W dniu 24 stycznia 2003 roku Senat Akademicki KUL podjął uchwałę o utworzeniu w ramach Instytutu Historii Sztuki Pracowni Chrześcijańskiej Ikonografii Porównawczej. Pomysł jej powołania zrodził się z potrzeby, by nie powiedzieć – konieczności wykorzystania w warsztacie humanistów najnowszych zdobyczy technologii cyfrowej. Pomysłodawcą powstania Pracowni był ks. Prof. dr hab. Ryszard Knapiński, natomiast przyjęło się, że stanowisko kuratora obejmuje każdorazowy dyrektor Instytutu. Od października 2007 r. pracuje tu Ireneusz Marciszuk – fotograf, samodzielny referent techniczny. Stanowisko adiunkta natomiast pełnił tu również dr Marcin Pastwa do roku 2011, a w latach 2009 - 2012 pracowała mgr Marta Zbańska, projektująca m.in. plakaty wystaw i okładki katalogów.

 

Jednym z pierwszych obszarów działalności Pracowni Chrześcijańskiej Ikonografii Porównawczej była ochrona dziedzictwa przedstawienia obrazowego. Zadanie to zrealizowane zostało na drodze archiwizacji i dokumentacji dóbr kultury, do których zalicza się także dzieła sztuki. W wyniku podjętych działań gruntownie uporządkowano zasoby ikonograficzne zgromadzone w przeciągu pięćdziesięciu lat istnienia Instytutu. Zbiór kilkudziesięciu tysięcy przeźroczy, fotografii i filmów został przekazany do Archiwum Akademickiego. Ze zgromadzonych materiałów mogą korzystać zarówno pracownicy naukowi, w tym doktoranci, jak i studenci.

Gromadzenie i opieka nad zebranym materiałem ilustracyjnym nie jest jedynym zadaniem Pracowni. Realizacja postulatu modernizacji warsztatu badawczego stała się przyczyną pogłębionego namysłu nad wpływem „nowych mediów” na metody i sposoby ich zastosowania przez historyków sztuki. Nowe technologie, jakie obecnie są dostępne, zmieniły sposób patrzenia na sztukę, a tym samym dokonały zmiany modus faciendi pracy naukowej. Pracownicy i Kadra Pracowni stanęli wobec nowych wyzwań i rozszerzając zakres swojej działalności podjęli się pełnienia roli pomocniczej dla wszystkich katedr Instytutu, a także dla zainteresowanych pracowników Uniwersytetu. Między innymi Ireneusz Marciszuk, współpracując z dr Krzysztofem Przylickim – opiekunem zbiorów, kontynuuje wykonywanie fotografii dokumentalnych dla Muzeum Uniwersyteckiego.

Ireneusz Marciszuk pracuje w KUL od 1995 r., natomiast w latach 1997 – 2006 był fotografem Uniwersytetu. W czasie pełnienia funkcji fotografa rozpoczął wykonywanie dla Muzeum KUL fotografii niezbędnych przy inwentaryzacji wszystkich eksponatów znajdujących się w jego zbiorach. Fotografie te posłużyły do opracowania strony internetowej zbiorów muzealnych (http:// „Ze skarbca Uniwersytetu” on line) oraz wydanego w formie albumu katalogu zbiorów. Ten okres współpracy z Muzeum zaowocował wystawami zabytków, których właścicielem jest Uniwersytet, promującymi Instytut Historii Sztuki KUL w wielu miastach Polski. Równolegle od 2009 r. Ireneusz Marciszuk interesując się zabytkami Lublina organizował indywidualne wystawy: „Lublin od podszewki” (2009 r.), „Pod strzechą i dechą. Światłem malowane. Lubelski Skansen w fotografii Ireneusza Marciszuka” (2010 r.), „Lublin – miasto Świętego Antoniego” (2010 r.), „Lublin – pod płaszczem opieki ukryty” (2011 r.), „Lublin – Sen Leszka Czarnego” (2012 r.), „Lublin – w poszukiwaniu dawnego Piękna”(2012 r.), również promując w ten sposób Instytut, którego logo po uzyskaniu akceptacji władz Instytutu umieszczane było na plakatach informujących o wystawach.

