Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Program konwersatorium „Religie i wierzenia na Bliskim Wschodzie"

I semestr

•1.    Enuma Eliš. Wstępna chronologia starożytnej Mezopotamii. Język i pismo utworu; czas powstania; stan zachowania źródła. Teogonia, kosmogonia.

a. Mity akadyjskie, tł. O. Drewnowska-Rymarz, K. Gawlikowska, M. Kapełuś, K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Stolarczyk, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2000, 17-50.

•2.    c.d. Powstanie człowieka. Dla porównania mit sumeryjski (Enki i Ninmah) oraz opowieść biblijna.

a.  Mity sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2000, 39-45.

b. Biblia, Rdz 1-2.

•3.    Epos o Gilgameszu. Języki i pismo utworu; czas powstania; stan zachowania źródła. Opowieść o Enkidu.

a. Epos o Gilgameszu, tł. K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Kapełuś, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2002, wstęp, 1-12, 65-71, 97-98.

b. Eposy sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2003, wstępy do opowieści o Gilgameszu.

•4.    Epos o Gilgameszu. Gilgamesz i Huwawa. Gilgamesz i byk niebiański. Gilgamesz i Agga. Śmierć Enkidu.

a. Epos o Gilgameszu, tł. K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Kapełuś, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2002, 12-38, 72-76, 98-101.

b. Eposy sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2003, 51-71.

•5.    Epos o Gilgameszu. Wyprawa Gilgamesza w poszukiwaniu nieśmiertelności. Opowieść o potopie - różne wersje.

a. Epos o Gilgameszu, tł. K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Kapełuś, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2002, 38-59, 85-87, 101-102.

b. Eposy sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2003, 136-140.

c. Mity akadyjskie, tł. O. Drewnowska-Rymarz, K. Gawlikowska, M. Kapełuś, K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Stolarczyk, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2000, 125-142;

d. Biblia Rdz 6,1-9,17.

•6.    Epos o Gilgameszu. Gilgamesz, Enkidu i świat podziemny. Śmierć Gilgamesza.

a. Epos o Gilgameszu, tł. K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Kapełuś, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2002, 60-64.

b. Eposy sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2003, 72-91.

•7.    Kult mezopotamski. Modlitwy (Hymn do Szamasza. Modlitwa do boga osobistego. Modlitwa do duchów rodziny. Modlitwy królów asyryjskich). Rytuały (Święto akitu). Zaklęcia (šurpu. maqlû. Zaklęcie przeciw bólowi zęba. Zaklęcie na odzyskanie potencji. Rytuał przeciwko Lamasztu. Rytuały przeciwko duchom zmarłych).

a. Do Boga, Pana mego, mów! Babilońskie i asyryjskie hymny, modlitwy, zaklęcia i rytuały, tł. O. Drewnowska-Rymarz, K. Łyczkowska, M. Sandowicz, T. Stępniowska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2005, 59-60, 63, 73-78, 82-83, 102-110, 120-126, 130-135, 143, 149-151, 165-179, 184-190.

•8.    Religia Egiptu na podstawie zabytków. Wstępna chronologia starożytnego Egiptu. Stare Państwo.

a. Zabytki starożytnego Egiptu, [w:] Sztuka świata, red. J. Pijoan, t.1, Warszawa 1989, s.55-173.

b. Egipt. Świat faraonów, red. R. Schulz, M. Seidel, Köln 2001.

c. Spowiedź negatywna, fragment z Księgi Piramid, (wielokroć wydawana w różnych publikacjach, pewnie najłatwiej dostępna na http://pl.wikisource.org/wiki/Teksty_Piramid).

•9.    Religia Egiptu na podstawie zabytków. Średnie i Nowe Państwo.

a. Zabytki starożytnego Egiptu, [w:] Sztuka świata, red. J. Pijoan, t.1, Warszawa 1989, s.55-173.

b. Egipt. Świat faraonów, red. R. Schulz, M. Seidel, Köln 2001.

c. Wielki Hymn do Amona.

