ARTYKUŁY // ARTICLES


  

Piotr ZIELIŃSKI (2007). Wpływ barw otoczenia na reakcje fizjologiczne i zachowanie – przegląd badań i próba oceny Roczniki Psychologiczne, 10, 2, 11-25.

 

Streszczenie: W psychologii barw znanych jest wiele teorii dotyczących wpływu barwy otoczenia na fizjologię, reakcje emocjonalne i zachowanie człowieka. Wiedza na ten temat może mieć, potencjalnie, różnorodne zastosowania praktyczne, nie jest jednak, jak dotąd, oparta na mocnych podstawach empirycznych. Artykuł prezentuje przegląd dostępnych w literaturze badań, odnoszących się do wpływu barw otoczenia i barw obiektów znajdujących się w tym otoczeniu na reakcje i zachowanie odbiorcy, a także próbę podsumowania ich wyników i zasygnalizowania podstawowych problemów, które należałoby uwzględnić w przyszłych badaniach.

Słowa kluczowe: barwa, kolor, psychologia barw, wpływ środowiska.


  

Kinga TUCHOLSKA (2007). Osobowościowe korelaty wyznaczników kompetencji temporalnych – interpretacja wyników analizy kanonicznej Roczniki Psychologiczne, 10, 2, 27-57.

 

Streszczenie: W prezentowanym projekcie badawczym poszukiwano odpowiedzi na pytanie o zakres i stopień współzależności pomiędzy kompetencjami temporalnymi (ujmowanymi Kwestionariuszem Kompetencji Temporalnych Z. Uchnasta i K. Tucholskiej) a wybranymi wymiarami osobowości, mierzonymi: Kwestionariuszem Poczucia Koherencji SOC-29 A. Antonovsky’ego, Testem Przymiotnikowym ACL H. G. Gougha i A. B. Heilbruna oraz Inwentarzem Osobowości NEO-PI-R P. T. Costy i R. R. McCrae. Zgromadzone w toku badań wyniki 239-osobowej grupy studentów poddano analizie korelacji kanonicznej. Przeprowadzone analizy dały postawy do dokładnego określenia osobowościowych korelatów kompetencji w przeżywaniu czasu. W świetle prezentowanych badań kompetencje temporalne okazują się zmienną istotną dla diagnozowania adekwatności funkcjonowania i skuteczności działania jednostki.

Słowa kluczowe: kompetencje temporalne, poczucie koherencji, koncepcja siebie, „Wielka Piątka”.


  

Sławomir ŚLASKI (2007). Zbigniew ZABOROWSKI, Związki form samoświado- mości z sytuacjami i ich wpływ na atrybucję Roczniki Psychologiczne, 10, 2, 59-70.

 

Streszczenie: Samoświadomość w teorii Z. Zaborowskiego (CF) nie stanowi jednolitej struktury, ale jest układem dynamicznych procesów, i można w niej wyodrębnić określone treści (wewnętrzne i zewnętrzne), które uporządkowane są za pomocą różnych form samoświadomości: indywidualnej, zewnętrznej, refleksyjnej i obronnej. Prezentowane w artykule badania pokazują związek, jaki zachodzi między samoświadomością (forma refleksyjna, indywidualna i zewnętrzna) a atrybucją.

Słowa kluczowe: samoświadomość, atrybucja.


  

Dariusz KROK (2007). Psychologiczna analiza perswazji w przekazie informacji religijno-moralnych Roczniki Psychologiczne, 10, 2, 71-92.

 

Streszczenie: Badania nad perswazją pokazują, że wpływ werbalnych i niewerbalnych komunikatów na postawy odbiorców może zależeć od zaangażowania odbiorców w omawianą problematykę. Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie procesu perswazji, który zachodzi w trakcie przekazu informacji religijno-moralnych. W badaniach wzięto pod uwagę wokalny styl przekazu, jakość argumentów oraz zaangażowanie odbiorców w problematykę religijną. W trakcie eksperymentu osoby słuchały nadawcy prezentującego komunikaty perswazyjne. Manipulowano wokalnym stylem przekazu (styl partnerski vs styl apodyktyczny) oraz jakością argumentów (argumenty mocne vs argumenty słabe). Dodatkowo osoby badane podzielono na dwie grupy: silnie i słabo zaangażowane w problematykę religijną. Wyniki uzyskane w zakresie efektów perswazyjnych pokazały, że osoby silnie zaangażowane przetwarzają zarówno informacje werbalne, jak i niewerbalne w torze centralnym, natomiast osoby słabo zaangażowane – w torze peryferyjnym. Powoduje to większą zdolność odbioru informacji werbalnych i wokalnych w tej pierwszej grupie osób w porównaniu z drugą grupą.

