ARTYKUŁY


 

Wacław BĄK (2008). Teoria ukierunkowań regulacyjnych E. Tory Higginsa Roczniki Psychologiczne, 11, 1, 7-38.

 

Streszczenie: Zaproponowana przez E. Tory Higginsa teoria ukierunkowań regulacyjnych, rozróżnia dwie odrębne strategie (systemy) samoregulacji: (1) promocyjne i (2) prewencyjne ukierunkowanie regulacyjne. Pierwsza związana jest z koncentracją na ideałach, osiągnięciach, aspiracjach i wzroście, natomiast druga – z koncentracją na powinnościach, zobowiązaniach, odpowiedzialności, ochranianiu i bezpieczeństwie. Artykuł prezentuje najważniejsze tezy teorii oraz wyniki wybranych badań dotyczących znaczenia ukierunkowań regulacyjnych dla procesów poznawczych i decyzyjnych, różnych aspektów realizacji celów, a także dla emocji, formułowania ocen i wartościowania obiektów. Ostatnia część ma charakter dyskusyjny i koncentruje się na ocenie teorii Higginsa, jej związków z innymi modelami samoregulacji oraz miejsca w szerszym kontekście zmiennych osobowościowych i temperamentalnych.

Słowa kluczowe: samoregulacja, ukierunkowania regulacyjne, Higgins.


 

Katarzyna SKRZYPIŃSKA (2008). „Dokąd zmierzam?” – duchowość jako wymiar osobowości Roczniki Psychologiczne, 11, 1, 39-57.

 

Streszczenie: Poszukiwanie i opis wymiarów osobowości stanowi jeden z podstawowych oraz najintensywniej eksploatowanych problemów współczesnej psychologii. Przy czym badacze coraz częściej zwracają uwagę na istotność pytania o sens życia, jako dominującego w wielu – zwłaszcza krytycznych – momentach zaburzających prawidłowe funkcjonowanie osobowości. Z poszukiwaniem sensu biegu wydarzeń wiąże się duchowość człowieka – sfera do tej pory najczęściej badana jako element religijności bądź jako transcendentny wymiar ludzkiego doświadczania. Jednak wiele badań sugeruje, że duchowość może stanowić odrębny wymiar osobowości człowieka, odgrywający bardzo ważną rolę w procesie zaspokajania potrzeby poczucia bezpieczeństwa, sensu życia, potrzeb emocjonalnych, poznawczych czy wreszcie związanych z projektowaniem życiowych celów. Pojęcie egzystencjalnej i duchowej inteligencji ma zatem służyć zobrazowaniu zjawisk, które pozwalają na analizowanie i rozwiązywanie problemów sensu i wartości. Jednocześnie narzędziami wykorzystywanymi w tym procesie jest inteligencja racjonalna i emocjonalna.

Słowa kluczowe: osobowość, duchowość, duchowa inteligencja, egzystencjalna inteligencja, sens życia.


 

Przemysław BĄBEL (2008). Efekt placebo: fakt czy artefakt? Roczniki Psychologiczne, 11, 1, 59-76.

 

Streszczenie: Od momentu opublikowania w 1955 r. artykułu H. K. Beechera pt. The powerful placebo przez ponad 40 lat powszechne było przekonanie o istnieniu i ogromnej sile efektu placebo. Przełom XX i XXI wieku przyniósł jednak publikacje kwestionujące nie tylko siłę efektu placebo, ale nawet jego istnienie. Zapoczątkowały one ożywioną dyskusję na temat realności i siły efektu placebo. Celem niniejszego artykułu jest próba podsumowania toczącej się przez 10 lat debaty wśród badaczy placebo, a w rezultacie znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy efekt placebo istnieje, a jeśli tak, to czy jest on wystarczająco silny, by mieć jakiekolwiek znaczenie kliniczne.

Słowa kluczowe: efekt placebo.


 

Anna HUNCA-BEDNARSKA (2008). Poczucie wyobcowania u rodziców osób chorych na schizofrenię paranoidalną Roczniki Psychologiczne, 11, 1, 77-94.

