ARTYKUŁY


  

Władysław Jacek PALUCHOWSKI (2010). Diagnoza oparta na dowodach empirycznych - czy potrzebny jest „polski Buros"? Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 7-27.

 

Streszczenie:Celem artykułu jest opis diagnozowania w praktyce psychologicznej. Artykuł skupia się na dwóch istotnych problemach diagnozowania opartego na dowodach empirycznych. Pierwszy z nich to zastosowanie EMB w psychologii. Drugi to opis działań i osiągnięć Buros Institute of Mental Me­asurements. Poddano też dyskusji implikacje dla przyszłości diagnozowania w polskiej praktyce psychologicznej.

Słowa kluczowe: diagnoza oparta na dowodach empirycznych - czy potrzebny jest „polski Buros"? diagnozowanie, EBA, EBM.

 


  

Andrzej PANKALLA, Joanna GROŃSKA-TURUNEN (2010). Sisu - fińska emocja kulturowa i jej mitoanaliza w koncepcji R. Shwedera. Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 29-53.

 

Streszczenie: Celem artykułu jest ukazanie znaczenia fińskiej emocji kulturowej sisu („wytrzymałość", „odwaga", „upór", „determinacja") i odczytanie jej w ramach założeń psychologii kulturowej emocji R. Shwe-dera. Traktowanie emocji jako determinowanych kulturowo skryptów i zastosowanie mitoanalizy (Shweder, Haidt 2005) stwarza narzędzie umożliwiające badanie i adekwatne rozumienie emocji kulturowych. Rozbiór emocji na człony narracyjne umożliwia precyzyjne zdefiniowanie i odczy­tanie znaczenia emocji kulturowych - nawet tak złożonych, jak sisu.

Słowa kluczowe: sisu, psychologia kulturowa, Richard Shweder, fińska emocja kulturowa, psy­chologia mitu, mitoanaliza.

 


  

Andrzej JASTRZĘBSKI (2010). O pewnej próbie stworzenia metapsychologii. Adrian van Kaam post mortem. Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 55-72.

 

Streszczenie: Niedawno zmarły Adrian van Kaam CSSp był jednym z przedstawicieli kierunku fenomenolo-giczno-egzystencjalnego w psychologii. Jego prace wpisują się w początki nurtu psychologii huma­nistycznej oraz egzystencjalnej w Stanach Zjednoczonych, a postulowany przez niego dialog z filo­zofią jest charakterystyczny dla tego okresu dziejów psychologii. Projekt badawczy van Kaama był jednakże o wiele bardziej ambitny, podobny w swych założeniach do propozycji antropologii wielo­wymiarowej V. Frankla. Chodziło mu o stworzenie metateoretycznej bazy dla możliwie wszystkich z natury nieporównywalnych do siebie ujęć psychologicznych w celu umożliwienia im owocnego dialogu. Propozycje van Kaama nie spotykały się jednak z entuzjastycznym przyjęciem środowisk psychologicznych, a sam ich autor bywa jedynie okazjonalnie wzmiankowany w publikacjach doty­czących tego okresu historii psychologii. Prezentowany artykuł jest próbą przybliżenia polskiemu czytelnikowi zarówno dorobku naukowego van Kaama na polu psychologii teoretycznej, psycho­terapii oraz teorii duchowości, jak i odpowiedzi na pytanie, dlaczego jego naukowe dociekania nie odbiły się szerokim echem w historii psychologii.

Słowa kluczowe: fenomenologia, egzystencjalizm, antropologia psychologiczna, filozofia, byt ludzki.

 


 

Jolanta TOMCZUK-WASILEWSKA (2010). Przegląd narzędzi do pomiaru poczucia humoru. Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 73-100.