Pierwszą wydaną publikacją bazującą na fotografiach wykonanych przez Ireneusza Marciszuka był katalog wystawy: „Chełmoński, Malczewski, Ajdukiewicz i inni. Malarstwo, rysunek, grafika, rzeźba, ceramika, wyroby z metalu. Odkrywanie. Sztuka polska i europejska w zbiorach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Muzeum Okręgowe w Suwałkach. Czerwiec-październik 2012 r.”

Od 2012 r. rozszerzono działalność Pracowni o organizowanie związanych z problematyką ochrony zabytków wystaw fotograficznych wraz z towarzyszącymi im wystąpieniami naukowymi podejmującymi prezentowane tematy. Ten rodzaj działalności zapoczątkowano ww. wystawami autorskimi Ireneusza Marciszuka dokumentującymi w artystyczny sposób zabytki Lublina. Odbywały się one w Galerii 1 im. Bogdana Słomki na KUL, w Wieży Trynitarskiej Muzeum Archidiecezjalnego Sztuki Religijnej w Lublinie, w Domu Kultury „Ruta” w Lublinie, w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie. Prace te podejmują próbę zatrzymania w kadrze i uwiecznienia upływającego czasu wobec szybko zmieniającej się rzeczywistości. Wiele z zabytków utrwalonych na fotografiach Ireneusza Marciszuka zostało od tamtego czasu poddanych pracom konserwatorskim i wyremontowanych dzięki dotacjom z Unii Europejskiej, przez co wygląd ich uległ znacznym zmianom.

            Na skutek wspomnianej inicjatywy wystawienniczej Instytut Historii Sztuki nawiązał współpracę z Instytutem Filozofii, co zaowocowało wspólną aktywnością naukową. W dniu 12 grudnia 2013 r. odbyło się XVI Międzynarodowe Sympozjum Metafizyczne zatytułowane „Spór o naturę ludzką”, w trakcie którego nastąpiło otwarcie wystawy prac fotograficznych Ireneusza Marciszuka (jej tematem przewodnim było piękno natury w fotografii).

W sierpniu 2013 r. natomiast ukazał się wydany albumowo katalog „Wystawa zbiorów sztuki Katolickiego Uniwersytety Lubelskiego im. Jana Pawła II w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce. Kwiecień-sierpień 2013 r.”, do którego użyto fotografii Ireneusza Marciszuka wykonanych w ramach pełnionych obowiązków zawodowych w Pracowni Ikonografii Porównawczej. Jego prezentacja nastąpiła podczas uroczystej inauguracji roku akademickiego 2013/2014 w KUL.

W marcu 2014 r., nawiązując współpracę z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie, zrealizowano w atrium Collegium Norwidianum wystawę autorstwa dr Moniki Rzepiejewskiej, pracownika naukowego warszawskiej ASP, pt. „Opuszczone-Ratowane greckokatolickie zespoły cerkiewne południowo-wschodniej Polski”. Wystawie tej towarzyszył cykl wykładów poświęconych szeroko rozumianej tematyce cerkiewnej, który był następnie kontynuowany przez cały rok akademicki 2014/2015. Cykl wspomnianych wykładów rozpoczął się promocją książki Stanisława Krycińskiego pt. „Tam gdzie diabły, hucuły i ukraińce”. Zaproszeni goście zaprezentowali wykłady o następującej tematyce: ks. mitrat dr Stefan Batruch mówił o liturgii wschodniej w obrządku Kościoła Greckokatolickiego, dr Mariusz Koper omawiał inskrypcje z nagrobków cmentarzy Roztocza Wschodniego, Paweł Sygowski przedstawił wykład o cerkwiach unickich Rzeczypospolitej, ich architekturze i wyposażeniu, Bronisław Seniuk zaprezentował wystąpienie pt. „Rysunkowa rekonstrukcja ikonostasu z greckokatolickiej cerkwi pw. Objawienia Pańskiego w Korczminie”, ks. dr diakon Piotr Siwicki swoje wystąpienie zatytułował: „Nie wiem, czy jest w kraju naszym bieglejszy od niego teolog. Ks. Paweł Szymański (1782 – 1852) jako uczony i obrońca praw kościoła greckokatolickiego w diecezji chełmskiej”, natomiast prof. Andrzej Gil: „Cerkiew na pograniczach czasu i przestrzeni. Metropolia kijowska od X do XVIII w”. Oprócz wykładów swoją działalność zaprezentowały także Stowarzyszenia zajmujące się ochroną zabytków. Aneta Siemieńska opowiedziała o akcji ratunkowej dla cerkwi w Kniaziach, Krzysztof Gorczyca i Agnieszka Szokaluk zaprezentowali działalność Stowarzyszenia dla Natury i Człowieka w zakresie prac ratunkowych przeprowadzonych na zabytkowych cmentarzach (wystawa „Józefowskie – Roztoczańskie kamieniarstwo ludowe XVIII-XXI wieku, sztuka, tradycja, ochrona zabytków”) wraz z omówieniem działalności józefowskiego ośrodka kamieniarskiego. Na zakończenie cyklu wykładów Zbigniew Kaszuba przybliżył proces odbudowy cerkwi w bieszczadzkiej Łopience.

