21 maja 2004 roku zmarł w Warszawie emerytowany profesor zwyczajny KUL Władysław Rostocki, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego.

 

Profesor Władysław Rostocki


 

zdjęcie z 1981 r.

 

 

 

Urodził się 12 marca 1912 r. w Żytomierzu. Gimnazjum typu humanistycznego ukończył w Łucku i tam uzyskał świadectwo dojrzałości. W latach 1936-1939 oraz 1946-1951 studiował historię i prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Dyplom magistra prawa otrzymał w 1947 r., natomiast doktorat obronił w 1951 r. Habilitował się w Instytucie Historii PAN w 1963 r. W latach 1942-1953 pracował w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Równocześnie w latach 1949-1966 był zatrudniony jako asystent, a następnie adiunkt przy Katedrze Historii Ustroju na Uniwersytecie Warszawskim, kierowanej przez prof. Jakuba Sawickiego. W latach 1954-1967 pracował też w działach archiwoznawstwa i struktur społecznych w Instytucie Historii PAN. Od roku akademickiego 1966/67 Profesor Rostocki został zatrudniony w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie kierował II Katedrą Historii Nowożytnej na Sekcji Historii, a od roku 1979 pełnił też obowiązki kierownika Katedry Ustroju i Administracji Polski. Profesorem nadzwyczajnym został mianowany w 1975 r. natomiast zwyczajnym – w 1982 r.

 

zdjęcie z ok. 1950 r.

 

 

W czasie okupacji niemieckiej, latem 1943 r. Władysław Rostocki wszedł do konspiracyjnej służby w referacie narodowościowym Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej, wprowadzony tam przez profesorów: Stanisława Herbsta i Aleksandra Gieysztora. Pierwszy z nich był też jego bezpośrednim przełożonym. W czasie Powstania Warszawskiego Profesor Rostocki wstąpił do komórki BIP przy pułku „Baszta” na Mokotowie i został stałym współpracownikiem pisma „Baszta”. Zamieszczał w nim artykuły poświęcone tradycjom powstańczym i walczącej o niepodległość Polski młodzieży. Po kapitulacji Mokotowa Władysław Rostocki znalazł się w końcu września 1944 r. w obozie jenieckim w Sandbostel (Stalag X b). W kwietniu 1945 r. obóz został wyzwolony przez wojska angielskie. W roku następnym Rostocki powrócił do kraju i podjął studia na Uniwersytecie Warszawskim.

 

Profesor Władysław Rostocki, jeszcze przed objęciem katedry na KUL-u, rozpoczął badania naukowe we Francji, kontynuował je w latach 1969, 1974, 1976/77. Poszukiwał materiałów źródłowych do zagadnienia udziału Polaków w wojnach napoleońskich. Kwerendy archiwalne i biblioteczne prowadził także w Belgii i Wielkiej Brytanii. Wynikiem tych poszukiwań były rozprawy na temat stanu badań nad okresem napoleońskim we Francji i Polsce oraz stosunku społeczeństwa belgijskiego wobec reżimu napoleońskiego. Profesor badał także kontakty polsko-belgijskie w XIX w. i działalność emigracyjną w Belgii i Wielkiej Brytanii ks. Kazimierza Pułaskiego oraz próby stworzenia legionu polskiego w Portugalii.

 

Głównym przedmiotem zainteresowań Profesora Rostockiego było jednak powstanie listopadowe, jego ideologia, ustrój i władza wodzów naczelnych, siły paramilitarne oraz działalność lokalnych władz Królestwa Polskiego. Profesor badał też postawy polityczne, działalność i życie religijne kapelanów wojskowych oraz represje popowstaniowe wobec księży zaangażowanych w działalność niepodległościową.

