Wyniki badań z obszaru psychologii w służbie psychoterapii
Redaktor: Jadwiga Małgorzata Rakowska

 

 

ARTYKUŁY


 

Jadwiga Małgorzata RAKOWSKA (2015). Wyniki badań z obszaru psychologii w praktyce psychoterapii. Roczniki Psychologiczne, 18 (3), 261-268.

 

Streszczenie: Wspólnym celem artykułów zawartych w niniejszym numerze Roczników Psychologicznych jest wyjaśnienie niektórych spośród psychologicznych mechanizmów działania psychoterapii za pomocą wyników badań z różnych obszarów psychologii. Potrzebę prowadzenia takich analiz uzasadnia stan badań nad psychoterapią, z których wynika, że psychoterapia działa, natomiast nie wiadomo, jak czy też – dlaczego. Takie analizy są prowadzone zgodnie z paradygmatem praktyki klinicznej opartej na dowodach naukowych, który sugeruje, że potencjalnym źródłem odpowiedzi na pytania lub rozstrzygnięć kontrowersji powstających w praktyce psychoterapii mogą być wszelkie dostępne wyniki badań. Artykuły w tym numerze Roczników ilustrują praktyczną realizację tego postulatu, wykorzystując wyniki badań z obszaru psychologii w poszukiwaniu odpowiedzi na pytania powstałe w praktyce psychoterapii. Cztery z nich dotyczą uwarunkowań skuteczności interwencji psychoterapeutycznych i wyjaśniają takie kwestie, jak: (1) u kogo i jak modyfikować radzenie sobie ze stresem w celu zapobiegania nawrotom objawów zaburzeń psychicznych; (2) jak postępować z negatywnymi emocjami u pacjentów; (3) w jakich okolicznościach pacjenci mają szansę zmienić zachowanie pod wpływem wglądu w zjawisko przeniesienia; (4) jakie są skutki postrzegania pacjentów przez psychoterapeutów w świetle stereotypowych założeń oraz czy i jak psychoterapeuci mogą kontrolować takie postrzeganie. Piąty artykuł dotyczy zmian w funkcjonowaniu psychicznym u pacjentów poddanych psychoterapii i jest odpowiedzią na pytanie, na czym polega udział transformacji obrazu własnej osoby w zmianie zachowań pacjentów pod wpływem psychoterapii.

Słowa kluczowe: praktyka psychoterapii, wyniki badań nad psychoterapią, wyniki badań z zakresu psychologii.


 

Jadwiga Małgorzata RAKOWSKA, Agata DZIURSKA, Urszula ZIĘTALEWICZ, Piotr PAWŁOWSKI, Radosław TWORUS (2015). Modyfikowanie radzenia sobie ze stresem metodą zapobiegania nawrotom objawów zaburzeń psychicznych. Roczniki Psychologiczne, 18 (3), 277-293.

 

Streszczenie: Celem niniejszego artykułu jest znalezienie odpowiedzi na dwa pytania natury praktycznej dotyczące skuteczności psychoterapii przez odwołanie się do wyników badań. Pytania te są następujące:(1) w przypadku jakich zaburzeń psychicznych istnieje potrzeba zwiększania umiejętności radzenia sobie ze stresem w celu zapobiegania nawrotom objawów? (2) na czym to zwiększanie umiejętności miałoby polegać. Przegląd badań odnoszących się do skutków odroczonych psychoterapii pokazał, że – po pierwsze – badania dotyczą wyłącznie zaburzeń depresyjnych, a po drugie – że uczenie różnych umiejętności poznawczych i behawioralnych jest skuteczne w zapobieganiu nawrotom tych zaburzeń. Z kolei przegląd badań dotyczących udziału stresu w etiologii zaburzeń psychicznych pokazał, że w przypadku trzynastu zaburzeń ma on potwierdzenie empiryczne. Teoretyczna literatura kliniczna sugeruje, że przyczynia się on do wywołania objawów w przypadkach większej liczby zaburzeń. Na podstawie przeglądu badań dotyczących radzenia sobie ze stresem u reprezentantów ogółu dorosłych doświadczających sytuacji stresowych lub wydarzeń urazowych ustalono, na czym polega efektywne radzenie sobie ze stresem. Jak się okazuje, jest to umiejętność polegająca na dostosowywaniu odpowiednich strategii radzenia sobie ze stresem – spośród tych nastawionych na wyeliminowanie stresora lub tych nastawionych na złagodzenie negatywnych emocji związanych ze stresem – do stopnia kontroli nad sytuacją stresową. Uczenie tej umiejętności w psychoterapii wydaje się obiecującą metodą zapobiegania nawrotom objawów zaburzeń psychicznych, których powstanie jest związane ze stresem.