W październiku 2015 r. Pracownia Chrześcijańskiej Ikonografii Porównawczej, w ramach Instytutu Historii Sztuki KUL i we współpracy z ogólnopolskim Stowarzyszeniem Miłośników Witraży Ars Vitrea Polona, z siedzibą w Krakowie, zorganizowała konferencję naukową zatytułowaną „Witraże – dziedzictwo cenne czy niechciane?”, której towarzyszyła wystawa fotograficzna „Cenne czy niechciane? Witraże kościołów województwa lubelskiego”. Podczas zorganizowanej i zaplanowanej przez Pracownię wycieczki uczestnicy konferencji mieli możliwość zwiedzenia kilku obiektów sakralnych w okolicach Lublina, w których zachowane są przedwojenne witraże. Wspomniana wystawa została zaprezentowana w Sali Białej Wieży Trynitarskiej znajdującej się w Muzeum Archidiecezjalnym Sztuki Religijnej w Lublinie. Fotografie ukazywały witraże z kościołów w Bobach, Garbowie, Gęsi, Jabłoniu, Łopienniku, Mełgwi, Wąwolnicy, Wojcieszkowie, Krzczonowie, Lubartowie, Milejowie, Opolu Lubelskim i Żyrzynie, które przetrwały pierwszą i drugą wojnę światową (część z nich została po tych tragicznych wydarzeniach odrestaurowana). Autorzy wystawy ze względu na ograniczoną powierzchnię wystawienniczą nie mieli możliwości zaprezentowania wszystkich witraży sfotografowanych podczas wykonywanej przez nich inwentaryzacji. Aby zobrazować miejsca występowania prezentowanych dzieł sztuki opracowana została mapka , a także plansze ze zdjęciami kościołów, miniaturkami prezentowanych witraży oraz tekstami zawierającymi dane historyczne i administracyjne dotyczące witraży.

Autorami projektu wystawy byli dr Monika Rzepiejewska (Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie) i Ireneusz Marciszuk (IHS KUL). Autorami zdjęć - Ireneusz Marciszuk (IHS KUL), dr Monika Rzepiejewska (Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie) i Tomasz Mroczek z Warszawy, autorem komentarzy - Katarzyna Tur – Marciszuk (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie), konsultacjami służyła Pani Prezes Stowarzyszenia Miłośników Witraży - Danuta Czapczyńska-Kleszczyńska.

Wystawa powyższa promowała Instytut Historii Sztuki w Muzeum Regionalnym w Łukowie, a także w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie oraz na Zamku w Niedzicy. Na jej temat ukazało się wiele informacji prasowych, telewizyjnych oraz internetowych.

Honorowy patronat nad konferencją roztoczył J. M. Ks. prof. Antoni Dębiński, Rektor KUL.