 

Drugą ważną dziedziną nauki, której Profesor poświęcił swoje badania, jest historia państwa i prawa. Na Wydziale Nauk Humanistycznych kierował Katedrą Ustroju i Administracji Polski, a od roku 1983 – na Wydziale Prawa Kanonicznego i Nauk Prawnych KUL – Katedrą Historii Państwa i Prawa. Tym zagadnieniom poświęcił wiele publikacji, np. „Ustawodawstwo Księstwa Warszawskiego” opracował wspólnie z W. Bartelem i J. Kosimem, „Historię ustroju Polski (1764-1959)” – wraz z A. Ajnenkielem i B. Leśnodorskim. Profesor Rostocki swoje badania nad ustrojem koncentrował na działalności administracji centralnej, organizacji urzędów w Księstwie Warszawskim i dokumentacji aktowej tych urzędów oraz na samych urzędnikach, ich życiu i pracy. Uwieńczeniem badań nad problematyką urzędniczą i ustrojową Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego jest książka wydana w 2002 r. poświęcona pochodzeniu społecznemu i kwalifikacjom urzędników Komisji Województwa Mazowieckiego. Swoich badań nad ustrojem i władzami państwowymi Profesor nie ograniczał do pierwszej polowy XIX w. Przeniósł je także na czasy najnowsze, czego dowodem jest monografia „Pięćdziesiąt pięć lat mocy obowiązującej Konstytucji Kwietniowej. Ustrój władzy państwowej w ustawie zasadniczej i w praktyce”.

 

W dorobku naukowym Profesora Rostockiego znajduje się też udział w opracowaniu podręcznika „Historia Polski. Wiek XIX i XX” dla studentów Zawodowego Studium Administracyjnego, wybór tekstów źródłowych do historii Polski 1. poł. XIX w. oraz wydanie dwóch pamiętników uczestników powstania listopadowego. Przy okazji badań nad Księstwem Warszawskim Profesor zajął się też sprawą wypędzenia redemptorystów z Księstwa oraz materiałami do historii zgromadzeń zakonnych w archiwach państwowych.

 

W 1973 r. Profesor Rostocki zorganizował na Sekcji Historii KUL specjalizację archiwalną i był jej kierownikiem. Kierował również zespołem pracowników naukowych KUL-u badających temat węzłowy PAN zatytułowany: „Urzędnicy administracji państwowej Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego – struktury społeczne i postawa polityczna”. II Katedra Historii Nowożytnej, kierowana przez Profesora, była aktywnym ośrodkiem badania dziejów powstania listopadowego. Pod jego kierunkiem zorganizowano na KUL-u sesję naukową w 150. rocznicę wydarzeń roku 1830/31. Sesja ta otrzymała pozytywne oceny w sprawozdaniach i pismach naukowych i popularno-naukowych. Drugą sesję katedra Profesora zorganizowała w 1984 r. w 190. rocznicę upadku powstania kościuszkowskiego. Pokłosiem obu tych sesji są księgi z referatami oraz dyskusja. Aktywność naukową i organizacyjną II Katedry Historii Nowożytnej kontynuują uczniowie Profesora.
 
zdjęcie z lat 70-tych
 
 
 

 

Profesor Władysław Rostocki współpracował z kilkoma towarzystwami naukowymi, wśród nich z Towarzystwem Naukowym KUL. Brał czynny udział w jego pracach naukowych i organizacyjnych. W latach 1970-1972 przewodniczył Wydziałowi Historyczno-Filologicznemu. Współpracował też z Towarzystwem Miłośników Historii Warszawy i Lubelskim Towarzystwem Naukowym, gdzie wielokrotnie wygłaszał referaty, prezentując swoje osiągnięcia naukowe. W 1981 r. Profesor Rostocki został wybrany do Komitetu Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk. Był też aktywnym członkiem Związku Wołyniaków.
W roku 1971 Profesor Rostocki wraz z prof. Andrzejem Ajnenkielem i Bogusławem Leśnodorskim otrzymał nagrodę drugiego stopnia Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za podręcznik „Historia ustroju Polski”, a w 1981 r. – nagrodę zespołową Rektora KUL za pracę „Duchowieństwo w powstaniu listopadowym”, zaś w roku następnym – nagrodę Rektora KUL za całokształt pracy naukowej. W roku 1978 Profesor został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 1979 r. odznaką honorową „Za Zasługi dla Archiwistyki”.

 

Jan Ziółek

Zdjęcia są własnością Archiwum KUL, dziękujemy za ich udostępnienie.
Autor: Anna Swęda
Ostatnia aktualizacja: 20.10.2011, godz. 12:02 - Grzegorz Bujak