ARTYKUŁY // ARTICLES


 

Katarzyna SIKORA (2013). Dobro odbiorcy w kodeksach etyczno-zawodowych psychologów. Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 587-601.

 

Streszczenie: Poszanowanie dobra odbiorcy, podstawowy standard etyczny psychologii, pojawia się w niemal wszystkich kodeksach etyczno-zawodowych. Norma ta nie jest wystarczająco precyzyjnie sformu­łowana, jej zaplecze filozoficzne jest nieokreślone, a status raczej aspiracyjny niż regulacyjny. Celem artykułu jest przedstawienie zmian, jakim ulegało rozumienie normy poszanowania dobra odbiorcy w procesie rozwoju kodyfikacji etyczno-zawodowych w psychologii: od roku 1952 (pierwszy kodeks Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego) do roku 2008 (Universal Declaration of Ethical Principles for Psychologists). Proces ten określić można jako stopniowe odchodzenie od zachodniego absolutystycznego etnocentryzmu w kierunku uniwersalizacji zasad etyczno-zawodowych, opartej na poszanowaniu zarówno wspólnej ludzkiej godności, jak i różnic międzykulturowych.

Słowa kluczowe: etyka zawodu psychologa, dobro odbiorcy, dobro klienta, kodeksy etyczno--zawodowe.

 


 

DYSKUSJA //DISCUSSION


 

Paweł Boski (2013). Dobro odbiorcy w kodeksach etyczno-zawodowych psychologów: Głos w dyskusji. Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 617-623.

 

Streszczenie: Punktem wyjścia dla sformułowanych uwag w moim wystąpieniu jest artykuł Katarzyny Sikory, otwierający dyskusję na tematy etyczne związane z zawodem psychologa. Sam artykuł jest, w mojej ocenie, solidnym przedstawieniem tej problematyki na łamach kodeksów zarówno mię­dzynarodowych, jak i krajowych. Moje uwagi na tym tle dotyczą sytuacji w Polsce. Charakteryzu­ją ją jako daleko posuniętą dezintegrację polskich psychologów, spowodowaną słabością Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (PTP) oraz nieuwzględnianiem kulturowego zakotwiczenia więk­szości oddziaływań stosowanych w pracy psychologów. Ta druga uwaga dotyczy zarówno nie­uwzględniania kulturowej odmienności odbiorców, jak i kulturowego zakotwiczenia importowa­nych do kraju produktów.

Słowa kluczowe: etyka zawodowa, kodeks etyczny, psychologia międzykulturowa, trening asertywności, indywidualizm.

 


 

Jerzy Brzeziński (2013). O dwóch rodzajach „odbiorców” działań zawodowych podejmowanych przez psychologów. Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 633-639.

 

Streszczenie: W artykule Autor wprowadza rozróżnienie dwóch rodzajów odbiorców: osoby (instytucje) poszu­kujące pomocy u psychologa profesjonalisty oraz psychologowie profesjonaliści, którzy - aby ich pomoc była etyczna i skuteczna - korzystają z wyników pracy (naukowych teorii i metod badaw­czych) psychologów badaczy. Artykuł akcentuje rolę świadomości metodologicznej (równie waż­nej co świadomość etyczna). Myślą przewodnią artykułu jest teza Roberta Rosenthala: „Zła nauka rodzi złą etykę" („Bad science makes for bad ethics").

Słowa kluczowe: świadomość metodologiczna, świadomość etyczna, psycholog, osoba badana, uczciwość, standardy etyczne.

 


 

Agata Celińska-Miszczuk (2013). Dobro odbiorcy usług psychologicznych a odbiorca tych usług: „Co” i „czy” definiować? Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 649-652.

 

Streszczenie: Artykuł Dobro odbiorcy w kodeksach etyczno-zawodowych psychologów prowokuje do refleksji nad zmianami w sposobie rozumienia przez psychologów dobra człowieka oraz nad znaczeniem tego faktu. Celem tego komentarza jest próba wskazania na potencjalne ryzyko związane z próbą jednoznacznego zdefiniowania dobra odbiorcy usług psychologicznych. Przyjmując za obowiązu­jącym w Polsce Kodeksem Etyczno-Zawodowym Psychologa, że naczelną wartością w pracy psychologa (również tego, który będzie autorem uzupełnień aktualnej kodyfikacji) jest dobro drugiego człowieka, podsumowaniem komentarza jest refleksja: czy - dla dobra odbiorcy usług psychologicznych - istotniejsza od precyzyjnego zdefiniowania przez psychologów („dawców" tych usług) pojęcia dobra nie będzie koncentracja psychologów na adekwatnym rozpoznaniu natury podmiotu tego dobra?

