Piszę z prośbą o pomoc w ustaleniu etymologii słowa, o którego to źródłosłowie internet milczy. Jest to o tyle zdumiewające, że to raczej wyraz historyczny, praktycznie dziś nieużywany.
Co znaczy "och-" w ochmistrzu i w czym mistrzem jest ktoś, kto jest mistrzem w ochmistrzostwie?

 

W języku polskim mamy wiele zrostów zakończonych na -mistrz czy też na nowszą formę
-majster, np. kuchmistrz, cechmistrz, zegarmistrz, policmajster. Każdy z tych wyrazów składa się z dwóch podstaw słowotwórczych. Druga z nich -mistrz jest zapożyczeniem za pośrednictwem niemieckiego Meister. Bezpośrednio zaś pochodzi od łacińskiego słowa magister i oznacza ‘wyższego przełożonego’. Pierwsza podstawa słowotwórcza w wyżej wymienionych przykładach jest zrozumiała. Dla przykładu kuchmistrz to ‘wyższy przełożony w kuchni’. W przypadku wyrazu ochmistrz napotykamy na trudność, ponieważ cząstka och- z niczym się nam nie kojarzy.

Wyraz ochmistrz jest bowiem zapożyczeniem niemieckiego słowa Hofmeister. Hof w języku niemieckim oznacza ‘dwór, dziedziniec’. Ochmistrz jest zatem ‘mistrzem dworu’. Z niemieckiej podstawy słowotwórczej Hof w języku polskim zniknęło nagłosowe h-, a -f przeszło w -ch (skutek rozpodobnienia pod względem miejsca artykulacji). Wyraz ochmistrz nie jest zatem kalką semantyczną, jak to często bywa z zapożyczeniami z języka niemieckiego, bo wtedy miałby on formę *dwórmistrz. Jest hybrydą łączącą cząstkę pochodzącą z języka niemieckiego i dlatego trudną do identyfikacji och- oraz polską -mistrz.

W Wielkim słowniku wyrazów obcych PWN pod redakcją Mirosława Bańki znajduje się następująca definicja słowa ochmistrz:

1. w dawnej Polsce: 'urzędnik zarządzający dworem panującego lub magnata, często także opiekun dzieci' 2. mors. 'oficer administracyjno-gospodarczy na statku'.

Jest również żeński odpowiednik tego leksemu ochmistrzyni:

1. 'kobieta mająca nadzór nad żeńską służbą na dworze królewskim lub magnackim' 2. przestarz. 'kobieta zarządzająca gospodarstwem w dużym majątku; gospodyni, klucznica'.

 

Autor: Natalia Sosnowska
Ostatnia aktualizacja: 22.03.2017, godz. 12:45 - Natalia Sosnowska