Słowa kluczowe: perswazja, zmiana postaw, przekaz informacji religijno-moralnych, przetwarzanie informacji werbalnych i wokalnych.


  

Małgorzata SZCZEŚNIAK (2007). Wdzięczność w świetle wybranych koncepcji psychologiczno-społecznych Roczniki Psychologiczne, 10, 2, 93-111.

 

Streszczenie: Wprawdzie wdzięczność jest jedną z najbardziej „łączących” rzeczywistości, które regulują relacje międzyludzkie, i jako taka od dawna jest wysoce wartościowana w literaturze filozoficznej i teologicznej, to w dziedzinie psychologii przez długi czas nie cieszyła się zainteresowaniem. Status wdzięczności, jako „zapomnianej” i słabej emocji, powoli zaczął być przełamywany dzięki kilku wybitnym teoretykom, którzy zaoferowali wyjaśnienie zjawiska wdzięczności i zwrócili uwagę na istotne mechanizmy jej wzbudzania. Niniejszy artykuł jest przede wszystkim próbą historyczno-przeglądowej prezentacji wdzięczności w świetle wybranych koncepcji psychologiczno-społecznych, które zostały wypracowane przez takich autorów, jak Heider, Weiner, Maslow, Ortony, Emmons, McCullough, Fredrickson, Buck, Wojciszke i Kemper. Część historyczno-przeglądowa poprzedzona jest wstępem przedstawiającym zarys leksykalnych i filozoficznych ujęć wdzięczności.

Słowa kluczowe: wdzięczność, emocje złożone, atrybucje, intencjonalność.


  

Anna HUNCA-BEDNARSKA (2007). Zastosowanie J. E. Exnera „indeksu izolacji” do diagnozy schizofrenii Roczniki Psychologiczne, 10, 2, 113-132.

 

Streszczenie: Trudności w funkcjonowaniu społecznym chorych na schizofrenię są szeroko opisane w literaturze fachowej. Związane są one z samą istotą choroby, ale także mogą być wynikiem stygmatyzacji i braku wsparcia ze strony środowiska społecznego. J. E. Exner w ramach całościowego opracowania sposobu sygnowania i interpretacji testu Hermanna Rorschacha wprowadził indeks izolacji. Indeks ten dostarcza informacji dotyczących poglądów i reakcji badanych osób na środowisko społeczne. Exner nie łączy wysokości indeksu izolacji z byciem chorym na schizofrenię. Wobec trudności chorych na schizofrenię z funkcjonowaniem społecznym zasadne wydaje się sprawdzenie, czy w grupie osób chorych wartości indeksu izolacji są wyższe niż w grupie osób zdrowych – i to właśnie postawiono za cel niniejszej pracy. Przebadano 95 osób chorych na schizofrenię (40 kobiet i 55 mężczyzn) oraz 68 osób zdrowych (33 kobiety i 35 mężczyzn). Kryterium choroby była diagnoza lekarska według ICD-10. Za kryterium zdrowia przyjęto brak leczenia psychiatrycznego, dobre funkcjonowanie w pracy lub szkole oraz brak poważniejszych problemów psychologicznych. Postawiono trzy hipotezy badawcze: (1) chorzy na schizofrenię wykazują się wyższymi wartościami indeksu izolacji w porównaniu z grupą osób zdrowych; (2) podwyższenie wartości indeksu izolacji u chorych jest w większym stopniu związane ze „zmiennymi osobowościowymi”, takimi jak mniejsze zainteresowanie ludźmi i mniejsza reaktywność emocjonalna (większe wycofanie); (3) wyższe wartości indeksu izolacji łączą się z mniejszą ogólną emocjonalnością, zwłaszcza u osób chorych. Stwierdzono, że indeks izolacji nie jest związany z chorobą. Grupa osób chorych na schizofrenię nie różniła się pod tym względem od grupy osób zdrowych. Zaznaczyły się jednak istotne zależności między płcią badanych osób i ich stanem zdrowia a pojedynczymi kategoriami treściowymi wchodzącymi w skład indeksu. Wyodrębniono dwie podkategorie treściowe ze względu na ich znaczenie symboliczne („woda” i „kamień”). Podkategorie te istotnie zróżnicowały zdrowych i chorych mężczyzn. Nie potwierdzono jednoznacznie hipotezy drugiej, choć kierunek zależności był zgodny z oczekiwaniami, oraz hipotezy trzeciej. Osoby zdrowe i chore nie różniły się między sobą pod względem ogólnej emocjonalności, a zależność między wartością indeksu izolacji a emocjonalnością przybrała kierunek odwrotny od oczekiwanego. Wyniki te próbowano wyjaśnić jako efekt pewnego stylu percepcji i interpretacji plam, charakteryzującego się mniejszą dominacją formy.