Słowa kluczowe: etyka zawodu psychologa, dobro człowieka, dobro odbiorcy, dobro klienta, kodeksy etyczno-zawodowe.

 


 

Andrea Ferrero (2013). Komentarz do artykułu Katarzyny Sikory “Dobro odbiorcy w kodeksach etyczno-zawodowych psychologów”. Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 657-661.

 

Streszczenie: W swoim artykule Katarzyna Sikora przedstawia dobrze uzasadnione ujęcie znaczenia troski o dobro klienta oraz sposoby, w jakich pojęcie to jest uwzględniane w kodeksach etycznych psy­chologów i deklaracjach zasad etycznych w psychologii. Artykuł ukazuje, że odzwierciedleniem istoty postępowania zgodnego z etyką zawodową bywają dylematy moralne i że dobro klienta jest zwykle bardziej związane z wartościami aspiracyjnymi niż ze standardami normatywnymi. Autor­ka analizuje pojęcie dobra klienta w kodeksach etyczno-zawodowych jako powiązane bardziej z pojęciami korzyści i dobrostanu psychicznego niż z filozoficznymi koncepcjami dobra i zła. W artykule wskazano, że kodeksy etyczne powinny być tworzone lokalnie, gdyż każdej zasadzie trzeba nadać kształt kulturowy w ramach danego społeczeństwa; w tym miejscu Autorka odnoto­wuje ważną kwestię wpływów europejskich i północnoamerykańskich w aktualnych psychologicz­nych kodeksach etyczno-zawodowych na całym świecie. Jest w nim również mowa o wyzwaniu, jakie stanowi uniwersalizacja zasad etycznych, a także o perspektywach stworzenia wspólnej podstawy dla kodeksów etycznych w wielokulturowym kontekście. Wspomniany jest Meta--Kodeks Etyczny, przyjęty przez Europejską Federację Towarzystw Psychologicznych w roku 1995, który można również powiązać z „Protokołem porozumienia na rzecz zasad etycznych w praktyce zawodowej psychologów w państwach Mercosur i krajach stowarzyszonych", podpisa­nym w Ameryce Południowej w roku 1997, który utrzymany był w tym samym duchu i zawierał podobne zasady. W artykule została też wspomniana Powszechna Deklaracja Zasad Etycznych Psychologów (The Universal Declaration of Ethical Principles for Psychologists, UDEPP), uchwa­lona w 2008 r., jej związek z prawami człowieka oraz możliwość uniwersalizacji etyki z uwzględ­nieniem różnic międzykulturowych. Omawiając ten proces, Autorka zwraca uwagę, że dla właści­wego zrozumienia zasady troski należy uwzględnić nie tylko zasadę primum non nocere, lecz także zasadę maksymalizacji dobra klienta poprzez uszanowanie jego praw i godności zarówno w ich aspekcie indywidualnym, jak i społecznym.

Słowa kluczowe: psychologia, kodeksy etyczne, zasada troski, uniwersalizacja, komentarz.

 


 

Adam Niemczyński (2013). Kim jest psycholog wśród ludzi? Na marginesie artykułu Katarzyny Sikory. Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 669-674.

 