Słowa kluczowe: radzenie sobie ze stresem, psychoterapia, zapobieganie nawrotowi objawów zaburzeń psychicznych.


 

Ewa TRZEBIŃSKA, Anna GABIŃSKA (2015). Poprawianie emocji w psychoterapii. Roczniki Psychologiczne, 18 (3), 313-327.

 

Streszczenie: Celem artykułu jest omówienie w świetle współczesnej wiedzy o emocjach założeń dotyczących celu i sposobu wpływania metodami psychoterapeutycznymi na przebieg i treść emocji. W pierwszej części opisano podstawowe pojęcia i założenia dotyczące emocji, wypracowane na gruncie psychologii, które sugerują, że problemy emocjonalne mogą być efektem nie tylko niewystarczającej regulacji emocji, lecz także nieprawidłowo ukształtowanych cech emocjonalnych. W drugiej części artykułu dokonano przeglądu badań wskazujących na ograniczenia zakresu zastosowania tradycyjnych technik, których celem jest wpływanie na przebieg emocji tak, aby były bardziej świadome i łatwiej wyrażane lub zahamowane. W trzeciej części omówiono założenia dotyczące zmieniania cech emocjonalnych podczas procesu terapeutycznego oraz wskazano na możliwe mechanizmy, które można wykorzystać do budowania oddziaływań mających na celu modyfikację cech emocjonalnych.

Słowa kluczowe: regulacja emocji, cechy emocjonalne, psychoterapia, techniki terapeutyczne.


 

Hubert SUSZEK, Emilia WEGNER, Norbert MALISZEWSKI (2015). Przeniesienie i jego użyteczność w psychoterapii w świetle badań empirycznych. Roczniki Psychologiczne, 18 (3), 345-362.

 

Streszczenie:  Artykuł jest próbą odpowiedzi na dwa pytania: (1) Czy opisane na gruncie psychoanalizy zjawisko przeniesienia znajduje potwierdzenie w badaniach? (2) Jaka jest użyteczność pracy z przeniesieniem w świetle badań? W artykule przedstawiono wątpliwości wobec realności przeniesienia i zasadności jego stosowania. Dokonano przeglądu badań podstawowych z zakresu psychologii społecznego poznania dotyczących przeniesienia oraz badań poświęconych temu zjawisku w psychoterapii, prowadzonej zarówno w podejściu psychodynamicznym, jak i innym niż psychodynamiczne. Badania z pierwszej grupy potwierdzają istnienie zjawiska przeniesienia. Badania z drugiej grupy wskazują na warunki, w których techniki pracy z przeniesieniem okazują się skuteczne. Sformułowano wskazówki dla praktyki psychoterapeutycznej.

Słowa kluczowe: przeniesienie, interpretacja przeniesienia, psychoanaliza, psychoterapia, społeczne poznanie.


 

Monika TARNOWSKA, Mirosław KOFTA, Krzysztof JEDLIŃSKI (2015). Czynniki sprzyjające i niesprzyjające podmiotowemu spostrzeganiu pacjenta przez terapeutę. Roczniki Psychologiczne, 18 (3), 381-406.

