Relacja nauka - wiara. Nowe ujęcie dawnego problemu

Zapraszamy do lektury książki pt. Relacja nauka - wiara. Nowe ujęcie dawnego problemu pod red. ks. Jacka Golbiaka i Moniki Hereć. Monografia jest zbiorem referatów wygłoszonych podczas organizowanego w dniach 11-14 marca 2013 r. przez Koło Naukowe Studentów Filozofii Przyrody i Nauk Przyrodniczych oraz Koło Filozoficzne Studentów KUL 55. Tygodnia Filozoficznego pod hasłem Nauka i wiara - nowe ujęcie dawnego problemu.

 

 

Przedmowa

 

Dialog pomiędzy nauką i wiarą ma długą historię. Pewne - nace­chowane napięciami - etapy dialogu pomiędzy religijnym a naukowym obrazem świata mamy już poza sobą. Świat chrześcijański włączył w syntezę teologiczną jako integralną część określoną interpretację przyrody, choć pomiędzy syntezą teologiczną a interpretacją przyro­dy nie istniał żaden konieczny związek dedukcyjny. Jedność systemu była jednością świata chrześcijańskiego, który dawał pewnego rodzaju syntezę łączącą w całość koncepcję naturalnego porządku z koncepcją dobrego życia uwieńczonego zbawieniem wiecznym. S. Toulmin nazy­wa ten średniowieczny obraz świata: Cosmopolis - harmonią pomię­dzy porządkiem niebios (the Cosmos) oraz porządkiem spraw ludzkich (the Polis). Pojawienie się nauki nowożytnej oznaczało koniec średnio­wiecznego cosmopolis[1]. Dochodząc do wyników będących w pozornej sprzeczności z pewnymi elementami dawnej interpretacji świata, na­uka doprowadziła do ujawnienia się konfliktu. Tym samym konflikt ten postawił problem stosunków między nauką i wiarą, który nie mógł wystąpić dopóki wiedza była całkowicie zintegrowana z syntezą teolo­giczną. Problem ten został rozwiązany, gdy tylko zauważono, że nauka nowożytna stawia pod znakiem zapytania pewien sposób interpretowa­nia rzeczywistości a nie wiarę samą. Przywrócenie syntezy było moż­liwe i można było stworzyć nowy system, który włączyłby nową naukę do systemu teologii. Do tego jednak nie doszło. W rzeczywistości nowo­żytna nauka ukonstytuowała się poza teologią i filozofią, co dziś jest prawdą definitywnie uznaną.

 

J. Ladriere pisał, że w świecie chrześcijańskim problem stosunków między nauką i wiarą pojawiał się, gdy jakaś nowa teoria wydawała się przeczyć jakiejś koncepcji tradycyjnej, pozornie związanej z wiarą[2]. W każdym przypadku problem ten można było rozwiązać przez oczysz­czanie i oddzielanie płaszczyzny wiary od płaszczyzny nauki, określa­nie metody właściwej dla każdej z tych płaszczyzn i zasięgu twierdzeń należących do nich. Proces oczyszczania obrazu świata jaki daje wia­ra, usuwał obce z niej elementy, których związek z syntezą teologiczną miał jedynie przejściowe znaczenie historyczne. Równocześnie ujaw­niały się coraz większe możliwości nauki i coraz większa jej kompeten­cja, a wykruszały się stare syntezy, a przez to - ważne dziedziny świata chrześcijańskiego. Możemy uznać, że ten proces jest dziś zakończony. W tym też sensie można powiedzieć, że praktycznie biorąc dla wiary nie ma już problemu nauki. Stoimy dziś wobec rozróżnienia porząd­ków. Metody zostały precyzyjnie ustalone, krytyka epistemologiczna pokazała, jak sens twierdzeń zależy od stosowanych metod, i odtąd ża­den konflikt nie może powstać między treścią nauki a treścią wiary, które należą do zupełnie różnych płaszczyzn poznania. Zrezygnowano ze stylu dawnych syntez. Przyjęto jako rzecz oczywistą pewną niespój­ność, pewien brak ciągłości w doświadczeniu. Nie możemy powiedzieć, że nowy świat zajął miejsce dawnego. Raczej musimy stwierdzić, że powstało obok siebie wiele światów.

 

Jednym z propagatorów pokojowego współistnienia owych wielu światów składających się na bogactwo ludzkiej egzystencji był pra­cownik Instytutu Przyrodoznawstwa i Filozofii Przyrody KUL, ś.p. ks. arcybiskup Józef Życiński, Metropolita Lubelski, Wielki Kanclerz KUL. Twierdził, że chrześcijanin, który z jednej strony poddaje się działaniu zbawienia w całym wymiarze swego człowieczeństwa, po­winien również pozwolić kształtować się przez humanizm naukowy, który w oczach wiary chrześcijańskiej ma znaczenie jak najbardziej pozytywne.

 

Jan Paweł II powiedział „Nauka i wiara są darami Boga". Prze­wodniczący Centrum Kultury Naukowej im. Ettore Majorana w Erice na Sycylii, fizyk włoski, prof. Antonino Zichichi - przywołując te sło­wa stwierdził: „Żaden papież nie miał wcześniej odwagi postawić na­ukę i wiarę na piedestałach o jednakowej godności". Pojawia się nowa problematyka wobec wielości ludzkich doświadczeń, stawianych celów i projektów. Istnieje projekt wiary, projekt nauki, projekt polityki, itd. Jaki jest specyficzny charakter każdego z tych projektów, jaki jest spo­sób jego unifikacji i jak układają się one wzajemnie wobec siebie w kon­kretnej całości przeżywanej egzystencji?

 

Te pytania stawiają sobie autorzy artykułów, które prezentujemy w książce, i do lektury których serdecznie Państwa zapraszamy.

Monika Hereć, Jacek Golbiak

 

 

Spis treści

 

  • Celestino Migliore - „Zechciałeś objawić te rzeczy prostaczkom, czyli tym, którzy są zdolni widzieć sercem (por. Mt 11, 25)"
  • Andrzej Białas - Pochwała niespójności
  • Jakub Dziadkowiec - Procesualne źródła i emergentne perspektywy relacji nauka-wiara w filozofii Józefa Życińskiego
  • Andrzej Góźdź - Czas kwantowy
  • Stanisław Jaromi - Józef Życiński i herezja inteligentnego projektu
  • Ludwik Kostro - Absolut (wiedza - wiara)
  • Wojciech Kotowicz - Czy w racjonalnym świecie jest jeszcze miejsce dla wiary? Program filozoficzny Józefa Życińskiego
  • Anna Lemańska - Czy nauki przyrodnicze zagrażają wierze w Boga?
  • Damian Leszczyński - Dziedzictwo Frankensteina. O scjentystycznej eschatologii
  • Piotr Moskal - Relacja rozum — wiara
  • Marek Słomka - Fides et ratio — Jan Paweł II i abp Józef Życiński
  • Leszek M. Sokołowski - Czy można być chrześcijaninem w wielkim wszechświecie?
  • Adam Świeżyński - Czy cud można wyjaśnić naukowo?
  • Jacek Wojtysiak, Miłosz Hołda - Czy nauka zakłada Boga?

 



[1] S. Toulmin, The hidden agenda of modernity, Free Press, New York 1990, s. 67 - 69.

[2] J. Ladriere, Nauka, swiat i wiara, tłum. A. Paygert, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1989, s. 18 - 35.

Autor: Andrzej Zykubek
Ostatnia aktualizacja: 14.03.2014, godz. 09:56 - Andrzej Zykubek