Streszczenie: Uzasadnione jest stawiane przez Katarzynę Sikorę pytanie o koncepcję dobra, jaka leży u podstaw kodeksów etyczno-zawodowych psychologa. Prowadzi ono do rozważań o naturze dobra, które jednakże przy tworzeniu i posługiwaniu się kodeksami nie zajmują szczególnie ich autorów. Mają oni bowiem na uwadze raczej praktyczne regulacje rozmaitych rodzajów postępowania zawodo­wego, jakie z doświadczenia okazują się niezbędne dla utrzymania członków profesji w ramach obowiązującego etosu zawodu i standardów jego wiedzy i umiejętności. Dobro, jakim odbiorca usług psychologicznych powinien się cieszyć, a psycholog na jego rzecz ma działać, wciąż pozo­staje niedookreślone. Widać to przez porównanie do innych zawodów, bogatych w treść aksjolo­giczną, takich jak zawody medyczne czy prawnicze. Dobro w postaci zdrowia lub cieszenia się prawami w społeczeństwie, które stanowi o tej aksjologicznej treści w tamtych zawodach, jest nieuchwytne w przypadku zawodu psychologa. Z tych treści aksjologicznych wypływa i funda­ment zyskuje etyka zawodów medycznych czy też prawniczych. Psychologowie nie mają takiego fundamentu, a przynajmniej nie mają jasnego i wyraźnego jego wskazania. Proponuje się integral­ność osobową jako ten rodzaj dobra, o jakie dla odbiorców swych usług troszczyć się powinni psychologowie, wykonując swój zawód.

Słowa kluczowe: kodeks etyczno-zawodowy, treść aksjologiczna zawodu, partykularyzm etyczny, integralność osobowa.

 


 

Małgorzata Toeplitz-Winiewska (2013). Czy można zdefiniować „dobro” klienta psychologa? Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 681-684.

 

Streszczenie: W tekście polemiki z Katarzyną Sikorą zwrócono uwagę na potrzebę dopracowania terminu odno­szącego się do osoby/osób, z którymi pracuje psycholog; nieadekwatne i mylące jest sprowadzenie wszystkich do pojęcia „odbiorców". W części rozważań „dobra klienta" przedstawiono stanowi­sko, iż właściwym przedmiotem debaty psychologów powinny być te wartości zawodu psycholo­ga, które faktycznie pozwalają realizować „dobro klienta". Brak możliwości zdefiniowania tego pojęcia oraz jego wartościujący charakter oznacza być może potrzebę rezygnacji z umieszczania go w kodeksach etycznych psychologów.

Słowa kluczowe: klient, autonomia, podmiotowość, poszanowanie godności, poufność.

 


 

Grzegorz Wiącek (2013). Dobro czy dobrostan osoby z głęboką niepełnosprawnością sprzężoną? Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 689-6949.

 

Streszczenie: Artykuł odnosi się do problemu dobra osoby, która jest odbiorcą działań zawodowych psychologa, jako naczelnej zasady oceny etycznej takich działań. W tekście akcent jest położony na dwie waż­ne kwestie związane z powyższym zagadnieniem: adekwatność pojęcia odbiorcy czynności po­dejmowanych przez psychologa oraz porównanie wartości kategorii dobra i dobrostanu w analizie etycznej oddziaływań psychologicznych. W artykule podkreślona została wartość pojęcia odbiorcy działań psychologa, która staje się szczególnie widoczna w odniesieniu do sytuacji pracy na rzecz osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności oraz ich rodzin, a także teza większej wartości kategorii dobra w analizie etycznej działań zawodowych psychologa.

Słowa kluczowe: etyka zawodowa, odbiorca oddziaływań psychologicznych, psychologia rehabi­litacji, osoby z niepełnosprawnością.

 


 

 

 

ODPOWIEDŹ AUTORA // AUTHOR’S RESPONSE


Katarzyna SIKORA (2013). Odpowiedź na polemiki. Roczniki Psychologiczne, 16, 4, 701-710.

 

Streszczenie: W dyskusji nad moim artykułem pojawiło się kilka ważnych kwestii. Pomimo różnic poglądów, uczestnicy dyskusji byli zgodni co do tego, że chociaż zdefiniowanie dobra odbiorcy ma zasadni­cze znaczenie dla etyki zawodu, to jednak ważniejsze jest budowanie poczucia tożsamości zawo­dowej psychologów i podejmowanie wysiłków w kierunku jak najlepszego poznania osoby od­biorcy. Istotną kwestią wydaje się podjęcie refleksji nad wzajemnymi relacjami psychologów badaczy i psychologów praktyków w kontekście dobra odbiorcy. W odpowiedzi staram się wska­zać możliwe kierunki dalszego namysłu w tym obszarze.

Słowa kluczowe: etyka zawodu psychologa, odrębność etyczna zawodu psychologa, dobro klienta, kodeks etyczny.

 


Autor: Karol Juros
Ostatnia aktualizacja: 01.09.2014, godz. 20:58 - Karol Juros