ARTYKUŁY


 

Jan CIECIUCH, Mariola ŁAGUNA (2014). Wielka Piątka i nie tylko: Cechy osobowości i ich pomiar. Roczniki Psychologiczne, 17(2), 239-248.

 

Streszczenie: Prezentowany artykuł, będący wprowadzeniem do niniejszego numeru Roczników Psychologicz­nych, poświęconego cechom osobowości i ich pomiarowi, składa się z dwóch części. W pierwszej z nich zostały omówione dwie tradycje badawcze posługujące się taksonomią pięciu cech osobo­wości: tradycja leksykalna (posługująca się terminem Wielka Piątka) i psychometryczna (posługu­jąca się terminem Pięcioczynnikowy Model Osobowości). Autorzy omawiają podobieństwa i różnice między tymi tradycjami, a także teoretyczne podstawy pojawiających się w ostatnich badaniach innych modeli, takich jak model Wielkiej Szóstki czy Wielkiej Dwójki. W drugiej części artykułu zostały przedstawione wybrane zagadnienia związane z pomiarem cech osobowości (szczegółowo analizowane przez autorów w kilku tekstach wchodzących w skład tego numeru Roczników. Szczególną uwagę zwrócono na różnice między operacjonalizacją pięciu cech w róż­nych kwestionariuszach, a także na rosnącą popularność krótkich skal do pomiaru cech osobowo­ści. Zaprezentowano też problemy związane z pomiarem cech osobowości i wykorzystywane narzędzia psychometryczne.

Słowa kluczowe: cechy osobowości, Wielka Piątka, pomiar psychologiczny.

 


 

Bogdan ZAWADZKI, Jan STRELAU (2014). O (nie)trafności Ogólnego Czynnika Osobowości (GFP). Roczniki Psychologiczne, 17(2), 259-274.

 

Streszczenie: W pracy podjęto problem trafności Ogólnego Czynnika Osobowości (General Factor of Personali­ty, GFP). Analiza bazowała na danych zebranych ogółem w grupie 1906 osób (878 kobiet i 1028 mężczyzn w wieku 18-66 lat). GFP wyodrębniono na podstawie wyników badania kwestionariu­szem NEO-FFI, zaś wyniki skal badających cechy Pięcioczynnikowego Modelu Osobowości (PMO) oraz czynnika GFP odniesiono do 15 wybranych zmiennych kryterialnych: nasilenia obja­wów PTSD, uogólnionego poczucia własnej skuteczności, objawów osobowości schizotypowej, stylów zachowania w konflikcie (konsens, unikanie, dominacja, uleganie i kompromis) oraz beha­wioralnych czynników ryzyka chorób somatycznych (choroby wieńcowej i nowotworowej): Typu A, Typu 1, Typu 2 i Typu 4 osobowości oraz depresyjności, uległości i wrogości. Uzyskane wyniki wskazały na słabość pomiaru GFP (niska rzetelność, nieadekwatne dopasowanie modelu jednoczynnikowego do struktury skal NEO-FFI) oraz dużą zmienność trafności GFP. Analiza porównawcza zmiennych kryterialnych, dla których zarówno GFP, jak i skale PMO charakteryzo­wała wysoka trafność z przypadkami zmiennych wykazujących niską trafność czynnika GFP przy wysokiej trafności skal źródłowych, pozwoliła na zidentyfikowanie przyczyn zróżnicowania traf­ności GFP. Wynika ona z niskiego skorelowania skal PMO, skutkującego odmiennością wzorca interkorelacji skal od wzorca ich skorelowania ze zmiennymi kryterialnymi. W dyskusji wskazano na ograniczony sens teoretyczny i empiryczny czynnika GFP, zasadniczo odmienny od stosowane­go w badaniach nad inteligencją czynnika ogólnego g, generowanego z testów zdolności czy nawet skal osobowości, które są agregatami wysokoskorelowanych cech niższego rzędu.

Słowa kluczowe: Ogólny Czynnik Osobowości (GFP), Pięcioczynnikowy Model Osobowości (FFM).

 


 

Oleg GORBANIUK, Natalia SZCZEPAŃSKA, Monika SUCHOMSKA, Ana IVANOVA, Milena ZYGNERSKA (2014). Markery Wielkiej Szóstki polskiego leksykonu postrzeganych cech osobowości innych osób. Roczniki Psychologiczne, 17(2), 291-308.

