Temat pracy doktorskiej w ramach grantu promotorskiego
Ministra Edukacji i Nauki nr 1 H01F 061 30:
Struktura systemu Ja a przystosowanie u osób w okresie dorastania

      Na gruncie psychologii poznawczej system Ja traktuje się jako wieloaspektowy, dynamiczny konstrukt, schemat poznawczy, stanowiący zorganizowaną strukturę wiedzy o sobie. Pozwala to na rozróżnienie zawartości systemu Ja oraz jego cech strukturalnych, czyli sposobu zorganizowania zawartości tego systemu. Właściwości strukturalne są zasadniczo niezależne od treści. Wymienia się kilka tychże właściwości: pewność koncepcji siebie (self-certainty), stabilność koncepcji siebie (self-concept stability), klarowność koncepcji siebie (self-concept clarity), przedziałowość koncepcji siebie (self-concept compartmentalization), zróżnicowane znaczenie (self-concept differential importance), złożoność koncepcji siebie (self-complexity),  zróżnicowanie koncepcji siebie (self-concept differentiation).

      Główny akcent badań został położony na właściwości strukturalne systemu Ja u osób w okresie dorastania oraz ich związek z przystosowaniem, rozumianym jako bezproblemowe funkcjonowanie psychiczne i społeczne osoby. Strukturę systemu Ja natomiast zdefiniowano jako sposób zorganizowania treści Ja, czyli uporządkowania wiedzy na swój temat. Uzyskane wyniki potwierdzają część postawionych hipotez. Zgodnie z przewidywaniami struktura systemu Ja osób w okresie dorastania różni się od struktury systemu Ja osób dorosłych. Młodzież posiada strukturę Ja, w której cechy przypisane sobie są w średnim stopniu jasno i pewnie określone oraz wewnętrznie spójne. Ponadto atrybuty Ja są stosunkowo nasilone. System Ja dodatkowo jest mało stabilny, ale za to stosunkowo pewnie określony. W systemie Ja młodzieży występują cechy, właściwości – jedne ocenione jako negatywne, a inne jako pozytywne, z pewną przewagą cech pozytywnych. W opisie siebie młodzieży cechy nieważne to najczęściej cechy negatywne, a ważność przypisywana jest częściej pozytywnym określeniom. Nastolatki spostrzegają u siebie odmienne cechy i określenia siebie wobec różnych osób. Cechują się zdolnością dostrzegania licznych i wzajemnie zróżnicowanych aspektów Ja, które jednak w pewnym stopniu są w stanie zintegrować.

      Najlepszymi predyktorami przystosowania u młodzieży są: klarowność, pewność, integracja, zróżnicowane znaczenie oraz przedziałowość systemu Ja. Wraz ze wzrostem stopnia jasności, pewności, wewnętrznej spójności i stabilności w czasie atrybutów przypisanych sobie, ze wzrostem przewagi określeń pozytywnych, zintegrowania systemu Ja oraz wraz ze spadkiem liczby cech negatywnych i ważnych wzrasta przystosowanie u osób w okresie dorastania. Również wyodrębnione typy struktury systemu Ja cechują się charakterystycznym przystosowaniem. Różne połączenia właściwości strukturalnych systemu Ja przekładają się na różne funkcjonowanie psychiczne, społeczne i emocjonalne nastolatków.

      Podsumowując, struktura systemu Ja (sposób uporządkowania zawartości Ja) jest znacząca przy opisie adaptacji młodzieży. Zatem nie tylko treść, co było przedmiotem wielu badań, ale także sposób organizacji tej treści jest ważny w rozważaniach nad przystosowaniem nastolatków. Różna organizacja tej samej treści oraz różne układy powiązań między właściwościami strukturalnymi systemu Ja skutkuje różnym poziomem przystosowania. Rola struktury systemu Ja w wyjaśnianiu adaptacji u nastolatków jest niezwykle istotna.

 

 

Autor: Wiesław Talik
Ostatnia aktualizacja: 20.05.2009, godz. 17:23 - Wiesław Talik