•10.    Religia Egiptu na podstawie zabytków. Okres amarneński i Epoka Późna.

a. Zabytki starożytnego Egiptu, [w:] Sztuka świata, red. J. Pijoan, t.1, Warszawa 1989, s.55-173.

b. Egipt. Świat faraonów, red. R. Schulz, M. Seidel, Köln 2001.

c. Wielki Hymn do Atona, (wielokroć wydawany w różnych publikacjach, pewnie najłatwiej dostępny na http://pl.wikisource.org/wiki/Wielki_Hymn_do_Atona).

•11.    Wyprawa Wen-Amona.

a. Wyprawa Wen-Amona, [w:] T. Andrzejewski, Opowiadania egipskie, Warszawa 1958, s.199-212.

•12.    Mit o Baalu.

•13.    Mit o Baalu.

•14.    Zaklęcia i rytuały ugaryckie.

II semestr

•15.    Religia Izraela. Wstępna chronologia starożytnego Izraela. Języki i pisma Biblii. Kształtowanie się kanonu. Stan zachowania źródła. Etap plemienny. Kapłan Miki (Sdz 17-18).

•16.    Religia Izraela. Wczesna monarchia. Introdukcja Jahwe przez Dawida w Jerozolimie (2 Sm 6); Świątynia Salomona (1 Krl 5-7).

•17.    Religia Izraela. Etap monarchii podzielonej. Ochozjasz i Eliasz, profetyzm (2 Krl 1).

•18.    Religia Izraela. Etap monarchii podzielonej. Reforma Ezechiasza (2 Krl 18,1-8; 2 Krn 29-31) (ołtarze z Arad i Beer-Szeby; dane archeologiczne na podstawie:

a. obowiązkowo Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, red. A. Negev, Warszawa 2002, s.32-34, 55-57;

b. do wyboru (min. jeden artykuł):
 Y. Yadin, „Beer-sheba: The High Place Destroyed by King Josiah", Bulletin of the American Schools of Oriental Research 222 (1976), 5-17.    

Z. Herzog, A. F. Rainey, S. Moshkovitz, „The Stratigraphy at Beer-sheba and the Location of the Sanctuary", Bulletin of the American Schools of Oriental Research 225 (1977), 49-58. 

Z. Herzog, M. Aharoni, A. F. Rainey, S. Moshkovitz, „The Israelite Fortress of Arad", Bulletin of the American Schools of Oriental Research 254 (1984), 1-34.

D. Ussishkin, „The Date of the Judean Shrine at Arad", Israel Exploration Journal 38 (1988), 142-157.

M. Aharoni, „Arad. The Israelite Citadels", w: The New Encyclopedia of Archeological Excavations in the Holy Land, vol. I, red. E. Stern, A. Lewinson-Gilboa, J. Aviram, Jerusalem - New York 1993, s.82-87.

Z. Herzog, „Tel Beersheba" w: The New Encyclopedia of Archeological Excavations in the Holy Land, vol. I, red. E. Stern, A. Lewinson-Gilboa, J. Aviram, Jerusalem - New York 1993, s.167-173.

N. Na'aman, „The Debated Historicity of Hezekiah's Reform in the Light of Historical and Archeological Research", Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 107 (1995), 179-195.

Z. Herzog, „The Date of the Temple of Arad: Reassessment of the Stratigraphy and Implications for the History of Religion in Judah", w: Studies in the Archeology of the Iron Age in Israel and Jordan, red. A. Mazar, (Journal for the Study of the Old Testament. Supplement Series 331), Sheffield 2001, s.156-178.

Z. Herzog, "The Fortress Mound at Tel Arad: An Interim Report", Tel Aviv 29 (2002), 3-109.

N. Na'aman, „The Abandonment of Cult Places in the Kingdoms of Israel and Judah as Acts of Cult Reform", Ugarit-Forschungen 34 (2002), 585-602.

M. Münnich, „Hezekiah and Archaeology. The Answer for Nadav Na'aman", Ugarit-Forschungen 36 (2004), 333-346.

•19.    Religia Izraela. Etap powygnaniowy (1 Mch 1-6).