 

Streszczenie: Za pomocą projekcyjnego testu Hermanna Rorschacha przebadano 31 par rodziców mających dziecko chore na schizofrenię paranoidalną oraz 21 par rodziców mających tylko zdrowe dzieci. Obie grupy porównano pod kątem wysokości wskaźnika izolacji oraz wskaźnika egocentryczności. Wybrano te aspekty uzyskanych wyników, ponieważ odnoszą się one do postaw i odczuć związanych z relacjami społecznymi. Rodziny, w których pojawia się schizofrenia, nierzadko bowiem charakteryzują się zakłóceniami w procesie komunikowania się, wyizolowaniem społecznym i mniej wyraźnymi postawami prospołecznymi. Stwierdzono wyższe wartości indeksu izolacji w grupie rodziców mających chore dziecko (różnica zbliżała się do istotności). Przeanalizowano poszczególne składniki treści należące do indeksu izolacji. Okazało się, że rodzice chorych dzieci, a zwłaszcza ojcowie, istotnie częściej mówili o widzianych w plamach chmurach oraz istotnie rzadziej w swoich wypowiedziach wykorzystywali kategorię treściową „człowiek”. Fakt ten może świadczyć o osobowościowym, a nie sytuacyjnym uwarunkowaniu poczucia izolacji. Wysokość wskaźnika egocentryczności nie różnicowała obu badanych grup. Poruszono także problem psychologicznej interpretacji różnej treści i cech wypowiedzi. Wskazano na potrzebę humanistycznych badań nad znaczeniami.

Słowa kluczowe: schizofrenia, rodzice osób chorych, test Rorschacha, emocjonalność, egocentryczność.


 

Piotr PRÓCHNIAK (2008). Stosunek do śmierci osób uprawiających ekstremalne sporty Roczniki Psychologiczne, 11, 1, 95-104.

 

Streszczenie: Celem przeprowadzonych badań było poznanie stosunku do śmierci osób uprawiających ekstremalnie ryzykowne sporty. W badaniach własnych wzięło udział 83 sportowców ekstremalnych: wspinaczy wysokogórskich, spadochroniarzy, wind- i kitesurferów, nurków. Grupa kontrolna składała się ze 134 osób, które nie angażowały się w uprawianie ryzykownej aktywności. Badane osoby wypełniły Kwestionariusz Stosunku do Śmierci, który zawierał następujące wymiary: lęk przed śmiercią, preferowanie rodzaju śmierci, przekonanie o kontroli śmierci, kontemplacja śmierci, wiara w życie po śmierci i paranormalne przekonania o śmierci. Cztery wymiary stosunku do śmierci odróżniają badane grupy: preferowanie rodzaju śmierci, przekonanie o kontroli śmierci, kontemplacja śmierci i paranormalne przekonania na temat śmierci.

Słowa kluczowe: podejmowanie ryzyka, stosunek do śmierci.


 

Agnieszka LIPIŃSKA-GROBELNY (2008). Wybrane determinanty stylów zachowań komunikacyjnych przedstawicieli handlowych  Roczniki Psychologiczne, 11, 1, 105-126.

 

Streszczenie: Autorka artykułu, wykorzystując z jednej strony koncepcję D. W. Merrilla i R. Reida, która została przygotowana z myślą o przedstawicielach handlowych, doradcach ubezpieczeniowych i menedżerach, z drugiej zaś odwołując się do teorii osobowości H. G. Gougha, H. J. Eysencka, J. B. Rottera oraz klimatu organizacyjnego D. A. Kolba, szuka odpowiedzi na pytanie, co wyznacza style komunikowania przedstawicieli handlowych. Badania przeprowadzono z udziałem 188 osób (70 kobiet i 118 mężczyzn). Otrzymane rezultaty potwierdziły przydatność zastosowanego modelu i wskazały na szereg zmiennych szczególnie ważnych dla określonego sposobu komunikowania. Najbardziej preferowanym przez przedstawicieli handlowych stylem komunikowania okazał się styl ekspresyjny, najmniej – styl analityczny. Natomiast listę najważniejszych wyznaczników komunikowania przedstawicieli handlowych otwiera ekstrawersja-introwersja, wydajność umysłowa, wspierający lub pośredni klimat organizacyjny oraz poziom dominacji.

Słowa kluczowe: determinanty osobowościowe i organizacyjne, style zachowań komunikacyjnych.


 

 

ARTYKUŁ DYSKUSYJNY


 

Piotr SZAROTA (2008). Wielka Piątka – stare problemy, nowe wątpliwości Roczniki Psychologiczne, 11, 1, 127-138.

 

Streszczenie: Artykuł dotyczy obecnego statusu pięcioczynnikowego modelu osobowości, zwanego Wielką Piątką. Nakreślona została krótka historia podejścia oraz przybliżone niektóre z pojawiających się w literaturze psychologicznej zarzutów i wątpliwości, m.in. problem kulturowej uniwersalności modelu, kwestia optymalnej liczby czynników i wykorzystania modelu w diagnostyce psychologicznej.

Słowa kluczowe: teorie osobowości, Wielka Piątka, pomiar osobowości.


  

 

ODPOWIEDŹ AUTORA 


   

Piotr SZAROTA (2008). Patrząc w przyszłość  Roczniki Psychologiczne, 11, 1, 173-178. 

Autor: Stanisław Sarek
Ostatnia aktualizacja: 29.05.2013, godz. 08:24 - Karol Juros