Projekt I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej pt. „Oblicza utopii i obłudy”
Wielce Szanowni Państwo
Dzieje systemów totalitarnych na świecie, ich fizyczne istnienie w świadomości milionów ludzi wywarło głęboki wpływ na postawy i zachowania kulturowe i kulturalne społeczności wielu krajów, a niekiedy do dzisiaj taki wpływ wywierają. Rozmaite formy ideologii komunistycznej opartej o filozoficzną myśl Fryderyka Engelsa, Karola Marksa i Włodzimierza Lenina oraz wielu kopistów tych myśli trwale zaistniały w systemie polityczno-gospodarczym, społeczno-kulturowym mieszkańców Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej wyrażając się setkami postaw i zachowań społeczeństwa polskiego w rozmaitym stopniu uświadomienia tego zjawiska.
Komunizm (socjalizm) funkcjonujący realnie w PRL na trwałe zapisał się w pamięci Polaków i innych narodów zamieszkujących Polskę. Pozostawił moc wspomnień i refleksji sadowiących się na rozmaitych płaszczyznach przeżycia i przeżywania. Wydaje się, że stopień destrukcji spowodowany istotą tej ideologii odcisnął skuteczne piętno w krajobrazie kulturowym społeczeństwa polskiego.
Z tego, między innymi, powodu Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II podejmuje próbę całościowego ogarnięcia zjawisk politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych nierozerwalnie towarzyszących społeczeństwu polskiemu w dziejach temporalnie określonych efemerycznym, aczkolwiek znaczącym, bytem PRL. Realizację tego przedsięwzięcia, poza systematycznymi badaniami, zamierzamy zrealizować na gruncie organizacji cyklicznej, ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „Oblicza utopii i obłudy”. W zamiarze organizatorów chodzi o wszelkie obszary historii, gospodarki, polityki społecznej i kultury w PRL, mechanizmy ich funkcjonowania na wszystkich poziomach i płaszczyznach życia społecznego, mechanizmy umożliwiające istnienie systemu. W istocie swej chcielibyśmy wskazać zwłaszcza na takie pola tematyczne jak:
- filozoficzne podstawy funkcjonowania tego systemu w Polsce (wraz z polskimi nurtami ideologii); definicja państwa, ustroju i systemu komunistycznego (socjalistycznego), rozwój i ewolucje tych myśli, główni ideolodzy;
- etykietyzacja Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i jej satelitów (ZSL i SD, a także Frontu Jedności Narodu);
- rola organizacji młodzieżowych w polityce wewnętrznej państwa i utrwalania systemu (ZMP, Służba Polsce, ZHP, ZMS, ZMW);
- „miłość” do ZSRR oraz tzw. narodów radzieckich;
- zmitologizowana rola Układu Warszawskiego i RWPG;
- relacje Państwo – Kościół (oficjalne i prywatne);
- manipulacje uczuciami na gruncie ludowego antysemityzmu i holokaustu;
- zbliżenie się do prawdy o polityce społecznej;
- Public relations jako forma komunikacji w życiu codziennym PRL;
- polityzacja nauki, nauka na usługach PZPR;
- literatura, sztuki plastyczne, architektura, film, teatr, muzyka, pieśniarstwo i piosenki, muzea, biblioteki i domy kultury;
- kultura „oficjalna”, „nowomowa”, propaganda (polityczna, gospodarcza, społeczna) i rola mediów;
- kultura drugiego obiegu (kultura kontestacji, bikiniarstwo, sztuka a vista, Pomarańczowa Alternatywa i inne);
- informacja zewnętrzna (RWE, Głos Ameryki, Radio Tirana)
- „święto” (rytualizacja zachowań, akademie, rocznice, nadawanie odznaczeń, sakralność świeckich obyczajów, rytualizacja zachowań na każdym szczeblu administracji państwowej i partyjnej);
- cenzura (Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk), fałszowanie danych;
- nadawanie nazw niektórym (wybranym) miejscowościom w PRL;
- zakłamanie dotyczące sportu, lecznictwa, produkcji przemysłowej (gospodarka planowa i jej etykieta) i rolnej oraz meteorologii;
- zakłamania dotyczące gospodarki leśnej, koszmar życia rodzin robotników leśnych, osadnictwo i budownictwo osiedli leśnych w PRL;