 

Streszczenie: 

Celem artykułu jest opis narzędzi do badania poczucia humoru. Metody zaprezentowano w po­rządku uwzględniającym chronologię ich powstawania: od jakościowych, takich jak dzienniki i wywiady, przez kwestionariusze, miary rozumienia i doceniania humoru, testy wykonawcze do mierzenia humoru jako zdolności, metody opisu i samoopisu aż po alternatywne techniki do po­miaru poczucia humoru. Ostatnia część artykułu dotyczy implikacji metodologicznych, wynikłych z badań nad humorem. Nawiązują one do doboru i wartości metod oraz aspektów humoru, które są pomijane we współczesnych podejściach teoretycznych i empirycznych.

Słowa kluczowe: poczucie humoru, narzędzia do pomiaru humoru, kwestionariusze do pomiaru poczucia humoru.

 


  

Oleg GORBANIUK, Jolanta DŁUGOBORSKA (2010). Atrybucja przyczyn sytuacji kryzysowych w przedsiębiorstwach. Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 101-123.

 

Streszczenie: 

W ramach 5-czynnikowego eksperymentu, manipulując opisami ośmiu sytuacji kryzysowych i trzema czynnikami (powszechność, wybiórczość, spójność), sprawdzano, w jaki sposób wpływają one na postrzeganie przyczyn negatywnych zdarzeń w przedsiębiorstwie. W badaniach wzięło udział 400 studentów. Wyniki badań wykazały wyraźną tendencję do upatrywania przyczyny sytu­acji kryzysowej w podmiocie gospodarczym - bez względu na racjonalne przesłanki. Pod­stawowymi czynnikami warunkującymi kierunek atrybucji przyczynowej była specyfika sytuacji kryzysowej i informacja na temat spójności. Najmniej istotna w procesie atrybucji okazała się informacja o powszechności zdarzenia. Wyniki badań są konfrontowane z normatywnymi ocze­kiwaniami wynikającymi z modelu współzmienności Kelleya.

Słowa kluczowe: atrybucja przyczynowa, powszechność, wybiórczość, spójność, sześcian Kelleya, sytuacja kryzysowa, przedsiębiorstwo, eksperyment.

 


  

Krystian BARZYKOWSKI, Agnieszka LEŚNIAK, Agnieszka NIEDŹWIEŃSKA (2010). Rola wskazówek i przekonań w długotrwałej pamięci cen. Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 125-144.

 

Streszczenie: W badaniach pamięci cen sprzed lat osoby mają skłonność do przypominania sobie cen jako niż­szych niż były w istocie. Celem dwóch przeprowadzonych eksperymentów była analiza czynników wpływających na tę tendencyjność. Założono, że zaniżanie wynika z nietrafnej lokalizacji okresu, z którego cena ma być przywołana, oraz z przekonania o ciągłym i znaczącym wzroście cen. Zgod­nie z przewidywaniami, tendencja do zaniżania osłabła, gdy badanym podano dodatkowe wska­zówki czasowe, i nie wystąpiła w odniesieniu do produktu uważanego za taniejący. Uzyskane wy­niki są spójne z asocjacyjną teorią pamięci cen Kempa (1999), zasadą specyficzności kodowania (Tulving, Thompson, 1973) oraz ujęciami pamięci podkreślającymi rolę prywatnych teorii zmiany w przypominaniu (Ross, 1989).

Słowa kluczowe: ceny, pamięć, wskazówki czasowe, teoria zmiany.

 


  

Magdalena SZUBIELSKA (2010). Zdolności wyobrażeniowe niewidomych dzieci w zakresie skaningu i rotacji kształtu dotykanych obiektów. Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 145-160.

 

Streszczenie: 

W badaniach zaprezentowanych w artykule podjęto zagadnienie zdolności wyobrażeniowych nie­widomych dzieci w zakresie skaningu i rotacji kształtu obiektów percypowanych dotykowo. Stwierdzono, że im starsze jest dziecko, tym lepiej różnicuje ono kształty dotykanych obiektów, ale jedynie w sytuacji, gdy kształty te względem siebie obrócono. Uzyskane wyniki wskazują na to, iż u niewidomych dzieci w okresie szkolnym doskonali się zdolność rotacji, zaś umiejętność skaningu jest osiągnięciem wcześniejszym rozwojowo. Zaobserwowano również, że trafność identyfikacji kształtu obiektów jest większa w sytuacji, gdy są one ustawione względem siebie w tej samej pozy­cji, niż gdy znajdują się w różnych pozycjach. Rotacja umysłowa stanowi więc dla niewidomych dzieci trudniejszą do wykonania operację wyobrażeniową niż skaning przestrzeni.

