chrzan__

 

 

Ur. 14 V 1926 r. w Krakowie, zm. 24 XII 2006 r. w Krakowie. Wybitny historyk sztuki, prozaik, poeta, fotografik, „ostatni Sarmata", przez przyjaciół zwany „Dedem", przez studentów „Chrzanem".
Dzieciństwo spędził w majątku rodzinnym Moroczyn, koło Hrubieszowa, z którego pochodził ojciec, Wincenty Chrzanowski. W 1943 r. Chrzanowscy przenieśli się do podkrakowskiego Bieżanowa, majątku, skąd wywodziła się matka Tadeusza, Izabela z baronów Czeczów. Po wojnie, w skutek reformy rolnej, rodzina została zmuszona wyprowadzić się do Krakowa. Tadeusz Chrzanowski maturę zdał na tajnych kompletach w 1944 r., następnie rozpoczął w Krakowie studia z ekonomii w Akademii Handlowej, a w 1948 r. zapisał się na studia z historii sztuki w Uniwersytecie Jagiellońskim. Magisterium uzyskał w 1952 r. na seminarium prof. Adama Bochnaka, pod kierunkiem tego samego uczonego napisał rozprawę doktorską pt. Rzeźba lat 1560-1650 na Śląsku Opolskim, którą obronił w 1971 r. Habilitował się w 1982 r. * w Instytucie Sztuki PAN w Warszawie, na podstawie pracy pt. Działalność artystyczna Tomasza Tretera.
W latach 1975-1991 Tadeusz Chrzanowski związany był z ówczesną Sekcją Historii Sztuki w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Należał on do grona tzw. kolejarzy - wybitnych profesorów i doktorów historii sztuki, którzy regularnie dojeżdżali z Krakowa i Warszawy do Lublina z wykładami. W 1975 r. założył, a następnie kierował do końca swojej pracy w KUL, Katedrę Kultury Artystycznej, w ramach której wypromował 150 magistrów. Tematy ich prac dotyczyły zagadnień sztuki polskiej, od średniowiecza po wiek XX, z naciskiem na ulubioną przez Tadeusza Chrzanowskiego sztukę sarmacką. A tematy doktorskie, nad którymi sprawował opiekę naukową, wchodziły w zakres: rzemiosła artystycznego (A. Bender, I. Rolska-Boruch, E. Letkiewicz, M. Letkiewicz, E. Wieruch), architektury i urbanistyki (I. Barańska, J. Wroński, W. Zych, J. Żywicki, Ł. Heyman), malarstwa (J. Dzik, J. W. Sienkiewicz), ikonografii katolickiej (L. Kwiatkowska-Frejlich), sztuki prawosławnej (W. Deluga) i żydowskiej (A. Trzciński), muzealnictwa (B. Skrzydlewska). W latach 1986-1989 pełnił funkcję dyrektora Sekcji Historii Sztuki KUL, a w 1990 r. otrzymał tytuł profesorski. Tadeusz Chrzanowski wykładał również na innych uczelniach: Uniwersytecie Jagiellońskim, Politechnice Krakowskiej, w Wyższym Seminarium Duchownym OO. Franciszkanów, w krakowskiej Akademii Pedagogicznej i tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych.
Niezwykle bogata bibliografia prac Profesora obejmuje ponad 800 pozycji1, z czego kilkadziesiąt publikacji to prace, które weszły do kanonu lektur z historii sztuki, tak jak dwutomowy zarys historii sztuki w Polsce: Sztuka w Polsce Piastów i Jagiellonów (1993) i Sztuka w Polsce od I do III Rzeczypospolitej (1998), czy napisane wraz z Marianem Korneckim: Sztuka Śląska Opolskiego (1974), Sztuka Ziemi Krakowskiej (1982), Złotnictwo toruńskie (1988). Nie można pominąć dwóch tomów esejów o kulturze i sztuce staropolskiej*: Żywe i martwe granice (1974) oraz Wędrówki po Sarmacji europejskiej (1988). Oprócz publikacji naukowych bogata bibliografia Tadeusza Chrzanowskiego obejmuje recenzje, felietony, reportaże, tłumaczenia, a przede wszystkim wiersze - jako poeta zadebiutował na łamach „Tygodnika Powszechnego", z którym związał się na długi okres. W latach 1970-1993 publikował także w paryskiej „Kulturze" pod pseudonimem Józef Szrett i Tymoteusz Klempski.
Poza działalnością naukowo-dydaktyczną, należy również wspomnieć o innych dziedzinach aktywności Profesora - społecznej i inwentaryzatorskiej. Był członkiem wielu stowarzyszeń, m.in. w latach 1947-1950 włączył się w działalność założonego przez Andrzeja Ciechanowieckiego, krakowskiego Klubu Logofagów, skupiającego niezależnie myślącą młodzież, od 1953 r. należał do Stowarzyszenia Historyków Sztuki, od 1975 r. do Komisji Teorii i Historii Sztuki PAN, od 1979 r. do Pen Clubu, od 1985 do ICOMOS (Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków), od 1989 r. do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, w 1990 r. powołany został do Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, a w 1997 r. został członkiem korespondentem PAU, na¬leżał również do Związku Artystów Fotografików. Przez lata był niestrudzonym działaczem opieki nad zabytkami sztuki, czego wynikiem są liczne tomy Katalogów Zabytków Sztuki w Polsce (opracowane wraz z Marianem Korneckim).
Tadeusz Chrzanowski za swoją działalność na tak wielu płaszczyznach otrzymał liczne odznaczenia, a wśród nich te najwyższej rangi: Komandorię z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za wybitne osiągnięcia w pracy naukowej i dydaktycznej oraz zasługi w działalności społecznej (1994), Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla kultury narodowej i osiągnięcia w działalności na rzecz ochrony zabytków Krakowa (2001),


Kompletny spis publikacji zob.: L. Lameński, Bibliografia prac Tadeusza Chrzanowskiego, [w:] Twórcy i dzieła. Studia z dziejów kultury artystycznej', red. M. Kitowska-Łysiak, L. Lameński, I. Rolska-Boruch, Lublin 2007, s. 23-54.
Medal Uniwersytetu Jagiellońskiego Merentibus (1997), doktorat honoris causa Akademii Pedagogicznej (2003) i Politechniki Krakowskiej (2005) oraz wiele nagród literackich. Współpracownicy, studenci i przyjaciele obdarowali Profesora dwoma Festschriftami: Sarmatia semper viva (1993) oraz wydanym już pośmiertnie Twórcy i dzieło. Studia z dziejów kultury (2007).

 

 

 

(„Roczniki Humanistyczne" 58 (2010), z. 4)

 

IRM_7726-500.jpg

Tablica pamiątkowa ku czci Profesora na elewacji Kościoła Mariackiego w Krakowie

 


 

Autor: Marcin Lachowski
Ostatnia aktualizacja: 15.12.2014, godz. 11:31 - Ireneusz Marciszuk