 

Streszczenie: Badania percepcji cech osobowości innych osób mają charakter marginalny w psychologii osobo­wości i z reguły wykorzystują narzędzia opracowane na potrzeby badań samoopisowych (self--rating). Z kolei w psychologii społecznej pomiary najczęściej ograniczają się do dwóch podsta­wowych wymiarów postrzegania społecznego. Opierając się na wcześniejszych polskich badaniach psycholeksykalnych postrzeganych cech osobowości innych (peer-rating), wyodrębniono 6-czyn-nikową strukturę przymiotników dyspozycyjnych, odmienną od struktury uzyskiwanej w bada­niach samoopisowych. Celem relacjonowanych w tym artykule badań było skonstruowanie narzę­dzia umożliwiającego pomiar markerów Wielkiej Szóstki polskiego leksykonu postrzeganych cech osobowości, ustalenie właściwości psychometrycznych opracowanych skal oraz identyfikacja ich najważniejszych korelatów. W badaniach wzięły udział 383 osoby w wieku 16-83 lata. Lista skła­dająca się z 48 przymiotników pozwala na pomiar „osiowych" cech polskiego leksykonu, czyli Ugodowości, Impulsywności, Sumienności, Ekstrawersji, Odporności i Intelektu. Współczynniki zgodności wewnętrznej i stabilności bezwzględnej osiągnęły satysfakcjonujące wartości powyżej 0,80 dla każdej z opracowanych skal.

Słowa kluczowe: peer-rating, podejście psycholeksykalne, Wielka Szóstka.

 


 

Włodzimierz STRUS, Jan CIECIUCH, Tomasz ROWIŃSKI (2014). Polska adaptacja kwestionariusza IPIP-BFM-50 do pomiaru pięciu cech osobowości w ujęciu leksykalnym.  Roczniki Psychologiczne, 17(2), 327-346.

 

Streszczenie: Artykuł prezentuje polską adaptację kwestionariusza IPIP-BFM-50 Goldberga do pomiaru pię­ciu cech osobowości w tradycji leksykalnej (ekstrawersja, ugodowość, sumienność, stabilność emocjonalna oraz intelekt). Procedura adaptacyjna została przeprowadzona w ośmiu badaniach, natomiast analizy - łącznie na grupie N = 7015 osób w wieku od 10 do 83 lat (średnia wieku wyniosła 29 lat). Rzetelność oszacowano za pomocą wskaźników a Cronbacha. Trafność czynni­kowa została zweryfikowana w konfirmacyjnej analizie czynnikowej, zaś równoważność pomiaru między różnymi sytuacjami badawczymi - w wielogrupowej konfirmacyjnej analizie czynnikowej. Trafność zewnętrzna została oszacowana poprzez porównanie wyników uzyskanych za podstawie IPIP-BFM-50 z wynikami NEO-FFI i NEO-PI-R. Otrzymane wyniki uzasadniają wniosek, że IPIP-BFM-50 jest narzędziem o satysfakcjonujących parametrach psychometrycznych, które może być stosowane w badaniach naukowych.

Słowa kluczowe: osobowość, cechy osobowości, Wielka Piątka, International Personality Item Pool.

 


 

Ewa TOPOLEWSKA, Ewa SKIMINA, Włodzimierz STRUS, Jan CIECIUCH, Tomasz ROWIŃSKI (2014). Krótki kwestionariusz do pomiaru Wielkiej Piątki IPIP-BFM-20.  Roczniki Psychologiczne, 17(2), 367-384.

 