 

Streszczenie: W ramach dynamicznie rozwijającego się nurtu badań nad czynnikami warunkującymi efektywność psychoterapii wyodrębniono nie tylko techniki terapeutyczne o dowiedzionej skuteczności w terapii określonych zaburzeń, lecz także te elementy relacji terapeutycznej, które w istotny sposób wiążą się ze skutecznością psychoterapii. Do tych ostatnich zaliczono sojusz terapeutyczny oraz empatię terapeuty. Oba te pojęcia są złożonymi, wielowymiarowymi konstruktami, których wspólnym elementem wydaje się podmiotowy stosunek terapeuty do klienta – przypisywanie mu psychologicznej głębi oraz sprawczości. W tym kontekście zadajemy pytanie o czynniki mogące owo podmiotowe postrzeganie facylitować oraz takie, które mogą je utrudniać czy wręcz hamować. Odpowiedzi na powyższe pytanie poszukujemy w literaturze dotyczącej psychoterapii, a także w obszarze psychologii społecznej. Uwzględniając wnioski płynące z badań prowadzonych w ramach obu tych dziedzin, formułujemy przesłanki dla praktyki klinicznej, ukierunkowane na wzmacnianie dwupodmiotowej relacji między terapeutą a klientem, a także pytania badawcze mające na celu ich weryfikację.

Słowa kluczowe: podmiotowe postrzeganie klienta, humanizowanie klienta, mentalizacja terapeuty względem klienta, relacja terapeutyczna.


 

Mirosława HUFLEJT-ŁUKASIK, Wacław BĄK, Rafał STYŁA, Krzysztof KLAJS (2015). Zmiany w Ja w toku psychoterapii. Roczniki Psychologiczne, 18 (3), 433-448.

 

Streszczenie: Artykuł poświęcony jest temu, jak proces i efekty psychoterapii mogą być analizowane i rozumiane z punktu widzenia badań nad pojęciem Ja. Na podstawie przeglądu literatury oraz własnego klinicznego doświadczenia autorzy starają się odpowiedzieć na następujące cztery pytania: (1) Na czym polega zmiana w toku psychoterapii w obrazie samego siebie? (2) Co zmienia się w obrazie Ja: struktura czy treść, czy i jedno, i drugie? Jakie są tu mechanizmy zmiany i warunki jej zachodzenia? (3) Jakie skutki dla funkcjonowania klienta przynoszą zmiany w Ja? (4) Czy możliwa jest zmiana w psychoterapii, której nie towarzyszyłaby zmiana w Ja? Aby odpowiedzieć na te pytania, dokonano przeglądu badań empirycznych dotyczących zmian w treści i strukturze Ja. Autorzy prezentują wyniki badań, odnosząc się np. do koncepcji takich, jak przedziałowość (Showers), złożoność Ja (Linville), przedmiotowa samoświadomość (Duval), możliwe Ja (Markus) czy klarowność obrazu Ja (Campbell). Ostatnia część artykułu prezentuje konkluzje dla praktyki. Wśród poruszonych kwestii jest znaczenie budowania pełnego i generalnie pozytywnego obrazu Ja – z tymi negatywnymi elementami, które przyczyniają się do pełnej i trafnej samowiedzy oraz wyznaczają kierunki rozwoju. Zauważono, że zmiana w treści Ja niesie z sobą zmianę w strukturze Ja, a ta ostatnia jest mocniej związana z przystosowaniem i zdrowiem psychicznym niż zmiana w treści Ja. Autorzy podkreślają ochronną rolę pozytywnych przyszłych obrazów Ja oraz zauważają, że warunkiem zdrowia psychicznego i efektywnej samoregulacji jest aktualna i szeroka samowiedza, a zatem psychoterapia z definicji zawiera zmianę w Ja.

Słowa kluczowe: pojęcie Ja, treść Ja, struktura Ja, skuteczność psychoterapii, proces psychoterapii.

Autor: Ana Ivanova
Ostatnia aktualizacja: 30.10.2016, godz. 08:24 - Ana Ivanova