•20.    Mity Hetytów. Wstępna chronologia. Język i pismo Hetytów.

a. Pieśń o Kumarbim; Mit o Telipinu. Por. znane mity greckie o teogonii oraz o Demeter i Kore.

•21.    Kult Hetytów

a. Rytuały hetyckie.

•22.    Bliskowschodnia literatura sapiencjalna. Cierpiący sprawiedliwy (=Będę chwalił Pana mądrości); Dialog o ludzkim nieszczęściu; Rozmowa pana i sługi.

a. K. Łyczkowska, Babilońska literatura mądrości, Warszawa 1998, 34-52, 58-75.

•23.     Bliskowschodnia literatura sapiencjalna. Księga Hioba.

a. Biblia, Hi.

•24.     Bliskowschodnia literatura sapiencjalna. Przysłowia i wskazówki i bajki mezopotamskie, egipskie i hebrajskie.

a. K. Łyczkowska, Babilońska literatura mądrości, Warszawa 1998, 76-87, 91-99, 107-111.

b. Biblia, Prz; Sdz 9,8-15.

•25.     Wierzenia i zwyczaje Persów. Wstępna chronologia.

a. Herodot, Dzieje, I.131-140.

•26.     Chrześcijaństwo. Wstępna chronologia. Język i pismo Nowego Testamentu. Stan zachowania źródła. Początki rozwoju chrześcijaństwa i jego związki z judaizmem (Dz; Gal; Ant. Jud. XX.IX.1)

•27.     c.d.

•28.     Ikonografia religii starożytnego Bliskiego Wschodu.

Program konwersatorium „Społeczeństwo i wojna na Bliskim Wschodzie"

I semestr

•1.    Epos o Gilgameszu. Języki i pismo utworu; czas powstania; stan zachowania źródła. Opowieść o Enkidu.

a. Epos o Gilgameszu, tł. K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Kapełuś, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2002, wstęp, 1-12, 65-71, 97-98.

b. Eposy sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2003, wstępy do opowieści o Gilgameszu.

•2.    Epos o Gilgameszu. Gilgamesz i Huwawa. Gilgamesz i byk niebiański. Gilgamesz i Agga. Śmierć Enkidu.

a. Epos o Gilgameszu, tł. K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Kapełuś, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2002, 12-38, 72-76, 98-101.

b. Eposy sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2003, 51-71.

•3.    Epos o Gilgameszu. Wyprawa Gilgamesza w poszukiwaniu nieśmiertelności. Opowieść o potopie - różne wersje.

a. Epos o Gilgameszu, tł. K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Kapełuś, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2002, 38-59, 85-87, 101-102.

b. Eposy sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2003, 136-140.

c. Mity akadyjskie, tł. O. Drewnowska-Rymarz, K. Gawlikowska, M. Kapełuś, K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Stolarczyk, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2000, 125-142;

d. Biblia Rdz 6,1-9,17.

•4.    Epos o Gilgameszu. Gilgamesz, Enkidu i świat podziemny. Śmierć Gilgamesza.

a. Epos o Gilgameszu, tł. K. Łyczkowska, P. Puchta, M. Kapełuś, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2002, 60-64.

b. Eposy sumeryjskie, tł. K. Szarzyńska, (Antologia Literatury Mezopotamskiej), Warszawa 2003, 72-91.

•5.    Kodeks Hammurabiego. Język i pismo utworu; czas powstania; stan zachowania źródła. Obraz społeczeństwa w kodeksie.

a. M. Stępień, Kodeks Hammurabiego, Warszawa 1996.

•6.    c.d.

•7.    Podboje Asyrii.

a. Wyprawy Asyryjczyków, Roczniki Aszurnasirpala II, Salamansara III i Adadnirariego III. Roczniki asyryjskie.

b. Ikonografia neoasyryjska o tematyce wojennej, Jako przykład zob. płaskorzeźby z pałacu Aszurbanipala w Niniwie przedstawiające zdobycie Lakisz.
http://www.lmlk.com/research/lmlk_reliefs.htm
Szerzej zob.: Y. Yadin, The Art of Warfare in Biblical Lands in the Light of Archaeological Study, vol. I-II, Jerusalem - Ramat-Gan 1963.

