PODGORZAŁKA Aythya nyroca (Güldenstädt, 1770)
SYSTEMATYKA: Rząd – blaszkodziobe Anseriformes, rodzina – kaczkowate Anatidae.
WYGLĄD: Wymiary: długość ciała 38–42 cm, rozpiętość skrzydeł 62–67 cm, długość skrzydła: samiec 18–20 cm, samica 18–19 cm, masa ciała: samiec 500–700 g, samica 410–600 g. Podgorzałka ma wysoko wysklepioną głowę z długim czołem i smukłym dziobem bez wyraźnego rysunku. Na skrzydle wzdłuż lotek widoczna jest wyraźna biała pręga. Dorosły samiec i samica są koloru ciemnokasztanowego i posiadają jaskrawobiały środek brzucha i podogonie. Samiec ma białą tęczówkę, dziób szary z małym czarnym paznokciem na końcu; samica jest bardziej brunatna i ma brązowe oko, a dziób ciemnoszary. Brzuch i podogonie u młodych oraz samicy w szacie spoczynkowej są szaropłowe. U samca w szacie spoczynkowej upierzenie tułowia ma kolor bardziej przyćmiony i brunatny, ale na głowie i piersi pozostaje kasztanowa barwa. Nogi są zawsze szare.
DYMORFIZM:
ŚRODOWISKO: W Polsce podgorzałka zajmuje zbiorniki z dobrze rozwiniętą roślinnością wynurzoną (trzcina, turzyce); ważna dla niej jest też obecność roślinności pływającej i gęstej roślinności litoralnej. Gniazduje chętnie na wyspach w koloniach mew.
DIETA: Głównie pokarm roślinny. Zjada głównie nasiona roślin wodnych (rdestnica, turzyce, rogatek, rdest, rzęsa wodna, grzybień biały, grążel). Na pokarm zwierzęcy składają się małe rybki, ikra, skrzek, małe płazy (do 3 cm), pierścienice, mięczaki, skorupiaki, różne owady (szczególnie ważki).
ROZRÓD: Gniazda w formie niskiej platformy z trawy, trzciny lub innej roślinności, z płytką czaszą, zakładane są w pobliżu wody lub na wodzie w gęstym trzcinowisku czy innych szuwarach, czasem na górze dużego kopca roślinności, chętnie w centrum kolonii mew. Odbywają 1 lęg w roku. W przypadku zniszczenia zniesienia może ono zostać powtórzone, lecz jest wtedy mniej liczne. Samica znosi zwykle 7–10 jaj (6–14). Wysiadywanie, rozpoczyna się po zniesieniu wszystkich jaj, trwa 25–27 dni. Pisklęta osiągają zdolność do lotu po 55–60 dniach. Często przed jej osiągnięciem są już zupełnie samodzielne.
AKTYWNOŚĆ: Dość skryta i ostrożna, rzadko przebywa na otwartej wodzie. Zwykle spotykana jest w parach lub małych grupkach. Żeruje głównie w czasie nurkowania na płytkich wodach, ale również zbiera pokarm z powierzchni wody lub z pozycji „stójki”. Aktywna jest głównie rano i wieczorem, w ciągu dnia odpoczywając na brzegu z innymi kaczkami lub drzemiąc na wodzie. Skupiska tworzy przed wędrówką, pod koniec polęgowego pierzenia.
ROZMIESZCZENIE: Rozmieszczenie lęgowisk podgorzałki w Palearktyce jest plamowe. Występuje w europejskiej strefie umiarkowanej, jak również w południowym pasie od zachodniej Europy i północno-zachodniej Afryki przez centralną Azję do zachodnich Chin i Mongolii. Zimowiska rozciągają się od południowo-zachodniej Europy i Środkowej Afryki przez Azję Mniejszą do południowo-wschodniej Azji. Europejskie podgorzałki zimują głównie w Grecji i Turcji, w rejonie czarnomorsko-kaspijskim, a w północnej Afryce – głównie w Maroko, Algierii i Tunezji.
LICZEBNOŚĆ: Światowa populacja podgorzałki jest oceniana na 17 800–27 600 p. W latach 90. XX w europejską populację lęgową oceniono na 13 000–24 000 p.
OCHRONA: Gatunek objęty ochrona ścisłą. Polska czerwona księga zwierząt (2001): EN gatunek silnie zagrożony wyginięciem; Status zagrożenia w Europie: V gatunek narażony na wyginięcie; BirdLife International: SPEC 1; Dyrektywa Ptasia: Art. 4.1, załącznik I; Konwencja Berneńska: załącznik III; Konwencja Bońska: załącznik I/II; Porozumienie AEWA.
UWAGI: Istnieje możliwość krzyżowania się podgorzałki z innymi gatunkami, najczęściej z czernicą i głowienką; mieszańce mogą być trudne do rozpoznania.
GALERIA