Informacja o realizacji projektu

„Afirmacja prawdy u podstaw samowychowania w ujęciu personalistycznym" (promotorski) (N 107 026 31/3295). Kierownik projektu prof. dr hab. Wojciech Chudy, a następnie ks. prof. dr hab. Andrzej Szostek. Główny wykonawca mgr Beata Hiszpańska. Termin realizacji: 12 IX 2006 - 11 III 2008 r.

Celem projektu było opracowanie monografii, w której została potwierdzona teza o fundamentalnym znaczeniu prawdy w procesie samowychowania. Problematykę przeanalizowano w czterech rozdziałach: 1. Znaczenie prawdy dla człowieka; 2. Człowiek wobec prawdy moralnej; 3. Samowychowanie a proces dojrzewania osobowego; 4. Prawda a samowychowanie. Aspektem zawężającym analizę była perspektywa personalistyczna, która pozwoliła na zdefiniowanie pojęcia prawdy, osoby oraz inne kluczowe pojęcia rozprawy.

W pierwszym rozdziale, w nawiązaniu do metafizyki klasycznej (na której personalizm jest nabudowany), ukazano znaczenie prawdy dla człowieka w ogólnym rozumieniu. Znaczenie to ujawnia się przede wszystkim w sferze poznania przedmiotowego, kiedy człowiek poznaje świat zewnętrzny jako określony i racjonalny. Istotna jest tutaj refleksyjna funkcja intelektu umożliwiająca konstruowanie sądu o przedmiocie, któremu przysługuje prawda lub fałsz w aspekcie obiektywnym oraz asercja (pewność) w aspekcie subiektywnym. Znaczące miejsce w podjętej problematyce zajmuje także relacja między człowiekiem a światem wartości, które kształtują go, nadają kierunek jego aktywności oraz określają jego relacje z drugim człowiekiem. Wskazanie na zdolność dostrzegania aksjologicznego wymiaru rzeczywistości, stanowi przesłankę potwierdzającą możność kierowania swoim rozwojem w odniesieniu do rozpoznanych wartości.

Kolejną przesłanką do uznania aktywności samowychowawczej człowieka, a tym samym konieczności określenia dla niego fundamentu, jest osobowy status człowieka. Zasadniczą sprawą jest tu określenie struktury osoby poprzez odwołanie się do intelektu, wolnej woli oraz godności. Równocześnie wyeksponowanie tych cech pozwoliło na odkrycie wymiaru moralnego, dla którego godność osobowa stanowi kryterium i fundament. Stopień moralności nie ma charakteru status quo, lecz konstytuuje się na skutek czynu osoby (rozumianego jako actus personae).

Trzecia część monografii dotyczy możliwości, a tym samym konieczności kierowania swoim rozwojem ze względu na osobowy wymiar istnienia człowieka. Jego bytowa przygodność oraz wielość przysługujących mu potencjalności, które domagają się „wydobycia" i spełnienia, uzasadnia podejmowanie działań wychowawczych, mających na celu wsparcie w rozwoju. Jednakże ze względu na rozumność i wolność oraz właściwą człowiekowi godność, zewnętrzne oddziaływania powinny być dopełnione przez aktywność samowychowania. Oba procesy stanowią pewne continuum i pozostają we współzależności, a nawet w znacznej mierze są procesami paralelnymi. Podjęcie odpowiedzialności za swój osobowy rozwój dokonuje się zasadniczo w dwojaki sposób: przez kształtowanie woli oraz relacji z drugim człowiekiem (tutaj: kształtowanie postawy miłości). Fundamentem tak dla prawej woli, jak i dla prawdziwej miłości może być wyłącznie prawda, a zasadniczo prawda o godności człowieka.

W części czwartej wywód koncentruje się na bezpośredniej relacji między prawdą a samowychowaniem. Głównym uzasadnieniem tego związku jest niezbędność prawdy w funkcji prawdomówności. W pierwszym rzędzie przeanalizowano faktyczną obecność prawdy w rzeczywistości społeczno-kulturowej z podkreśleniem związku tej rzeczywistości z samowychowaniem oraz z prawdą jako punktem odniesienia. Wskazano przy tym na znaczenie decyzji oraz wyboru podstawowego dla rozwoju osoby. Praktyczny aspekt tej pracy ujawnia się także w części dotyczącej relacji małżeńsko-rodzinnej, rzeczywistości społeczno-politycznej oraz eklezjalnej. Analizy te ujawniły, że funkcjonowanie tych instytucji dla dobra człowieka wymaga koniecznego związku z prawdą. W ten sposób potwierdzono prymarną rolę prawdy w aktywności samowychowawczej osoby.

Walorem rozprawy jest całościowy sposób ujęcia zagadnienia związku rozwoju człowieka z prawdą, przy wykorzystaniu istotnej dla tematu argumentacji filozoficznej i pedagogicznej. Równocześnie osadzenie problematyki w przygodności człowieka, może być inspirującym (wartościowym) dla dialogu między różnymi teoriami pedagogicznymi, ponieważ przygodność respektowana jest w wielu nurtach filozoficzno-pedagogicznych.

 

Autor: Stanisław Sarek
Ostatnia aktualizacja: 31.03.2009, godz. 12:20 - Stanisław Sarek