- mitologizacja sił zbrojnych i obronności, sojusze militarne, kultura codzienna w LWP, folklor żołnierski, fala;
- socjalistyczna opieka zdrowotna, medycyna i opieka zdrowotna w ujęciu i odczuciu społecznym;
- budownictwo mieszkaniowe, motoryzacja i inne dziedziny;
- stosunek władzy i społeczeństwa do przemysłu państwowego (wielkiego i małego) oraz spółdzielczego i przedsiębiorczości prywatnej – absurdy funkcjonowania tej rzeczywistości;
- stosunek władzy i społeczeństwa do wszelkiej (towarowej) produkcji rolnej (PGR, SKR i gospodarstwa indywidualne, „kułactwo”) i przemysłowej, funkcjonowanie tego systemu w warunkach rozkradania i chronicznego braku dóbr (stosunek do własności państwowej);
- przodownicy pracy socjalistycznej, rekordziści, „beneficjenci”; dystrybucja dóbr, kartki żywnościowe, złoty jako „druga” waluta;
- stosunek władzy i społeczeństwa do handlu państwowego, spółdzielczego i prywatnego;
- moralność socjalistyczna; życie codzienne – obyczajowość, czas wolny (rola alkoholu, wczasów pracowniczych, wyjazdów zarobkowych do innych krajów socjalistycznych itp.);
- zawłaszczenie przez nowy system i aparat władzy wartości zastanych właściwych państwu polskiemu przed 1945 rokiem (np. tradycje patriotyczne – tu także wielopłaszczyznowe interpretacje patriotyzmu; godło, hymn);
- arogancja i przemoc władzy (UB, SB, WSI, MO, ZOMO);
- mitologizacja władzy – potoczne myślenie – („oni mogą więcej”, „rząd się sam wyżywi”, „urzędnicza pleśń”);
- stereotypizacja dziejów PRL, postaw władzy, kształtowania i utrwalania systemu;
- medializacja władzy;
- towary zastępcze, artykuły zastępcze (czemuś podobne);
- konsumpcja, wyżywienie (bary mleczne), wartość produktów żywnościowych, alkoholizacja społeczeństwa;
- a także inne nie przedstawione tutaj pola zagadnień realnie funkcjonujące w PRL.
W związku z tym zwracamy się do historyków wszelkich specjalności, historyków sztuki, etnologów, antropologów kultury, folklorystów, socjologów, kulturoznawców, filologów, literaturoznawców, prawników i wszystkich innych specjalistów, którzy zechcieliby wziąć merytoryczny i czynny udział w projektowanej konferencji, gdzie ujawniliby swoją humanistyczną wrażliwość na dzieje polskiego socjalizmu, jego społeczne przeżywanie i skutki. Chodzi bowiem nie tylko o ukazanie nieujawnionej, bądź nienapisanej historii Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ale także o mechanizmy pozwalające realnie funkcjonować systemowi utopii, obłudy i zakłamania. Spotkanie to ma nadto na celu sproblematyzowanie i upowszechnienie badań nad fenomenem dziejów i kultury PRL prowadzonych w różnych ośrodkach naukowych i przy użyciu różnych optyk teoretycznych.
Organizatorzy sugerują, by tematy wystąpień nosiły znaczny stopień uogólnienia, aczkolwiek interesują nas także referaty o tematyce szczegółowej, zwłaszcza gdy dotyczyć będą mało znanych epizodów historii i kultury PRL.
Termin nadsyłania zgłoszeń wraz z proponowanymi tematami wystąpień i ich ogólną charakterystyką określamy na 31 marca 2012 roku. Konferencja odbędzie się w dniach 19-21 maja 2012 roku w Centrum Obsługi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Łańsku; 11-034 Stawiguda.
Organizatorzy zapewniają wszelkie zabezpieczenie materialne i techniczne podczas konferencji i przewidują opłatę konferencyjną wysokości około 650 zł, co zostanie określone w kolejnym piśmie skierowanym do zainteresowanych udziałem w tym naukowym spotkaniu.
Wszelką korespondencję w tym względzie proszę kierować na adres: lysiakwojciech@kul.pl
Komitet organizacyjny
- dr Piotr Andrusieczko, ul. Szamotulska 85/9 60-566 Poznań
- dr Tomasz Siemiński, ul. Zamkowa 2, 77-100 Bytów
- dr Karol Walczak, ul. Wojska Polskiego 26/33, 62-800 Kalisz.
Z poważaniem
prof. dr hab. Wojciech Łysiak