Słowa kluczowe: niewidomi, wyobraźnia przestrzenna, skaning, rotacja, percepcja dotykowa.

 


  

Dariusz KROK (2010). System wartości a poznawcze i społeczne wymiary religijności. Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 161-182.

 

Streszczenie: Pojęcia wartości i religijności wydają się ze sobą powiązane, zarówno na poziomie strukturalnym, jak i funkcjonalnym. Wartości, będąc czynnikami motywacyjnymi, mogą wpływać na strukturę religijności i określać jej charakter. Jednocześnie religia - jako system pojęć i standardów zachowań - dostarcza stabilnego oparcia dla hierarchii wartości. Celem niniejszego artykułu jest zbadanie powiązań wartości z poznawczymi i społecznymi wymiarami religijności, a także określenie charak­teru i siły tych relacji. Badania przeprowadzono wśród 247 osób (kobiety i mężczyźni) w wieku 18-56 lat. W badaniach zastosowano trzy narzędzia: Skalę Wartości Schelerowskich, Skalę Prze­konań Postkrytycznych oraz Skalę Centralności Religijności. Rezultaty badania wskazują na związ­ki systemu wartości z poznawczym i społecznym funkcjonowaniem jednostki w zakresie życia reli­gijnego. Wartości hedonistyczne wiążą się ze stylem myślenia charakteryzującym się krytycznym podejściem do treści religijnych i relatywnym rozumieniem zagadnień transcendentnych, a także z intensywnością praktyk religijnych i form kultu. Wartości święte, religijne i patriotyczne związane są ze stylem myślenia odznaczającym się stabilnością i akceptacją treści religijnych, ale także z refleksyjnym podejściem do rzeczywistości transcendentnej. Istotnym rezultatem badań było wskazanie, że system wartości jest silniej związany ze społecznymi niż poznawczymi wymiarami religijności.

Słowa kluczowe: system wartości, religijność, poznawcze wymiary religijności, społeczne wymiary religijności.

 


 

Aleksandra PILARSKA (2010). Cechy samoświadomości a nasilenie symptomów depresji. Roczniki Psychologiczne, 13, 2, 183-199.

 

Streszczenie: Niniejszy artykuł zawiera empiryczną analizę relacji pomiędzy samoświadomością a depresją. Prezentuje on wyniki badań grupy nieklinicznej (N = 76) oraz klinicznej pacjentów z diagnozą epizodu depresyjnego (N = 15). W badaniach wykorzystano Skalę Samoświadomości (Zaborowski, 1989) oraz kwestionariusz Center for Epidemiological Studies - Depression (Radloff, 1977). Celem badań była odpowiedź na dwa pytania. Pierwsze dotyczyło możliwości wyodrębnienia specyficz­nych konfiguracji opartych na charakterystykach samoświadomości, drugie zaś odnosiło się do mo­żliwości powiązania otrzymanych konfiguracji ze stopniem nasilenia symptomów depresji. Analiza klasyfikacyjna dała podstawy do wyodrębnienia w grupie nieklinicznej trzech skupień różniących się istotnie zarówno poziomem wszystkich form samoświadomości, jak i nasileniem symptomów depresji. Ponadto okazało się, że profil samoświadomości skupienia o najwyższym wskaźniku de­presji jest zbieżny z profilem samoświadomości pacjentów depresyjnych.

Słowa kluczowe: paradoks samoświadomości, samoświadomość, depresja.

Autor: Karol Juros
Ostatnia aktualizacja: 12.12.2012, godz. 21:24 - Karol Juros