Słowa kluczowe: test Rorschacha, schizofrenia, funkcjonowanie społeczne, emocjonalność.


  

Beata ZARZYCKA (2007). Skala Centralności Religijności Stefana Hubera Roczniki Psychologiczne, 10, 2, 133-157.

 

Streszczenie: Stefan Huber (2003) skonstruował Skalę Centralności Religijności (Centrality of Religiosity Scale) do pomiaru globalnej centralności oraz pięciu wymiarów religijności wyodrębnionych przez Ch. Glocka i Y. Starka (1965; Stark, Glock,1970): przekonań religijnych, modlitwy, doświadczenia religijnego, kultu i zainteresowań problematyką religijności. Prezentowany artykuł przedstawia polską wersję skali Hubera (C-15). Metoda została przetłumaczona zwrotnie, zgodnie z procedurą translacji. Wstępne wskaźniki trafności i rzetelności skali ustalono w badaniach 402 osób. Otrzymane wyniki potwierdziły wysoką moc dyskryminacyjną pozycji skali oraz wysoką homogeniczność i stabilność podskal. Globalna miara centralności także uzyskała wysokie wskaźniki psychometryczne. Trafność teoretyczną ustalono za pomocą analizy czynnikowej oraz współczynnika zgodności wewnętrznej. Uzyskane rezultaty potwierdziły zgodność polskiej wersji metody z oryginalną wersją niemiecką oraz adekwatność do zakładanego modelu teoretycznego. Trafność kryterialna została ustalona za pomocą korelacji z innymi metodami do badania religijności: Skalą Intensywności i Centralności Postawy Religijnej W. Prężyny, Skalą Kryzysu Religijnego W. Prężyny, Skalą Relacji do Boga D. Hutsebauta oraz Skalą Przekonań Postkrytycznych D. Hutsebauta. Uzyskane wskaźniki psychometryczne potwierdziły wysoką trafność i rzetelność prezentowanego narzędzia.

Słowa kluczowe: religijność, centralność religijności, pomiar religijności.


  

 

ARTYKUŁ DYSKUSYJNY // FOCUS ARTICLE


  

Piotr JAŚKOWSKI (2007). Czy psychologia polska przetrwa do 2026 roku? Roczniki Psychologiczne, 10, 2, 159-172.

 

Streszczenie: W opinii autora polską psychologię jako dyscyplinę naukową charakteryzuje negatywne zjawisko, które w znacznym stopniu utrudnia jej rozwój. Jest to automarginalizacja oznaczająca ograniczenie komunikacji naukowej do wyłącznie polskiego środowiska naukowego poprzez publikowanie oryginalnych prac badawczych w przeważającej mierze w polskojęzycznych czasopismach naukowych.

Słowa kluczowe: polityka naukowa, psychologia.

Autor: Stanisław Sarek
Ostatnia aktualizacja: 30.05.2013, godz. 07:44 - Karol Juros