summary

In the paper, the profile, personal history and scholarly works of Robert Ulich were discussed. Ulich was a German philosopher and educationist who for over three decades was professionally active in the United States. In his numerous works, he referred to the fields of history of education, philosophy of education, comparative education and international education. He was involved in a reflection over religious education, including its historical aspect. Ulich also created his own conception, called the philosophy of self-transcendence. The name and thought of the German scientist are not widely known in present-day pedagogy. It is possible to speculate that this state of affair is dictated by the fact that the intellectual aims he formulated for education were not concretized.

Key words: Robert Ulich, Harvard University, history of education, philosophy of education, comparative education, international education, religious education, self-transcendence

 

 

RECENZJE/REVIEWS

 

 

Błażej Kmieciak

 

Człowiek nie jest Bogiem (rec. Wanda Półtawska, In vitro: zagrożona godność, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2014, stron: 31)

Man is not God (review of Wanda Półtawska, In vitro: zagrożona godność, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2014, pages: 31)

 

 

 

SPRAWOZDANIA I KOMUNIKATY/REPORTS AND ANNOUNCEMENTS

 

 

Agnieszka Lewicka-Zelent, Sylwia Huczuk

 

Sytuacja rodzinna podopiecznych z ośrodka kuratorskiego

The family situation of juveniles in a probation center

 

Streszczenie

Niniejszy artykuł jest poświęcony ocenie sytuacji rodzinnej podopiecznych z ośrodka kuratorskiego. Rodzina pełni istotne znaczenie w rozwoju człowieka. Stanowi podstawowe miejsce, w którym dziecko uczestniczy w procesie socjalizacji, nabywając bazowe kompetencje społeczne, umożliwiające mu sprawne oraz zgodne z normami obyczajowymi i prawnymi funkcjonowanie w społeczeństwie. Z założenia rodzice winni zapewnić mu odpowiednie warunki do rozwoju, w których nie może zabraknąć: miłości, bezpieczeństwa, szacunku, wsparcia emocjonalnego i materialnego itd. Jak wynika z dokonanej analizy akt sądowych, środowisko rodzinne w znacznej mierze determinuje poziom wykolejenia nieletnich. Głównymi problemami, z jakimi borykają się rodziny badanych podopiecznych są: zaniedbanie wychowawcze, problem z zażywaniem substancji psychoaktywnych, zaburzona struktura rodziny, problemy socjoekonomiczne. Młodzi ludzie najczęściej pozostają sami w walce z przeciwnościami losu i dlatego szukają wsparcia poza rodziną. Zaczynają wagarować, mieć poważne trudności dydaktyczne, a i nierzadko eksperymentować ze środkami psychoaktywnymi. Przekonane o tym, że każda rodzina funkcjonuje w taki sam sposób, nie zauważają niebezpieczeństw czyhających w domu i poza jego progiem. Dlatego tak ważne jest poznanie środowiska wychowawczego, z jakiego pochodzi nieletni w kontekście przyszłego zaaranżowania mu odpowiedniej pomocy. Ośrodek kuratorski jest miejscem, w którym dzieci mogą odnaleźć spokój, zrozumienie i wsparcie. Jednakże nie jest on wystarczająco upowszechniony na tle innych środków, które sąd orzeka wobec nieletnich w Polsce.

Słowa kluczowe: nieletni, sytuacja rodzinna, ośrodek kuratorski, demoralizacja

 

Summary

The present article is devoted to assessing the family situation of juveniles in a probation center. Family plays an essential role in man’s development. It is the primary place in which a child participates in the process of socialization, acquiring basic social competences which enable them to function efficiently in society as well as to respect social and legal norms. As a rule, parents ought to provide appropriate conditions for development which cannot be deficient in love, safety, respect, emotional and financial support etc. As the conducted analysis of court records shows that, to a considerable degree, family environment determines level of demoralization of juveniles. The main problems with which the families of the juveniles under study struggle are: negligent upbringing, problems with psychoactive substances abuse, a distorted family structure, socioeconomic problems. Young people are most frequently left alone in the struggle against life’s adversities and therefore they seek support outside the family. They begin to play truant, to have serious educational problems and, not infrequently, to experiment with psychoactive substances. Juveniles convinced that each family functions in the same way do not notice the hazards lurking at home and outside. That is why it is so important to become familiar with the upbringing environment which a juvenile comes from in the context of arranging proper assistance in the future. A probation centre is a place in which children may find peace, understanding and support. However, this institution is not sufficiently propagated as compared to several other measures adjudicated by courts in relation to juveniles in Poland.

Key words: juvenile, family situation, probation center, demoralization

 

Magdalena Grabowska-Stec

 

Świadomość rodzicielska matki i ojca

Parental awareness of mother and father

 

Streszczenie

Artykuł poświęcony został problematyce współczesnej rodziny. Głównym celem było ukazanie wartości, jaką stanowi ona w życiu człowieka. Treści przedstawione w tekście wskazują, iż przygotowanie się do jej założenia oraz podjęcie roli ojca i matki stawia przed człowiekiem duże wymagania ukierunkowane na świadomość dokonywanych czynów. Tym, co istotne w całym procesie dorastania i podejmowania życiowych decyzji, jest fakt, że wszyscy uczymy się od innych, aby kiedyś inni uczyli się od nas.

Słowa kluczowe: rodzicielstwo, ojcostwo, macierzyństwo, rodzina

 

Summary

The article is devoted to the issue of modern family. The main aim is to show its value in human’s life. The article’s contents point to the process of starting a family and undertaking the roles of father and mother. It is proposed that these roles involve facing up to many demands related to a sense of awareness of one’s actions and behaviors. The main point in the whole process of growing up and taking the lifetime decisions is that we all learn from each other, and others would learn from us someday.

Key words: parenthood, fatherhood, motherhood, family

 

 

Planowane konferencje

Planned conferences

 

 

NOTY O AUTORACH/NOTES ABOUT THE AUTHORS

 

 

Contents

 

 

Autor: Mirosław Rewera
Ostatnia aktualizacja: 30.12.2017, godz. 02:27 - Mirosław Rewera