•8.    c.d.

•9.    Upadek Asyrii.

a. S. Zawadzki, Mane, Tekel, Fares. Źródła do dziejów Babilonii chaldejskiej, Poznań 1996, 21-51.

•10.     Dzieje państwa Nowobabilońskiego.

a. S. Zawadzki, Mane, Tekel, Fares. Źródła do dziejów Babilonii chaldejskiej, Poznań 1996, 58-117.

•11.     Społeczeństwo egipskie na podstawie zabytków. Wstępna chronologia starożytnego Egiptu. Stare Państwo.

a. Zabytki starożytnego Egiptu, [w:] Sztuka świata, red. J. Pijoan, t.1, Warszawa 1989, s.55-173.

b. Egipt. Świat faraonów, red. R. Schulz, M. Seidel, Köln 2001.

c. Podboje za Starego Państwa

•12.     Społeczeństwo egipskie na podstawie zabytków. Średnie i Nowe Państwo.

a. Zabytki starożytnego Egiptu, [w:] Sztuka świata, red. J. Pijoan, t.1, Warszawa 1989, s.55-173.

b. Egipt. Świat faraonów, red. R. Schulz, M. Seidel, Köln 2001.

c. Podboje za Nowego Państwa

•13.     Społeczeństwo egipskie na podstawie zabytków. Okres amarneński i Epoka Późna.

a. Zabytki starożytnego Egiptu, [w:] Sztuka świata, red. J. Pijoan, t.1, Warszawa 1989, s.55-173.

b. Egipt. Świat faraonów, red. R. Schulz, M. Seidel, Köln 2001.

c. Podboje z Epoki Późnej.

•14.     Zdobycie Joppe.

a. Zdobycie Joppe, [w:] T. Andrzejewski, Opowiadania egipskie, Warszawa 1958, s.195-198.

II semestr

•15.      Imperium Nowohetyckie. Wstępna chronologia. Języki i pisma źródeł.

a. Dekret Telipinusa. List z Tell el-Amarna (EA 17). Upadek Mitanni.

•16.     Imperium Nowohetyckie.

a. Bitwa pod Kadesz (sprzymierzeńcy hetyccy); traktat Hetytów z wasalami; ocena bitwy pod Kadesz ze strony hetyckiej.

•17.     Początki królestwa w Izraelu. Wstępna chronologia. Język i pismo źródła. Stan zachowania.

a. Biblia 1 Sm 8-12

•18.     c.d.

•19.     Prawo starożytnego Izraela.

a. Biblia Pwt 16,18-26,19

•20.     c.d.

•21.     Najazd Sancheryba na Judę.

a. Biblia 2 Krl 18-20; 2 Krn 32; Iz 36-39.
b. Listy z Lakisz.
c. Inskrypcja Siloe.
d. Inskrypcja Sancheryba o oblężeniu Jerozolimy.

•22.     c.d.

•23.     Persja.

a. Inskrypcja z Behistun.

•24.     Persja a Grecja. Wojny perskie.

a. Herodot, Dzieje,
Obowiązkowo: VI.102-117 (Maraton);
VII.59-99 (przegląd wojsk perskich);
VII.201-239 (Termopile);
VIII.83-112 (Salamina);
IX.25-79 (Plateje);
Zachęcam do przeczytania całych ksiąg VII, VIII i IX.

•25.     c.d.

•26.     Persja a Grecja. Wyprawa Aleksandra.

a. Obowiązkowo: Plutarch, Żywot Aleksandra, [w:] tegoż, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1953.

b. Zachęcam do przeczytania: Flawiusz Arrian, Wyprawa Aleksandra Wielkiego, Wrocław 1963.

•27.     c.d.

ŹRÓDŁA DO ĆWICZEŃ Z HISTORII STAROŻYTNEJ