Agnieszka PLUTA (2012). Mechanizmy poznawcze teorii umysłu. Roczniki Psychologiczne, 15, 1, 7-30.

 

Streszczenie: Celem artykułu jest zapoznanie polskiego czytelnika ze stanem wiedzy dotyczącym mechanizmów poznawczych leżących u podstaw teorii umysłu. W artykule omówiono zarówno koncepcje teoretyczne będące podstawą rozumienia zdolności do dokonywania atrybucji stanów mentalnych innych osób, jak i najnowsze badania wykorzystujące metody neuroobrazowania mózgu (funkcjo­nalny rezonans magnetyczny, przezczaszkową stymulację magnetyczną) oraz badania pacjentów z uszkodzonym mózgiem. Dyskutowane są kolejno wyniki badań odnosząe się do: a) mózgowej lokalizacji teorii umysłu, b) relacji między teorią umysłu a funkcjami wykonawczymi oraz języ­kiem, c) dysocjacji między poznawczym a emocjonalnym komponentem teorii umysłu. Na pod­stawie przeglądu literatury przedmiotu opisano również wyzwania i trudności metodologiczne, które towarzyszą badaniom nad mózgowym podłożem teorii umysłu w normie i w patologii.

Słowa kluczowe:teoria umysłu, funkcjonalny rezonans magnetyczny, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, funkcje wykonawcze, funkcje językowe, uszkodzenie mózgu.

 


 

Adriana SCHETZ (2012). Percepcja bez wrażeń zmysłowych. „Nowa psychologia” J. J. Gibsona. Roczniki Psychologiczne, 15, 1, 31-53.

 

Streszczenie: Artykuł stanowi omówienie faz rozwoju nowego, w latach 1950-1980, podejścia do zagadnienia percepcji wzrokowej, które zaproponował amerykański psycholog James J. Gibson. Odnoszący się z dużym sceptycyzmem do wyrosłej na gruncie filozofii idealistycznej kategorii wrażenia zmysło­wego, Gibson znany jest ze swojej ekologicznej teorii percepcji, w której zaciera się granica między podmiotem i środowiskiem. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę z tego, że nawiązując do podstawowych założeń psychologii postaci, sformułował on wiele idei, które są w stosunku do niej nowatorskie, a przeprowadzona przez niego drobiazgowa analiza pojęcia ekosystemu bardziej zbliża go do postaciowców, niż wymierzona w kategorię Gestalt krytyka go od nich oddala.

Słowa kluczowe: James J. Gibson, percepcja, ekologiczna teoria percepcji, psychologia postaci, motoryczna teoria percepcji, kontrola działania, żywy obraz siatkówkowy, zmysły jako systemy percepcyjne, ustrukturowany strumieńświetlny, niezmienniki percepcyjne.

  


 

Krystian BARZYKOWSKI, Agnieszka NIEDŹWIEŃSKA (2012). Przegląd badań nad mimowolnymi wspomnieniami autobiograficznymi. Perspektywy badawcze. Roczniki Psychologiczne, 15, 1, 55-74.

 

Streszczenie: Przedmiotem artykułu są wspomnienia autobiograficzne powstające spontanicznie, bez wcze­śniejszej intencji ich przywołania, w populacji osób zdrowych. Mimowolne wspomnienia odróż­niono od wspomnień intruzywnych oraz wspomnień proustowskich. Zaprezentowano podstawowe obszary badawcze w dziedzinie wspomnień mimowolnych, stosowane w ich obrębie metody oraz najważniejsze wyniki dotychczasowych badań. Wskazano również na najważniejsze kierunki dalszych badań i największe dla nich wyzwania.

Słowa kluczowe: pamięć autobiograficzna, wspomnienia mimowolne, mimowolne wydobywanie.

 


 

Katarzyna SKRZYPIŃSKA (2012). Granice duchowości - perspektywa pierwsza. Roczniki Psychologiczne, 15, 1, 75-96.

 

Streszczenie: Określenie granic zjawiska duchowości jest zadaniem trudnym. Historia badań na ten temat wskazuje, że duchowość to nie tylko poszukiwanie świętości, nie tylko religia czy wierzenia, ale znacznie bardziej skomplikowany konstrukt. Badania prowadzone w ramach poszczególnych nur­tów psychologii ukazują, z jak różnych perspektyw można duchowość rozpatrywać. Najwyraźniej wyodrębniają się trzy stanowiska - traktujące duchowość jako: (1) postawę, (2) wymiar osobowości oraz (3) schemat poznawczy. Aby sprawdzić zasadność tych ujęć, podjęto próbę weryfikacji pierw­szego z powyższych podejść/hipotez, zakładającego, że duchowość to postawa wobec życia. W tym celu przebadano 200 studentów uczelni o różnych profilach zainteresowań (humanistycz­nych, nauk ścisłych i artystycznych), w którym zadano pytanie o to, czym jest duchowość w ogóle (szerokie społeczno-kulturalne znaczenie) oraz dla nich samych (znaczenie osobiste), a także czym są duchowe dążenia. Z badań tych wynika, że pojmowanie duchowości jest bardzo zróżnicowane w zależności od typu zainteresowań. Ponadto w wypowiedziach osób badanych można wyróżnić trzy podstawowe formalne składniki duchowości: poznawczy, emocjonalny i behawioralny.

Słowa kluczowe: duchowość, postawa wobec życia, komponenty duchowości, sens życia.

 


 

Malwina SZPITALAK, Romuald POLCZYK (2012). Wpływ zaangażowania, zagrożenia Ja i dezinformacji na zniekształcenia raportów pamięciowych. Roczniki Psychologiczne, 15, 1, 97-113.

 

Streszczenie: Podstawowym celem prezentowanego badania było sprawdzenie, czy zagrożenie pojęcia Ja oraz niskie zaangażowanie świadka wpływają na pamięć świadka naocznego, w tym w szczególności na jego podatność na dezinformację. W badaniu zreplikowano efekt dezinformacji. Zgodnie z ocze­kiwaniami stwierdzono też, że wysokie zaangażowanie w sprawę oraz zagrożenie pojęcia Ja sprzyjają procesom pamięciowym, podnosząc poprawność osób niedezinformowanych. Nie po­twierdzono natomiast hipotezy o wpływie zagrożenia Ja oraz zaangażowania na wielkość efektu dezinformacji. Polepszenie pamięci wskutek zagrożenia Ja i zaangażowania u osób niedezinfor-mowanych zinterpretowano jako zwiększoną motywację do ochrony stabilnego pojęcia Ja oraz staranniejsze kodowanie materiału następczego. Brak wpływu zagrożenia Ja i zaangażowania na podatność na dezinformację mógł wynikać z faktu, że czynniki te działają przeciwstawnie: jednocześnie polepszają pamięć materiału oryginalnego oraz pamięć dezinformacji, a tym samym znoszą się nawzajem.

Słowa kluczowe: pamięć, dezinformacja, zeznania świadków, motywacja, zaangażowanie, obrona Ja.

Autor: Karol Juros
Ostatnia aktualizacja: 11.12.2012, godz. 19:03 - Karol Juros