Streszczenie: Najczęściej wykorzystywane kwestionariusze do pomiaru osobowości składają się z dużej liczby pozycji. W ostatnich latach coraz większą popularnością cieszą się jednak ich skrócone wersje. Niniejszy artykuł jest prezentacją skróconej formy kwestionariusza Goldberga, służącego do po­miaru Wielkiej Piątki cech osobowości. Kwestionariusz mierzy pięć cech (ekstrawersja, ugodo­wość, sumienność, stabilność emocjonalna, intelekt) i składa się z 20 pozycji. Jest skróconą wersją 50-stwierdzeniowego kwestionariusza Big Five Markers z zasobów International Personality Item Pool, którego polską wersję przygotowali Strus, Cieciuch i Rowiński (2014b). W konstrukcji krótkiej wersji została wykorzystana procedura Donnellana i współautorów (2006), której celem jest maksymalizacja wewnętrznej spójności oraz wzajemnej niezależności skal. Badania zostały przeprowadzone w łącznej grupie N = 903 osób w wieku 16-83 lata. Trafność (zweryfikowana w konfirmacyjnej analizie czynnikowej oraz analizie korelacji skal kwestionariusza z innymi pomiarami pięciu cech osobowości) oraz rzetelność (mierzona wskaźnikiem a Cronbacha) są zadowalające i pozwalają na stosowanie kwestionariusza w badaniach naukowych.

Słowa kluczowe: Wielka Piątka, krótka wersja kwestionariusza, osobowość, cechy osobowości, International Personality Item Pool.

 


 

Mariola ŁAGUNA, Wacław BĄK, Ewelina PURC, Emilia MIELNICZUK, Piotr OLEŚ (2014). Krótki inwentarz osobowości TIPI-P w badaniach polskich. Roczniki Psychologiczne, 17(2), 403-420.

 

Streszczenie: Artykuł przedstawia polską adaptację krótkiego inwentarza osobowości Ten Item Personality Inventory (TIPI-P), który służy do pomiaru pięciu wymiarów osobowości opisywanych w modelu Wielkiej Piątki. Treść pozycji została przetłumaczona z oryginalnej angielskojęzycznej wersji, a badania studentów dwujęzycznych potwierdziły równoważność wersji polskiej i angielskiej. W serii czterech niezależnych badań (na próbie ponad 500 studentów) sprawdzono właściwości psychometryczne skal. Uzyskano zadowalające wskaźniki stabilności bezwzględnej po upływie dwóch tygodni. Zgodność wewnętrzna polskiej wersji skal jest, podobnie jak w przypadku wersji oryginalnej, stosunkowo niska. Korelacje ze skalami inwentarza NEO-FFI, a także samoopisu z opisem drugiej osoby (peer-rating) potwierdziły trafność zbieżną i różnicową TIPI-P. Wyniki badań dają podstawy do stosowania TIPI-P w badaniach naukowych prowadzonych w grupach studenckich.

Słowa kluczowe: cechy osobowości, Wielka Piątka, pomiar psychologiczny, TIPI.

 


 

Krzysztof FRONCZYK (2014). Identyfikacja odpowiadania losowego lub nieuważnego w kwestionariuszu na przykładzie NEO-FFI.  Roczniki Psychologiczne, 17(2), 439-456.

 

Streszczenie: W artykule zaprezentowano dwa mało znane wskaźniki odpowiadania losowego lub nieuważnego: indeks sabotowania Cattella oraz wskaźnik indywidualnego losowego wyniku oczekiwanego. Oba wskaźniki służą do identyfikacji osób, które w kwestionariuszach wielowymiarowych udzielają odpowiedzi niezwiązanych z treścią pytań, np. odpowiedzi losowych. Weryfikacja trafności tych wskaźników polegała na sprawdzeniu, w jakim stopniu pozwalają one odróżnić wyniki rzeczywi­ste uzyskane w kwestionariuszu NEO-FFI od danych losowych wygenerowanych przez komputer. W badaniu wzięły udział 943 osoby oraz wykorzystano wygenerowane losowo odpowiedzi, symu­lujące odpowiedzi 1000 osób. Okazało się, że na podstawie obu wskaźników jednocześnie, przy użyciu regresji logistycznej, możliwe było dość dobre odróżnienie danych rzeczywistych od loso­wych (poprawna identyfikacja w 86% wszystkich wyników). Wynik ten jest dość wysoki, biorąc pod uwagę, że być może część osób wypełniających kwestionariusz NEO-FFI mogła również w rzeczywistości odpowiadać losowo.

Słowa kluczowe: odpowiadanie losowe, odpowiadanie nieuważne, wskaźnik sabotowania Cattella, wskaźnik indywidualnego losowego wyniku oczekiwanego, NEO-FFI.

 

 

 

Autor: Karol Juros
Ostatnia aktualizacja: 28.02.2015, godz. 22:16 - Mariola Łaguna