Trzydniowa konferencja zgromadziła 30 prelegentów i każdego dnia około 60 słuchaczy reprezentujących muzea, służby konserwatorskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, pracownie witraży [zajmujące się także konserwacją i projektowaniem], uczelnie, fundacje i miłośników witraży m. in. z Częstochowy, wielkopolskiej Dąbrowy Nowej, Jarosławia, Katowic, Kielc, Krakowa, Legnicy, Legionowa, Lęborka, Lublina, Lwowa, Łodzi, Nysy, Otwocka, Radomia, Rzeszowa, Sosnowca, Szczecina, Warszawy i Wrocławia.

Celem konferencji było przedstawienie kondycji dziedzictwa witrażowego, określenie problemów konserwatorskich stwarzanych przez witraże, a także zwrócenie uwagi na postrzeganie witraży przez właścicieli oraz służby ochrony zabytków. Założony cel został osiągnięty dzięki prelegentom, którzy konsekwentnie analizowali w swoich wystąpieniach postawiony problem ukazując go z punktu widzenia swojej profesji czy specjalizacji. Przedstawiciele służb konserwatorskich województwa lubelskiego zaprezentowali zasób przedwojennych witraży zachowany na terenie podległym ich działalności (Katarzyna Tur-Marciszuk) oraz przykładowe prace konserwatorskie przeprowadzone w ostatnim czasie przy witrażach objętych ochroną prawną (Alicja Wiśniewska).

Kolejnym zakresem działalności Pracowni jest prowadzenie od 2013 r. strony internetowej Instytutu Historii Sztuki, a także profilu Instytutu na facebooku. Na stronie internetowej oprócz aktualności zamieszczone są informacje dotyczące przeszłości, jak i teraźniejszości Instytutu. Zaprezentowane zostały sylwetki wszystkich nauczycieli akademickich z okresu od 1948 do 2016 r. oraz ich dorobek naukowy, a także wymienione zostały prace magisterskie i doktorskie napisane w Instytucie, serie wydawnicze, organizowane konferencje i spotkania. Regularnie zamieszczane są archiwalne zdjęcia z minionych lat (pozyskiwane od byłych studentów i pracowników Instytutu Historii Sztuki), uzupełniane informacje bibliograficzne i biograficzne byłych i obecnych pracowników, a także zamieszczane linki do programów konferencji naukowych lub innych materiałów dotyczących działalności pracowników Instytutu, umieszczonych w internecie.

Ireneusz Marciszuk od 2015 roku jest kuratorem Agencji Fotograficznej Terra, studenckiej organizacji zrzeszającej pasjonatów fotografii. Wspomniana organizacja powstała w latach 80-tych XX w., a Ireneusz Marciszuk jeszcze jako student był jej współtwórcą i wieloletnim prezesem.

Należy na marginesie dodać, iż w 2013 i 2016 r ukazały się w Przeglądzie Uniwersyteckim artykuły dotyczące działań pracowni: „Subiektywny świat fotografa”, Rok XXV, lipiec – sierpień 2013 nr 4 (144) oraz „Konferencja współorganizowana przez Instytut Historii Sztuki. O witrażach po raz dziewiąty” Rok XXVIII, styczeń – luty 2016 nr 1(159), dotyczące działalności Pracowni.

 

Katalogi wystaw organizowanych przez Pracownię Zbiorów Muzealnych KUL, z ilustracjami wykonanymi w większości przez Ireneusza Marciszuka.

- Krzysztof Przylicki, Odkrywanie. Sztuka polska i europejska w zbiorach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Suwałki 2012 r.

- Krzysztof Przylicki, Ex Thesauro Universitatis. Zbiory sztuki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Lublin 2013 r.

- Krzysztof Przylicki, Ex Thesauro Universitatis. Katalog prac na papierze ze zbiorów muzealnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2015 r.

- Aby piękno służyło innym. Kolekcja Olgi i Tadeusza Litawińskich. 22 kwietnia – 24 lipca 2016 r.

 


 

Autor: Ireneusz Marciszuk
Ostatnia aktualizacja: 11.04.2016, godz. 09:54 - Ireneusz Marciszuk